Розніца паміж версіямі "Фанема"

88 байтаў выдалена ,  9 гадоў таму
др
→‎Варыянты і варыяцыі: clean up, replaced: {{вызн2|асноўны}} → '''асноўны''' (11) using AWB (7893)
др (clean up, replaced: {{*|о}} → о{{subst:націск}}, {{*|э}} → э{{subst:націск}} using AWB (7893))
др (→‎Варыянты і варыяцыі: clean up, replaced: {{вызн2|асноўны}} → '''асноўны''' (11) using AWB (7893))
Фанема праяўляецца (рэалізуецца ў мове) у пэўных адменах — [[алафон]]ах гэтай фанемы.
 
Сярод алафонаў звычайна вылучаецца {{вызн2|'''асноўны}}''' або {{вызн2|'''тыповы}}''' алафон, які характарызуецца найменшай пазіцыйнай абумоўленасцю, г.зн., найменшай залежнасцю алафона ад фанетычных умоваў.
 
Пры пазіцыйных чаргаваннях алафоны могуць выступаць або як {{вызн2|'''варыянты}}''' фанемы або як яе {{вызн2|'''варыяцыі}}'''.
 
{{вызн2|'''Варыянт}}''' фанемы — алафон фанемы, якасць якога настолькі змяняецца, што ён супадае ў гучанні з алафонам іншай фанемы.
 
: <small>Напрыклад, у словах нага, рука першы гук [а] з'ўляецца варыянтам фанем <o> (но́гі) і <э> (рэ́кі). Варыянты ўзнікаюць пры чаргаваннях з перасякальнымі радамі.</small>
 
{{вызн2|'''Варыяцыя}}''' фанемы — алафон фанемы, якасць якога змяняецца ў нязначнай ступені, і які не супадае ў гучанні з алафонам іншай фанемы.
 
: <small>Напрыклад, у словаформах [сʼ˙аду] — [сʼ˙а˙zʼ], гукі [˙а] і [˙а˙] з'яўляюцца варыяцыяй фанемы <а>. Варыянты ўзнікаюць пры чаргаваннях з паралельнымі радамі.</small>
Лінгвістычная літаратура не выпрацавала трывалай адназначнай [[наменклатура|наменклатуры]] ў гэтым пытанні.
 
Існуе такая плынь, у якой тэрміны «алафон фанемы» і «варыянт фанемы» ужываюцца ўзаемазаменна, як сінонімы, і ўсе гукі, у якіх рэалізуецца фанема, называюцца тут «варыянтамі»; асноўны прадстаўнік фанемы — {{вызн2|'''моцны варыянт}}''', усе іншыя прадстаўнікі — {{вызн2|'''слабыя варыянты}}'''.
 
Яшчэ іншая плынь існуе ў працах прадстаўнікоў [[ЛФШ]], дзе тэрміну «варыянт» адпавядае тэрмін {{вызн2|'''адценне фанемы}}'''. У гэтым выпадку, у залежнасці ад прычын, якія выклікаюць вар'іраванне фанемы, вылучаюць {{вызн2|'''камбінаторныя варыянты}}''' (адценні) фанемы, абумоўленыя суседствам з іншымі фанемамі, і {{вызн2|'''пазіцыйныя варыянты}}''' (адценні), якія залежаць ад становішча фанемы ў слове.
 
== Крыніцы ==
171 421

праўка