Розніца паміж версіямі "Знак"

75 байтаў выдалена ,  8 гадоў таму
др
clean up using AWB (7893)
др (→‎Будова знака: re-categorisation per CFD using AWB (7794))
др (clean up using AWB (7893))
{{вызнч|1='''Знак}}''': матэрыяльны і пачуццёва ўспрыйманы прадмет, з'ява, дзеянне<ref>Наогул, у семіётыцы знакам можа быць што заўгодна, да чаго можна прыпісаць значэнне, сэнс — слова, вобраз, гук, жэст. У Скрыпніка.</ref>, што выступае як прадстаўнік іншага прадмета, якасці або адносіны.<ref>Большой энциклопедический словарь, 1999—2000.</ref> Знакі, іх сістэмы і правілы іх выкарыстання вывучае [[семіётыка]] ([[семіялогія]]).
 
Адрозніваюцца [[моўны знак|моўныя]] і [[нямоўны знак|нямоўныя]] знакі. Усе ўжываныя знакі маюць на мэце перадачу пэўнай [[інфармацыя|інфармацыі]], але разуменне знаку немагчымае без папярэдняга высвятлення яго значэння. Усе сістэмы сродкаў, ужываныя чалавекам для абмену інфармацыяй — [[знакавая сістэма|знакавыя]].<ref name=sc>У Сцяцко.</ref> Ва ўсіх навуковых канцэпцыях адрозніваюць сам знак і яго спосаб выражэння (азначальнае ці рэпрэзентамен, у залежнасці ад традыцыі, {{далей|*}} [[#Будова знака|будова знака]]), і падкрэсліваецца, што знак — нешта большае за спосаб выражэння.
 
У адносінах паміж спосабам выражэння знака і азначанай ім існасцю выдзяляюць<ref>На аснове канцэпцый будовы знака, прапанаваных [[Ч. Пірс]]ам.</ref> 3 віды адносін, якімі з'яўляюцца, у парадку памяншэння адвольнасці, {{вызн2|'''сімвалічная}}''' (знак-сімвал), дзе знак адносна азначанага з'яўляецца адвольным або чыста дамоўным, {{вызн2|'''іканічная}}''' (знак-копія), дзе знак падобны на азначанае, і {{вызн2|'''індэксная}}''' (знак-прыкмета), дзе знак наўпрост нейкім чынам звязаны з азначаным.
 
{{сюды|Будова знака}}
Пры аналізе знака ён разглядаецца, у традыцыі [[Ф. Сасюр]]а («дыяда Сасюра»), як складзены з дзвюх частак: «азначальнага» (або экспанента) — матэрыяльнага боку або формы знака, і «азнача́нага» — змястоўнага, сэнсавага боку. Азнача́ны бок тоесны не з самой рэччу, з'явай і г.д., а з яе вобразам; гэтаксама азначальны бок тоесны не з канкрэтным матэрыяльным увасабленнем, а з яго вобразам. Знак, паводле Сасюра, мае цалкам адвольную будову; ''неабходнай'' сувязі паміж азначаным і азначальным не існуе, такая сувязь з'яўляецца чыста канвенцыянальнай, прадуктам дамоўленасці.<ref name=skr>У Скрыпніка.</ref> Канцэпцыя Сасюра служыць асновай лінгвістычнай мадэлі знакаў (моўных знакаў).
 
У процівагу «дыядзе Сасюра» [[Ч. Пірс]] прапанаваў «трыяду», што складаецца з {{вызн2|'''рэпрезентамену}}''', {{вызн2|'''інтэрпрэтанты}}''' і {{вызн2|'''аб'екту}}'''. Схематычна сувязі паміж імі выражаюцца трыкутнікам<ref>Падобным на трыкутнік Огдана і Рычардса.</ref> — аснову складае сімвал (рэпрэзентамен), суаднесены з азначаным аб'ектам, у вяршыні знаходзіцца інтэрпрэтанта, якую часта атаясамляюць з азначаным або рэферэнцыяй. Інтэрпрэтанта — не тое самае, што інтэрпрэтатар (той, хто атрымлівае і тлумачыць знак), а тое, дзякуючы чаму знак мае значэнне нават пры няіснасці інтэпрэтатара. У тлумачэнні-гіпотэзе [[У. Эка]] інтэрпрэтанта — іншы спосаб прадстаўлення таго самага аб'екта, і каб яе спазнаць, трэба азначыць знак з дапамогай іншага знаку, інтэрпрэтанта якога будзе наступны знак і г.д. Паводле Эка, такім, хоць і парадаксальным, спосабам — неразрыўным працэсам {{вызн2|'''семіёзісу}}''' — можна абгрунтаваць семіётыку яе ўласнымі сродкамі. Паняцце {{вызн2|'''стварэння сэнсу}}''', якое тут узнікае, моцна папулярнае ў тэарэтыкаў мас-медыяў, бо яны падкрэсліваюць важнасць актыўнага працэсу інтэрпрэтацыі. Канцэпцыя Пірса служыць, між іншым, для апісання [[нямоўны знак|нямоўных знакаў]].<ref name=skr/>
{{зноскі}}
{{літ
169 498

правак