Розніца паміж версіямі "Бялград"

15 байтаў выдалена ,  8 гадоў таму
др
clean up using AWB (7794)
др (r2.7.1) (робат дадаў: fiu-vro:Belgrad)
др (clean up using AWB (7794))
}}
 
{{вызнч|1='''Бялград}}''' ({{lang-sr|Београд, Beograd}}) — сталіца і найбуйнейшы горад Сербіі. Адзін з найстарэйшых гарадоў Еўропы, ляжыць на скрыжаванні гандлёвых шляхоў паміж Заходняй і Усходняй Еўропаю .<ref>[http://www.beograd.org.rs/cms/view.php?id=1027 Географска позиција Београда]</ref>
== Геаграфія ==
Самая высокая кропка Бялграда — 116,75 м над узроўнем мора, каардынаты горада — 44°49'14" паўночнай шыраты 20°27'44" усходняй даўгаты. Сталіца Сербіі размешчана ў месцы зліцця дзвюх буйных рэк — Дуная і Савы. Гістарычны цэнтр (сённяшняя [[Белградская крэпасць|Бялградская крэпасць]]) знаходзіцца на правым беразе ракі Сава.
З 1817 горад з'яўляўся сталіцай Княства Сербіі (за выключэннем перыяду з 1818-1841, калі сталіцай быў [[Крагуевац]]<ref>[http://www.kragujevac.org.yu/upoznajte_grad/istorija.htm Крагуевац — Гісторыя (Першая сталіца сучаснай Сербіі){{ref-sr}}]</ref>).
 
Калі Сербія атрымала поўную незалежнасць у 1878 г. і стала каралеўствам, Бялград ізноў стаў адным з ключавых гарадоў на Балканах, пачаў вельмі хутка развівацца <ref name="bglib">извор</ref><ref name="20c">[http://www.beograd.org.rs/cms/view.php?id=1257 Град Београд - Историја (Престоница Србије и Југославије)]</ref> .
 
Пасля адкрыцця чыгункі з Бялграда да Ніша насельніцтва горада пачало павялічвацца, у 1900 г. у горадзе пражывала прыкладна 69 100 чалавек<ref>[http://www.library.uu.nl/wesp/populstat/Europe/yugoslft.htm Статистике — Југославија]</ref>. Неўзабаве, у 1905 г. насельніцтва павялічваецца да 80 000, а ў пачатку Першай сусветнай вайны ў 1914 г. да 100,000, не лічачы Земуна, які належаў тады Аўстра-Венгрыі.
=== Другая сусветная вайна ===
[[Выява:Bundesarchiv Bild 141-1005, Belgrad, Zerstörungen.jpg|thumb|Бyлград пасля бамбардыровак]]
25 Сакавік 1941 г. Югаславія падпісала [[Траісты пакт]] і такім чынам далучылася да краін нацыскага боку. 27 марта урадўрад які падпісваў пакт быў звергнуты, краіна адышла ад дагавору.
 
6 і 7 красавіка горад падвергся моцным бамбардыроўкам нямецкіх паветраных сіл. Югаславія падвергнуліся нападу нямецкіх, італьянскіх, венгерскіх і балгарскіх сіл, з дапамогай албанцаў і харватаў. Пасля капітуляцыі Каралеўства Югаславіі, Белград быў уключаныя ў склад Незалежнай дзяржавы Харватыі (нацысцкай марыянеткавай дзяржавы).
 
== Органы ўлады ==
Бялград мае статут адмысловай тэрытарыяльнай адзінкі ў складзе Рэспублікі Сербіі, са сваімі мясцовымі органамі уладыўлады<ref name="municip">[http://www.beograd.org.rs/cms/view.php?id=1904 Град Београд - Градске општине]</ref> .
 
=== Рада ===
== Насельніцтва ==
 
Паводле дадзеных перапісу 2002 г., у Бялградзе пражывае прыкладна 1 576 124 чалавек. Па этнічным складзе, сярод жыхароў пераважаюць сербы (1 417 187), затым югаславы (22 161), чарнагорцы (21 190), цыганы (19 191), харваты (10 381), македонцы (8 372) і [[славяне-мусульмане|мусульмане]] (4 617)<ref>[http://www.beograd.org.rs/cms/view.php?id=1199 Град Београд - Чињенице (Становништво)]</ref> .
Акрамя таго, у Бялградзе жыве вялікая колькасць сербаў з усёй былой Югаславіі, якія прыбылі ў горад у пошуках лепшага жыцця, або бежанцы ад вайны і этнічных чыстак<ref>[http://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/longterm/balkans/stories/belgrade062299.htm Refugee Serbs Assail Belgrade Government]: Вашингтон пост, 22. јун, 1999.</ref>. Беручы пад увагу вялікую колькасць сербскіх бежанцаў з Харватыі, Босніі і Герцагавіны і з Косава, а таксама студэнтаў, агульная колькасць жыхароў Бялграда, па неафіцыйных дадзеных, можа перавышаць 2 млн. чалавек.
 
У Бялградзе таксама жывуць і шматлікія іншыя народы былой Югаславіі, што ў значнай ступені з'яўляецца вынікам былога статусу горада - сталіцы шматэтнічнай Югаславіі. Па некаторых звестках, у Бялградзе жыве некалькі тысяч кітайцаў, якія прыехалі сюды ў сярэдзіне 1990-х на будоўлю.<ref>[http://arhiva.kurir-info.rs/Arhiva/2005/februar/19-20/B-01-19022005.shtml Кинези Марко, Милош и Ана!], Курир , 19-20 фебруар 2005.</ref><ref>[http://www.vreme.com/arhiva_html/471/10.html Кинеска четврт у Блоку 70], Време бр. 471, 15. јануар 2000.</ref>. Ёсць і арабская абшчына, якую ўтвараюць былыя студэнты з арабскіх краін, якія пасля вучобы засталіся ў Сербіі.<ref>[http://www.dawn.com/2005/12/07/int17.htm Јединствени пријатељски клуб у Београду], Dawn - International, 7. децембар</ref><ref>[http://www.jordanembassyus.org/041199003.htm Government, public diverge in assessment of Kosovo crisis] Jordan Times, 11. април 1999</ref>. Большасць арабаў, якія жывуць у Белградзе, з'яўляюцца выхадцамі з Сірыі, Іарданіі і Ірака.
 
Сярод разнастайнага склада насельніцтва, вылучаюцца наступныя рэлігійныя абшчыны: праваслаўная - самая вялікая на сённяшні дзень (прыкладна 1 429 170 чал.), мусульманская (20 366 чал.) і каталіцкая(16305). Існавала вялікая яўрэйская абшчына, але пасля нацысцкай акупацыі 1941 г. іх колькасць скарацілася да 415, таксама існуе пратэстанская (3 796)<ref>[http://webrzs.stat.gov.rs/axd/Zip/VJN3.pdf "Књиге резултата Пописа 2002.": "Књига 3: Вероисповест, матерњи језик и национална или етничка припадност према старости и полу - подаци по општинама"], страна 12. <u>Републички завод за статистику Србије</u>, 2003.</ref>.
 
=== Адукацыя ===
У Бялградзе дзейнічаюць два дзяржаўныя універсітэтыўніверсітэты і некалькі прыватных інстытутаў, якія надаюць вышэйшую адукацыю. [[Бялградскі ўніверсітэт|Белградскай універсітэт]] бярэ вытокі ад Вялікай школы, заснаванай у 1808<ref>[http://www.ius.bg.ac.rs/istorijat/ Универзитет у Београду — Правни факултет (Историјат)]</ref>. Сёння тут навучаюцца больш за 70 000 студэнтаў<ref>[http://www.bg.ac.yu/pdf/ukupno.pdf Универзитет у Београду - Број студената]</ref>.
 
У горадзе размешчаныя [[Сербская акадэмія навук і мастацтваў]], заснаваная ў [[1886]] г. як Сербская каралеўская акадэмія; [[Нацыянальная бібліятэка Сербіі]], якая з'явілася ў [[1832]] г.;
 
=== Белград у відэагульнях ===
Белград прысутнічае ў папулярнай кампутарнайкамп'ютарнай відэагульне Battlefield 2142nd, вытворца EA Games. Зямля, на якой адбываюцца дзеянні - гэта карта Белграда.
 
У гульні Half-Life 2, будынак Нацыянальнага урадаўрада Рэспублікі Сербія прыстасаваны для горада Горад 17, у якім адбываюцца дзеянні гульні. Будынак з'яўляецца там пад назвай Overvoc neksus.
 
=== Гл. таксама ===
64 554

праўкі