Розніца паміж версіямі "Аляксандр Ісаевіч Салжаніцын"

др
clean up using AWB (7893)
др (→‎Дзяцінства і юнацтва: арфаграфія, вікіфікацыя)
др (clean up using AWB (7893))
[[File:A solzhenitsin.JPG|thumb|330px|Салжаніцын]]
'''Алякса́ндр Іса́евіч Салжані́цын''' ([[{{ДН|11 снежня]] [[|12|1918]]}}, [[Кіславодск]], [[РСФСР]] — [[{{ДС|3 жніўня]] [[|8|2008]]}}, [[Масква]], [[Расія|Расійская Федэрацыя]]) — выбітны рускі [[пісьменнік]], [[публіцыст]], гісторык, [[паэт]] і грамадскі дзеяч.
 
Атрымаў шырокую вядомасць, апрача літаратурных твораў (што, як правіла, закранаюць вострыя грамадска-палітычныя тэмы), таксама гісторыка-публіцыстычнымі творамі па гісторыі Расіі XIX—XX стагоддзяў.
== Біяграфія ==
=== Дзяцінства і юнацтва ===
АляксандарАляксандр Ісаевіч (Ісаакавіч<ref>У некаторых дакумантах 1930-х гадоў ягонае імя па бацьку пазначанае як «Ісаакавіч», напрыклад, у выпускным атэстаце, у іншых, як у пашпарце, выдадзеным у 1934 годзе з памылкай пашпартысткі, і ў заяве ва ўніверсітэт, напісанай на падставе пашпартных дадзеных, — як «Ісаевіч» (абодва гэтыя дакументы надрукаваныя ў часопісе «Студенческий меридиан», 1990, № 7, цыт. паводле: [http://www.libelli.ru/works/solzh.htm Ю. Р. Федоровский. Ода диссиденству, или стукач у дураков.]{{ref-ru}}</ref>) Салжаніцын нарадзіўся [[11 снежня]] [[1918]] г. у [[Кіславодск]]у. Бацька — Ісаакій Сямёнавіч Салжаніцын, рускі [[праваслаўе|праваслаўны]] селянін з Паўночнага Каўказу. Маці — Таісія Захараўна Шчэрбак, дачка ўкраінскага шляхціча. Бацькі Салжаніцына пазнаёміліся падчас навучання ў Маскве і неўзабаве павянчаліся ў [[Беларусь|Беларусі]]<ref name="Аксак">[[Валянціна Аксак]]. [http://www.svaboda.org/articleprintview/1188403.html Аляксандар Салжаніцын і Беларусь]// [[Беларуская служба Радыё "Свабода"|Радыё Свабода]]. [[4 жніўня]] [[2008]]</ref>. Ісаакій Салжаніцын падчас Першай сусветнай вайны пайшоў на фронт добраахвотнікам і служыў афіцэрам. Ён загінуў да нараджэння сына, 15 чэрвеня 1918 годугода, ужо пасля дэмабілізацыі (у выніку няшчаснага выпадку на паляванні). Ён апісаны пад імем Сані Лажаніцына ў эпапеі «[[Чырвонае кола]]» (на падставе ўспамінаў маці А.Салжаніцына).
 
Сям'я маці была цалкам разбураная ў выніку бальшавісцкіх канфіскацый.
У 1924 годзе Салжаніцын пераехаў з маці ў [[Растоў-на-Доне]], з 1926 па 1936 гады вучыўся ў школе, жывучы надзвычай бедна. Даводзілася хаваць звесткі пра службу бацькі ў царскім войску.
 
У малодшых класах падвяргаўся кпінам за нашэнне крыжыка і нежаданне ўступаць у піянеры, атрымаў вымову за наведанне царквы. Пад уплывам школы шчыра прыняў камуністычную ідэялогію, у 1936 годзе ўступіў у [[камсамол]]. У старэйшых класах захапіўся літаратурай, пачаў пісаць эсэ і вершы; цікавіўся гісторыяй, грамадзкімграмадcкім жыццём. У [[1937]] годзе задумаў «[[Чырвонае кола|вялікі раман пра рэвалюцыю]]» 1917 годугода.
 
У 1936 годзе паступіў у [[Растоўскі дзяржаўны ўніверсітэт]]. Не жадаючы рабіць літаратуру асноўнай спецыяльнасцю, абраў фізіка-матэматычны факультэт. Ва ўніверсітэце вучыўся на «выдатна» (сталінскі [[стыпендыят]]), працягваў літаратурныя практыкаванні, у дадатак да ўніверсітэцкіх заняткаў самастойна вывучаў гісторыю і марксізм-ленінізм. Скончыў універсітэт у [[1941]] годзе з адзнакай.
Ад пачатку літаратурнай дзейнасці востра цікавіўся гісторыяй Першай Сусветнай Вайны і сацыялістычнай рэвалюцыі. У 1937 годзе пачаў збіраць матар'ялы па «[[Бітва ля Таненбергу|Самсонаўскай катастрофе]]», напісаў першыя раздзелы «[[Жнівень Чатырнаццатага|Жніўня Чатырнаццатага]]» (з артадаксальных камуністычных пазіцыяў). У 1939 годзе паступіў на завочнае аддзяленне факультэту літаратуры [[ІФЛГ|Інстытуту філасофіі, літаратуры і гісторыі ў Маскве]]. Перарваў навучанне ў 1941 годзе ў сувязі з вайной.
 
Цікавіўся тэатрам, летам 1938 годугода спрабаваў здаць іспыты ў тэатральную школу [[Юры Завадскі|Юрыя Завадскага]], але беспаспяхова.
 
У жніўні 1939 годугода здзейсніў з сябрамі падарожжа на байдарцы па [[Рака Волга|Волзе]]. Жыццё пісьменніка з гэтага часу і да красавіку 1945 годугода — у паэме «[[Дарожанька]]» (1948—1952).
 
27 красавіка 1940 годугода ажаніўся са студэнткай Растоўскага ўніверсітэтуўніверсітэта [[Рашатоўская|Наталляй Рашатоўскай]] (1918—2003), з якой пазнаёміўся ў 1936 годзе.
 
=== У час вайны ===
З пачаткам [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] не быў адразу мабілізаваны (прызнаны «абмежавана прыдатным» па здароўі). Актыўна дабіваўся накіравання на фронт. У верасні 1941 годугода разам з жонкай атрымаў размеркаванне школьным настаўнікам у [[Марозаўск]] Растоўскай вобласці, аднак ужо 18 кастрычніка быў прызваны і накіраваны ў грузавы конны [[абоз]] шарагоўцам.
Падзеі лета 1941 — вясны 1942 годугода апісаныя Салжаніцыным у няскончанай аповесці «[[Любі рэвалюцыю]]» (1948).
 
Намагаўся атрымаць накіраванне ў афіцэрскую вучэльню, у красавіку 1942 годугода быў накіраваны ў артылерыйскую вучэльню ў [[Кастрама|Кастраму]]<ref>ЭвакуяванаяЭвакуіраваная туды 3-я ЛенінградзкаяЛенінградcкая артылерыйскаяартылерыйскае вучэльнявучылішча.</ref>; у лістападзе 1942 годугода выпушчаны [[лейтэнант]]ам, накіраваны ў [[Саранск]], дзе размяшчаўся запасны полк па фармаванні [[дывізіён]]аў [[Артылерыйская інструментальная разведка|артылерыйскай інструментальнай разведкі]].
 
У [[Дзейснае войска|дзейсным войску]] з лютага 1943 годугода, служыў камандзірам батарэі гукавой разведкі 794 Асобнага армейскага выведвальнага артылерыйскага дывізіёну (пазней — 68 Сэўска-Рэчыцкай [[2-і Беларускі фронт|2-ога Беларускага фронту]] ([[палявая пошта]] № 07900 «Ф»). Баявы шлях — ад [[Горад Арол|Арла]]<ref>А. Салжаніцын. [[Желябугские Выселки]]. Двучастный рассказ. // Новый мир, 1993, № 3.</ref> да [[Усходняя Прусія|Усходняй Прусіі]]<ref>Акружэнне батарэі ва Усходняй Прусіі (між [[Адліг Швенкітэн]] і [[Дытрыхсдорф]]) і выхад з яго 26 студзеня 1945 годугода, за які Салжаніцын быў прадстаўлены да Ордэну Чырвонай Зоркі, апісаныя ў: А. Солженицын. Адлиг Швенкітэн. Односуточная повесть. // Новый мир, 1993, № 3.</ref>. Быў уганараваны ардэнамі [[Ордэн Айчыннай вайны|Айчыннай вайны]] і [[Ордэн Чырвонай Зоркі|Чырвонай Зоркі]], у лістападзе 1943 годугода атрымаў чын [[Старэйшы лейтэнант|старэйшага лейтэнанта]], у чэрвені 1944 годугода — [[капітан]]у.
 
На фронце вёў вайсковыя дзённікі, шмат пісаў, адсылаў свае творы маскоўскім літаратарам для рэцэнзавання; у 1944 годзе атрымаў добразычлівы водгук [[Барыс Лаўранёў|Б. А. Лаўранёва]].
=== Арышт і зняволенне ===
На фронце Салжаніцын працягваў цікавіцца грамадзкімграмадcкім жыццём, аднак стаў крытычна ставіцца да Сталіна (за «перайначанне [[Марксізм-ленінізм|ленінізму]]»); у ліставанні са старым сябрам (Мікалаем Віткевічам) непаважна выказваўся пра «Пахана», пад якім угадваўся Сталін, захоўваў у асабістых рэчах складзеную разам з Віткевічам «рэзалюцыю», у якой параўноўваў сталінскія парадкі з [[прыгоннае права|прыгонным правам]] і казаў пра стварэнне пасля вайны «арганізацыі» для аднаўлення так званых «[[Уладзімір Ленін|ленінскіх]]» норм. Лісты выклікалі падазрэнне вайсковай [[цэнзура|цэнзуры]], і ў лютым [[1945]] Салжаніцын і Віткевіч былі арыштаваныя.
 
Чэскі журналіст Т. Ржэзач (аўтар распаўсюджванай на Захадзе кнігі «Спіраль здрады Салжаніцына», якая з'явілася «вынікам добрасумленнае працы аўтара і настойлівай сумеснай працы з ім супрацоўнікаў 10 Управы МУС ЧССР і 5 Управы КГБ СССР»<ref>ЭКСПЭРТНАЯ ВЫСНОВА ДА ПАСЕДЖАННЯ КАНСТЫТУЦЫЙНАГА СУДУ РФ 26 траўнямая 1992 г. http://www.memo.ru/history/exp-kpss/Chapter5.htm</ref>), вылучыў версыю пра «самаданос», у якім Салжаніцын, апрача сябе, абвінаваціў чатырох чалавек, адзін з якіх, Н.Віткевіч, быў асуджаны на дзесяць год<ref>Салжаніцын абвяргае ўсе такія абвінавачанні: «Поцемнікі святла не шукаюць». http://www.rusk.ru/st.php?idar=310414{{ref-ru}}</ref>.
 
Пасля арышту Салжаніцын быў дастаўлены ў Маскву; 27 ліпеня завочна асуджаны [[Асобая Нарада пры НКВД СССР|Асобай нарадай]] да 8 год [[ГУЛАГ|выпраўленча-працоўных лагероў]] (па [[58 артыкул Угалоўнага кодэксу РСФСР|артыкуле 58]], пункт 10, частка 2, і пункт 11 Крымінальнага Кодэксу РСФСР).
У жніўні накіраваны ў лагер у Новы Ерусалім, 9 верасня [[1945]] пераведзены ў лагер «Калужскія Вароты».
 
У чэрвені [[1946]] запатрабаваны ў сістэму спецтурмаў 4-га Спецаддзелу НКУС, у верасні накіраваны ў спецінстытут для зняволеных ([[Шарашка|«шарашку»]]) пры авіяматорным заводзе ў [[Рыбінск]]у, праз пяць месяцаў — на «шарашку» ў [[Загорск]], у ліпені [[1947]] — у аналагічную ўстанову ў [[Марфіна]] (пад Масквой). Працаваў па спэцыяльнасціспецыяльнасці — матэматыкам. У Марфіне Салжаніцын пачаў работу над аповесцю «[[Любі рэвалюцыю]]». Пазней заключныя дні на Марфінскай шарашцы апісаныя Салжаніцыным у рамане «[[У крузе першым]]», дзе сам ён выведзены пад імем [[Глеб Нержын|Глеба Нержына]], а ягоныяяго сукамернікі Дзмітрый Панін і Леў Копелеў — Дзмітрыя Салагдзіна і Льва Рубіна.
 
У снежні 1948 жонка завочна разышлася з Салжаніцыным.
У [[1959]] Салжаніцын напісаў аповед «Щ-854» пра жыццё простага зняволенага з рускіх сялян, у [[1960]] — апавяданні «Не стаіць сяло без праведніка» і «[[Правая кісць]]», першыя «[[Драбняткі]]», п'есу «[[Святло, якое ў табе]]» («Свяча на ветры»)<ref>«Гэтая п'еса — самае няўдалае з усяго, што я напісаў» («Бадалася цялё з дубам. Нарысы літаратурнага жыцця». YMCA-PRESS, Paris, 1975, с. 18)</ref>. Перажыў пэўны крызіс, не маючы мажлівасці надрукаваць свае творы.
 
У [[1961]] пад уражаннем ад выступу [[АляксандарАляксандр Твардоўскі|Аляксандра Твардоўскага]] (рэдактара часопіса «Новый мир») на [[XXII з'езд КПСС|XXII з'ездзе КПСС]], перадаў яму «Щ-854», папярэдне выключыўшы з расповеду найбольш палітычна вострыя, загадзя непраходныя цераз савецкую [[цэнзура|цэнзуру]] фрагменты. Твардоўскі ацаніў апавяданне надзвычайна высока, запрасіў аўтара ў Маскву і стаў дабівацца публікацыі твору. [[Мікіта Хрушчоў|М. С. Хрушчоў]] пераадолеў супраціў членаў Палітбюро і дазволіў публікацыю апавядання. Аповед пад назвай «[[Адзін дзень Івана Дзянісавіча]]» быў надрукаваны ў часопісе «Новый мир» № 11, 1962, адразу ж перавыдадзены і перакладзены на замежныя мовы.
{{Асноўны артыкул|Адзін дзень Івана Дзянісавіча}}
30 снежня 1962 Салжаніцын быў прыняты ў [[Саюз пісьменнікаў СССР]].
 
=== Дысідэнцтва ===
Ужо да сакавіка [[1963]] Салжаніцын страціў прыхільнасць Хрушчова (непрысуджэнне [[Ленінская прэмія|Ленінскай прэміі]], адмова друкаваць раман «У крузе першым»). Пасля прыходу да ўлады [[Брэжнеў|Брэжнева]] Салжаніцын практычна страціў мажлівасць лягальна друкавацца і выступаць. У верасні [[1965]] [[КДБ]] сканфіскаваў архіў Салжаніцына з ягонымі найбольш антысавецкімі творамі, што пагоршыла становішча пісьменніка. Карыстаючыся пэўным бяздзеяннем улады, у [[1966]] г. ён пачаў актыўную грамадзкуюграмадcкую дзейнасць (сустрэчы, выступы, інтэрвію замежным журналістам). Тады ж пачаў распаўсюджваць ў [[самвыдат|самвыдаце]] і свае раманы «У крузе першым» і «[[Ракавы корпус]]». У лютым [[1967]] г. Салжаніцын таемна скончыў мастацкае дасьледваннедаследванне «[[Архіпелаг ГУЛАГ]]».
 
У маі 1967 г. Салжаніцын разаслаў «Ліст з'езду» да [[Саюз пісьменнікаў СССР|Саюзу пісьменнікаў СССР]], у якім запатрабаваў зліквідаваць цэнзуру і рэабілітаваць многіх рэпрэсаваных пісьменнікаў (з беларускае дэлегацыі яго падтрымалі толькі [[Васіль Быкаў]] і [[Алесь Адамовіч]], з якімі ён сышоўся ў сярэдзіне 1960-х)<ref name="Аксак"/>. Пасля «Лісту» ўлады сталі ўспрымаць Салжаніцына сур'ёзна. У [[1968]] г., калі ў ЗША і Заходняй Еўропе былі надрукаваныя раманы «У крузе першым» і «Ракавы корпус», што прынеслі пісьменніку агромністую папулярнасць, савецкая прэса пачала прапагандысцкую кампанію супраць аўтара. У [[1969]] г. Салжаніцын быў вылучаны на [[Нобелеўская прэмія|Нобелеўскую прэмію па літаратуры]]. Прэмія была прысуджаная не яму, але неўзабаве пасля гэтага ён быў выключаны з Саюзу пісьменнікаў СССР. Пасля выключэння Салжаніцын стаў адкрыта абвяшчаць пра свае праваслаўна-патрыятычныя перакананні і рэзка крытыкаваць уладу. У [[1970]] Салжаніцын ізноў вылучаны на Нобелеўскую прэмію па літаратуры, і гэтым разам быў ёй уганараваны. Пісьменнік не мог атрымаць гэтую прэмію ў Стакгольме, баючыся, што не зможа вярнуцца ў СССР. Таму прэмія знайшла яго толькі ў 1974 годзе, ужо пасля дэпартацыі. У савецкіх СМІ была арганізавана магутная прапагандысцкая кампанія супраць Салжаніцына, улады прапанавалі яму з'ехаць з краіны, але ён адмовіўся.
[[3 сакавіка]] [[1974]] г. у [[Парыж]]ы быў надрукаваны «Ліст правадырам Савецкага Саюзу»; вядучыя заходнія выданні і шмат якія дэмакратычна настроеныя дысідэнты ў СССР, улучна з [[Андрэй Сахараў|Сахаравым]], ацанілі «Ліст» як антыдэмакратычны, нацыяналістычны, які змяшчае да таго ж «небяспечныя памылкі»; адносіны Салжаніцына з заходняй прэсай працягвалі пагаршацца.
 
Улетку 1974 г. на ганарары ад «Архіпелагу ГУЛАГ» пісьменнік стварыў «Рускі грамадзкіграмадcкі Фонд дапамогі пераследваным і іхнім сем'ям» для дапамогі палітычным вязням у СССР (пасылкі і грашовыя пераводы ў месцы пазбаўлення волі, лягальная і нелягальная матэрыяльная дапамога сем'ям зняволеных).
 
У 1974—1975 гг. у Цюрыху Салжаніцын збіраў матэрыялы пра жыццё [[Ленін]]а ў эміграцыі (для эпапеі «Чырвонае Кола»), скончыў і выдаў мемуары «[[Бадалася цялё з дубам]]».
 
=== Ізноў у Расіі ===
З пачаткам [[перабудова|перабудовы]] стаўленне ў СССР да творчасці і дзейнасці Аляксандра Салжаніцына змянілася, былі надрукаваныя шматлікія ягоныяяго творы. У пачатку [[1990-я|1990-х]] гг. загадам прэзідэнта СССР [[Міхаіл Гарбачоў|Міхаіла Гарбачова]] было адноўленае ягонае савецкае грамадзянства.
 
За кнігу «Архіпелаг ГУЛАГ» у [[1990]] Салжаніцыну была прысуджаная Дзяржаўная прэмія.
 
Салжаніцын разам з сям'ёй вярнуўся на радзіму [[27 мая]] [[1994]] годугода, прыляцеўшы з [[ЗША]] ва [[Уладзівасток]] і праехаўшы цягніком праз усю краіну да сталіцы.
 
У сярэдзіне 1990-х<ref>http://www.1tv.ru/owa/win/ort6_main.print_version?p_news_title_id=79048</ref> асабістым распараджэннем расійскага прэзідэнта [[Барыс Ельцын|Барыса Ельцына]] яму была падораная дзяржаўная дача<ref>http://wikimapia.org/#lat=55.7835599&lon=37.4002719&z=17&l=1&m=a&v=2</ref> «Сасноўка-2» ў [[Троіца-Лыкава|Троіца-Лыкаве]]. Салжаніцыны спраэктавалі і збудавалі там двухпавярховую цагляную хату з вялікай заляй, зашклёнай галярэяй, гасцінай з камінам, канцэртным раялем і бібліятэкай, дзе вісяць партрэты [[Пётар Сталыпін|Сталыпіна]] і [[Калчак]]а.
Апошнія гады жыцця правёў у Маскве і на падмаскоўнай дачы.
 
Да апошняга часу АляксандарАляксандр Ісаевіч працягваў займацца творчай дзейнасцю. Разам з жонкай Наталляй Дзмітрыеўнай — прэзідэнткай Фонду Аляксандра Салжаніцына — працаваў над падрыхтоўкай і выданнем свайго самага поўнага, 30-томнага збору сачыненняў. Пасля перанесенай цяжкай аперацыі ў Салжаніцына дзейнічала толькі правая рука.
 
=== Смерць і пахаванне ===
Салжаніцын сканаў [[3 жніўня]] [[2008]] на 90-м годзе жыцця, на сваёй дачы ў падмаскоўным пасёлку Троіца-Лыкава ад вострай сардэчнай недастатковасці. Смерць надышла а 23:45 па маскоўскім часе<ref>[http://newsru.com/cinema/04aug2008/dead.html NewsRu.com: Скончался Александр Солженицын]{{ref-ru}}</ref><ref>[http://www.interfax.ru/news.asp?id=24839 Інтэрфакс: У Маскве сканаў Аляксандар Салжаніцын]{{ref-ru}}</ref> (20:45 UTC).
 
[[5 жніўня]] ў будынку [[Расійская акадэмія навук|Расійскай акадэміі навук]], дзейсным сябрам якой быў А. І. Салжаніцын, адбыліся грамадзянская паніхіда і развітанне з нябожчыкам. На гэтай цырымоніі прысутнічалі экс-прэзідэнт СССР [[Міхаіл Гарбачоў]], экс-прэзідэнт РасеіРасіі, кіраўнік ураду РФ [[Уладзімір Пуцін]], прэзідэнт [[Расійская акадэмія навук|РАН]] [[Юры Восіпаў]], экс-старшыня ўраду РФ, акадэмік [[Яўген Прымакоў]], дзеячы расійскай культуры і некалькі тысячаў грамадзян Расіі, што прыйшлі аддаць Аляксандру Ісаевічу апошнюю даніну павагі.<ref>[http://kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=1008337&NodesID=7 За Аляксандрам Салжаніцыным перегарнулі бачыну] — «[[Коммерсантъ]]» № 137(3954) ад 06 жніўня 2008{{ref-ru}}</ref>
 
Заўпакойную літургію і [[адпяванне]] [[6 жніўня]] [[2008]] ў Вялікім саборы маскоўскага [[Данскі манастыр|Данскога манастыру]] здзейсніў архіепіскап Арэхава-Зуеўскі [[Алексі (Фралоў)]], вікарый [[Маскоўская япархія|Маскоўскай япархіі]]. У гэты ж дзень прах Салжаніцына быў пахаваны ў някропалі Данскога манастыру за алтаром храму [[Ян Лесвічнік|Яна Лесвічніка]], побач з магілай гісторыка [[Васіль Ключэўскі|В. О. Ключэўскага]].
Звярталася ўвага на рэзкія супярэчнасці між колькасцю рэпрэсаваных па дадзеных, што прыведзеныя Салжаніцыным, і архіўнымі дадзенымі, якія сталі даступныя ў перыяд перабудовы.<ref>[http://www.zlev.ru/49_14.htm Гулаг: архівы супраць хлусні] [http://beserikov.chat.ru/Repress.htm Якія маштабы сталінскіх рэпрэсыяў]</ref> Аспрэчвалася дакладнасць «турэмных» твораў Салжаніцына ў той іхняй частцы, дзе вядзецца пра побыт лагераў, смяротнасці зняволеных, іх колькасці.<ref>[http://libereya.ru/public/repressii.html#v5 Ігар Пыхалаў_ Якія маштабы сталінскіх рэпрэсій) ]</ref><ref>[http://www.pereplet.ru/history/Author/Russ/Z/Zemskov/Articles/ZEMSKOV.HTM В. Н. Земсков. ГУЛАГ (историко-социологический аспект)]{{ref-ru}}</ref>. Крытыка з камуністычнага флангу падмацоўвалася спасылкай на даследаванні навукоўцаў, што працавалі ў расійскіх архівах<ref>[http://www.zlev.ru/49_14.htm ГУЛАГ: АРХИВЫ ПРОТИВ ЛЖИ]{{ref-ru}}</ref>
 
Салжаніцына таксама неаднаразова крытыкавалі за апраўданне калабаранцтва падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] і звязаныя з гэтым фальсіфікацыі адносна [[Савецкія ваеннапалонныя ў гады Другой Сусветнай вайны|савецкіх ваеннапалонных]]<ref>[[АляксандарАляксандр Дзюкаў|Дзюкаў А. Р.]] [http://russbalt.ucoz.ru/publ/9-1-0-277 Госпремия для ревизиониста]{{ref-ru}}</ref><ref>[[АляксандарАляксандр Дзюкаў|Дзюкаў А. Р.]] Літасць да загінулых: савецкія рэпрэсыі супраць нацысцкіх памагатых // Великая оболганная война-2. Нам не за что каяться! — М.: Яуза, Эксмо, 2008. — 432 с: ил. — ([[Война и мы]]). ISBN 978-5-699-25622-8, с. 98-141{{ref-ru}}</ref>. Сцвярджалася, што матэрыял для сваіх выкрыццяў Салжаніцын пазычаў з гэбельсаўскае прапаганды. Падобны водгук зыходзіць ад Л. А. Самуціна, па сцвярджэнні, дысідэнта, былога ўласаўца, што асабіста працаваў у ідэялагічным апараце гэбельсаўскага міністэрства прапаганды і прыхільніка Салжаніцына і захоўваў у сябе рукапіс «Архіпелагу» ад КГБ<ref>http://beserikov.chat.ru/Samutin.htm{{ref-ru}}</ref>.
 
Салжаніцына актыўна крытыкавалі і «справа» — найперш іншыя дысідэнты і эмігранты, якія адмаўлялі ягоныяяго хрысціянскія і антыліберальныя погляды (дысідэнты-нацыяналісты, наадварот, углядалі залішні лібералізм). «Ліст правадырам Савецкага Саюзу» падвергся крытыцы А. Д. Сахарава.
 
Канфлікт Салжаніцына з антысавецкай эміграцыяй і заходнімі актывістамі Халоднай вайны асветлены ў ягоных мемуарах «Патрапіла зярнятка паміж двух жорнаў».
 
Ягонае даследванне гісторыі ўзаадносінаў яўрэйскага і рускага народаў у кнізе «Дзвесце год разам» выклікала актыўную крытыку як з боку многіх яўрэйскіх публіцыстаў, так нацыяналістычнай прэсы. Так, напрыклад, прыхільнік ліберальных поглядаў [[Уладзімір Вайновіч]] сказаў: «Кніга Салжаніцына „Дзвесце год разам“ — доўгая, сумная і хлуслівая».<ref>Уладзімір Вайновіч: «Солженицын недостаточно умныйўмный человек» — з [http://www.sem40.ru/interview/hot/9926/ інтэрв'ю Ўладзіміра Нузава ў «Русский базар» 02-03-2004.]{{ref-ru}}</ref>
 
Аблічча Салжаніцына падвергнутае і сатырычнаму выяўленню ў мастацкіх творах, напрыклад, у рамане Уладзіміра Вайновіча «[[Масква 2042]]» <ref>[http://magazines.russ.ru/voplit/2003/2/nikol.html Майкл Нікалсан. Солженицын на мифотворческом фоне]{{ref-ru}}</ref> і ў паэме [[Юрый Кузняцоў|Юрыя Кузняцова]] «Путь Христа».
 
Пры ўсёй павазе да Салжаніцына, трэба адзначыць ягоныяяго [[шавінізм|шавіністычныя]] погляды адносна Беларусі і Украіны. У працы пад назвай «Як нам уладкаваць Расію» ён прапаноўваў стварэнне адзінай расійскай дзяржавы, куды неабходна было б уключыць і гэтыя дзве краіны, такім чынам адмаўляючы іхнюю незалежнасць<ref>[http://www.charter97.org/be/news/2008/8/4/8682/ Памёр Аляксандр Салжаніцын. Беларусы ўзгадваюць расійскага пісьменніка]// Хартыя'97. [[4 жніўня]] [[2008]]</ref>.
 
== Узнагароды ==
Лаўрэат [[Нобелеўская прэмія|Нобелеўскай прэміі па літаратуры]] [[1970|1970 годугода]] ''«за маральную моц, з якой ён кіраваўся няўхільным традыцыям рускай літаратуры»''<ref>[http://nobelprize.org/nobel_prizes/lists/1970.html …for the ethical force with which he has pursued the indispensable traditions of Russian literature]{{ref-en}}</ref> (прапанавана [[Франсуа Марыяк]]ам).
 
Лаўрэат [[Вялікі залаты медаль імя М. В. Ламаносава|Вялікага залатога медалю імя М. В. Ламаносава Расійскай Акадэміі навук]] — ''за выбітны ўнёсак у развіццё рускай літаратуры, рускай мовы і рускай гісторыі'' ([[1998]]).
[[Ордэн Святога Саввы]] 1-й ступені (найвышэйшая ўзнагарода [[Сербская праваслаўная царква|Сербскай праваслаўнай царквы]]; нададзеная [[16 лістапада]] [[2004]]).
 
Лаўрэат [[Дзяржаўная прэмія Расійскай Федэрацыі|Дзяржаўнай прэміі Расійскай Федэрацыі]] [[2006|2006 годугода]] ''за выбітныя дасягненні ў галіне гуманітарнай дзейнасці''<ref>[http://document.kremlin.ru/doc.asp?ID=039804 Загад Прэзідэнта РФ ад 05.06.2007 № 699 «О присуждении Государственной премии Российской Федерации в области гуманитарной деятельности 2006 года»]{{ref-ru}}</ref>.
 
Лаўрэат прэміі [[Фонд «Жыўка і Міліца Тапалавіч»|Фонду «Жыўка і Міліца Тапалавіч»]] (Сербія) [[2007|2007 годугода]] (нададзеная 7 сакавіка 2008 г.): ''«выбітнаму пісьменніку і гуманісту, чыя хрысціянская праўдзівасць дорыць нам адвагу і суцяшэнне»''.
 
== Творы ==
 
== Фільмы ==
* «[[У крузе першым, (тэлесерыял)|У крузе першым]]» / «В круге первом» ([[2006]]) — Сам Салжаніцын з'яўляецца суаўтарам сцэнара і чытае тэкст ад аўтара.
* [[Адзін дзень Івана Дзянісавіча, (фільм)|«Адзін дзень Івана Дзянісавіча»]] / «Один день Ивана Денисовича» ([[1970]], Нарвегія — Англія)
 
== Літаратура ==
</div>
 
== У СецівеСпасылкі ==
{{Commons|Category:Aleksandr Solzhenitsyn|выгляд=міні}}
 
 
{{Link FA|ka}}
 
[[am:አሌክሳንድር ሶልዠኒጽን]]
[[an:Aleksandr Solzhenitsyn]]
162 763

праўкі