Адкрыць галоўнае меню

Змены

Новая старонка: '{{Шляхціч | беларускае імя = Напалеон Феліксавіч Яленскі | поўнае імя = | арыгінальнае імя =...'
{{Шляхціч
| беларускае імя = Напалеон Феліксавіч Яленскі
| поўнае імя =
| арыгінальнае імя =
| партрэт =
| шырыня партрэта =
| подпіс =
| герб= POL COA Korczak.svg
| шырыня герба =
| подпіс герба= герб «[[Корчак (герб)|Корчак]]»

| дата нараджэння =[[1810]]
| месца нараджэння = вёска Лучыцы, [[Мазырскі павет]], [[Мінская губерня]], [[Расійская імперыя]]
| дата смерці = [[1883]]
| месца смерці = горад Цепліцы, [[Чэхія]], [[Аўстра-Венгрыя]].
| пахаваны =
| пахаваная =
| род =[[Род Яленскіх|Яленскія]]
| бацька =[[Фелікс Янавіч Яленскі]], [[Мазырскія павятовыя маршалкі|мазырскі павятовы маршалак]] (1805–1808, 1812–1814)
| маці = Каміла Янаўны-Хрызастомаўна [[Род Рдултоўскіх|Рдултоўская]]
| муж =
| жонка =
| дзеці =
| рэлігія = каталік
| узнагароды =
| аўтограф =
| Commons =
| Rodovid=
}}

'''Напалеон Феліксавіч Яленскі''' ({{lang-pl|Napoleon Jeleński}}, {{lang-ru|Наполеон Феликсович Еленский}}), {{ДН|||1810}}, вёска Лучыцы, [[Мазырскі павет]], [[Мінская губерня]], [[Расійская імперыя]], — 11 мая {{ДС|||1883}}, Цепліцы, [[Чэхія]], [[Аўстра-Венгрыя]], — грамадскі дзеяч, адзін з кіраўнікоў [[Паўстанне ў Польшчы, Літве і Беларусі, 1863—1864|паўстання 1863—1864 гадоў]].

== Паходжанне ==
Належаў да каталіцкага [[Шляхта|шляхецкага]] роду [[Яленскія|Яленскіх]] гербу «[[Корчак (герб)|Корчак]]», прадстаўнікі якога мелі значныя маёнткі ў [[Навагрудскае ваяводства|Навагрудскім ваяводстве]] і [[Мазырскі павет|Мазырскім павеце]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]], дзе і займалі высокія земскія пасады.

Нарадзіўся ў родавым маёнтку Лучыцы [[Мазырскі павет|Мазырскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] ў сям’і [[Фелікс Янавіч Яленскі|Фелікса Янавіча Яленскага]] (нар.1775) і яго жонкі Камілы Янаўны-Хрызастомаўны Рдултоўскай. Яго поўнае імя, дадзенае пры хросце, Напалеон-Міхал-Ян Феліксавіч Яленскі. Бацька Фелікс быў сынам навагрудскага кашталяніца і [[Мазырскія павятовыя маршалкі|мазырскага павятовага маршалка]] (1795—1802) [[Ян Рафалавіч Яленскі|Яна Рафалавіча Яленскага]] (1756–1810) і яго жонкі Юсціны Абуховіч, служыў мазырскім павятовым харунжым (1797–1802), старшынём ІІ дэпартамента Галоўнага суда Мінскай губерні (1802–1805), [[Мазырскія павятовыя маршалкі|мазырскім павятовым маршалкам]] (1805—1808, 1812—1814). Маці Каміла была дачкой навагрудскага падваяводы і навагрудскага харунжага (1768—1791) Яна-Хрызастома Антонавіча-Ежавіча Рдултоўскага (1735—1791) і яго трэцяй жонкі графіні Францішкі Станіславаўны-Фердынандаўны Ржавускай (дачкі графа Станіслава-Фердынанда Ржавускага і князёўны Кацярыны Радзівіл).

== Адукацыя ==
Скончыў гімназію ў [[Горад Вільнюс|Вільні]] і [[Віленскі ўніверсітэт]] у [[1829]].

== Грамадская дзейнасць ==
У [[1831]] стаў членам таемнага таварыства – Віленскага камітэта. У сярэдзіне 1830-х уступіў у таемную арганізацыю, якая адразу падпала пад уплыў эмісараў арыстакратычнай партыі ліцвінска-польскай эміграцыі ў [[Горад Парыж|Парыжы]] на чале з князем [[Адам Ежы Чартарыйскі|Адамам-Ежы Чартарыйскім]], а ў [[1836]] падалася пад кіраўніцтва [[Шыман Канарскі|Шымана Канарскага]]. Яленскі быў арыштаваны расійскімі ўладамі ў 1838 і асуджаны ў [[Горад Вільнюс|Вільні]] па справе [[Шыман Канарскі|Шымана Канарскага]] (за ўдзел у таемным таварыстве і антыўрадавай дзейнасці). Вырокам суда, у ліку іншых, быў прымусова адпраўлены служыць у расійскае войска як просты жаўнер на [[Каўказ]] (у [[Чачня|Чачню]]).
За ўдзел у сутычках і штурме расійскімі войскамі чачэнскага аула Ахульго атрымаў афіцэрскі чын з правам пражывання ў [[Пензенская губерня|Пензенскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Паводле слоў Станіслава Шумскага, Напалеон Яленскі вызначаўся прыкрым характарам, не меў даверу да суссыльных, падазраваў іх у даносах уладам.

Пасля вяртання ў [[1844]] у родны маёнтак Лучыцы ў [[Мазырскі павет|Мазырскім павеце]], займаўся гаспадаркай. У [[1836]] паводле рэвізіі яго маёнтак Лучыцы налічваў 450 мужскіх і 490 жаночых душ. Арганізаваў у сваіх маёнтках школу для сялянскіх дзяцей, якіх і сам там вучыў.

14 студзеня 1857 мазырскі земскі спраўнік прасіў Напалеона Яленскага прыбыць у маёнтак Капцэвічы [[Мазырскі павет|Мазырскага павета]] ў сувязі з хваляваннямі і непавінавацтвам сялян.

20 лістапада 1857 былі падпісаны першыя рэскрыпты расійскага імператара [[Аляксандр II, імператар расійскі|Аляксандра ІІ]] на імя [[Віленскі генерал-губернатар |Віленскага генерал-губернатара ]] (1855–1863) генерал-лейтэнанта [[Уладзімір Іванавіч Назімаў|Уладзіміра Іванавіча Назімава]] і Санкт-Пецярбургскага генерал-губернатара (1854—1864) Паўла Мікалаевіча Ігнацьева (1797—1879), дзе была напісана праграма расійскага ўрада аб адкрыцці [[губернскі камітэт па сялянскай справе|губернскіх камітэтаў па сялянскай справе]] (камітэтаў па падрыхтоўцы дваранамі праектаў сялянскай рэформы), што дало пачатак працы па вызваленні сялян ад прыгону і паставіла дваранства [[Віленская губерня|Віленскай]], [[Ковенская губерня|Ковенскай]] і [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]] губерняў у авангард гэтага працэса. Пасля гэтага губернскія камітэты па сялянскай справе пачалі арганізоўвацца і ў іншых губернях, і пачалася актыўная праца дваран за распрацоўку мер і форм вызвалення сялян. 30 жніўня 1858 быў створаны Мінскі губернскі камітэт па сялянскай справе, на чале якога стаў [[Прадвадзiцелі (маршалкі) дваранства Мінскай губерні|мінскі губернскі маршалак]] (1853—1859) [[Людвік Антонавіч Слатвінскі]], а намеснікам — [[Атон Ігнатавіч Горват]], былы губернскі маршалак. У камітэт уваходзілі члены ад кожнага павета губерні. Напалеон Феліксавіч Яленскі ўвайшоў членам ад [[Мазырскі павет|Мазырскага павета]] (разам з [[Антон Паўлавіч Яленскі|Антонам Паўлавічам Яленскім]], [[Артур Даніэлевіч Горват|Артурам Даніэлевічам Горватам]] і [[Геранім Антонавіч Кеневіч|Геранімам Антонавічам Кеневічам]]) у склад створанага 30 жніўня 1858 Мінскага губернскага камітэта па сялянскай справе. Як і многія маянткоўцы літоўска-беларускіх губерняў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], Яленскі выказваўся за скасаванне прыгону, але за вызваленне сялян без надання іх зямлёй. У канечным выніку гэтая прапанова дваран «заходніх губерняў» была адхілена царскім урадам — было вырашана вызваляць сялян з зямельным надзелам.

У пачатку 1860-х напярэдадні [[Паўстанне ў Польшчы, Літве і Беларусі, 1863—1864|паўстання 1863–1864 гадоў]] далучыўся да таемнай арганізацыі – групоўкі «белых» у літоўска-беларускіх губернях і стаў адным з яе кіраўнікоў, побач з [[Якуб Казімір Станіслаў Гейштар|Якубам Гейштарам]] (1827—1897), [[Аляксандр Уладзіслававіч Аскерка|Аляксандрам Уладзіслававічам Аскеркам]] (1830—1911), [[Антон Паўлавіч Яленскі|Антонам Паўлавічам Яленскім]] (1818—1874), які быў стрыечным братам Напалеона Яленскага, [[Віктар Вацлаў Старжынскі|Віктарам Старжынскім]] (1826–1882), Ігнатам Лапацінскім, [[Францішак Дамінікавіч Далеўскі|Францам Дамінікавічам Далеўскім]] (1825—1904), графам [[Станіслаў Міхалавіч Плятар|Станіславам Міхалавічам Зіберг-Плятарам]] (нар. 1823).

17 лістапада 1862 у [[Мінск]]у губернскі дваранскі сход на чале з [[Прадвадзiцелі (маршалкі) дваранства Мінскай губерні|мінскім губернскім маршалкам]] (1847—1853) [[Аляксандр Дамінікавіч Лапа|Аляксандрам Дамінікавічам Лапам]] меў намер прадставіць на імя расійскага імператара [[Аляксандр II, імператар расійскі|Аляксандра ІІ]] афіцыйны адрас (зварот), у якім мовілася б аб неабходнасці злучыць Мінскую губерню з польскімі губернямі. Планавалася прадставіць такія ж адрасы ад усіх губернскіх дваранскіх суполак краіны. [[Віленскія генерал-губернатары|Віленскі генерал-губернатар]] (1855–1863) [[Уладзімір Іванавіч Назімаў]] забараніў паданне адрасу, але мінскія дваране ўнеслі яго тэкст у пратакол пасяджэння губернскага дваранскага сходу, які падпісалі 255 чалавек – першым падпісаўся мінскі губернскі прадвадзіцель дваранства Аляксандр Лапа; а таксама падпісалі слуцкі павятовы маршалак Тадэуш Антонавіч Вайніловіч (1804–1878), дзяцька вядомага [[Эдвард Вайніловіч|Эдварда Вайніловіча]], віцэ-старшыні Мінскага сельскагаспадарчага таварыства, і інш. Напаляон Яленскі таксама выказваўся за паданне дваранамі Мінскай губерні адрасу да імператара Аляксандра ІІ аб далучэнні Мінскай губерні да польскіх губерняў. У сувязі з гэтым у [[1863]] быў сасланы ў [[Пензенская губерня|Пензенскую губерню]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Па моцы ўказу 10 снежня 1865 Напалеон Яленскі вымушаны прадаць свае маёнткі.

Вярнуўся ў [[1868]] са ссылкі і пасяліўся ў [[Горад Варшава|Варшаве]]. Памёр 11 мая 1883 у Цепліцах ([[Чэхія]], [[Аўстра-Венгрыя]]). У сваім тастаменце запісаў 23 800 рэйнскіх залатых на асвету і стыпендыю для сялянскіх дзяцей свайго былога маёнтка.

== Літаратура ==
* Gieysztor, J. Pamiętniki Jakóba Gieysztora z lat 1857–1865 : w 2 t. / J. Gieysztor ; przedmowa i przypisy prof. T. Korzona. – Wilno : Nakładem Tow. Udz. “Kurjer Litewski”, 1913. – T. 1. – 422 s.
* Gieysztor, J. Pamiętniki Jakóba Gieysztora z lat 1857–1865 : w 2 t. / J. Gieysztor ; przedmowa i przypisy prof. T. Korzona. – Wilno : Nakładem Tow. Udz. “Kurjer Litewski”, 1913. – T. 2. – 384 s.
* Ramotowska, F. Tajemnie państwo polskie w powstaniu styczniowym 1863–1864: struktura organizacyjna : w 2 cz. / F. Ramotowska. – Warzsawa : DiG, 1999–2000. – Cz. 1. – 1999. – 727 s.
* Berghauzen, J. Jeleński Napoleon Jan / J. Berghauzen // Polski Słownik Biograficzny. – Wrocław etc. : Ossolineum, 1964. – T. XI/1. Zesz. 48 : Jarosław – Jelowicki Aleksander. – S. 144.

[[Катэгорыя:Постаці паўстання 1863-1864]]