Розніца паміж версіямі "Канстытуцыя СССР"

др
clean up, replaced: . → . (7), ''' - → ''' — (2), Ў → У (2), ы у → ы ў, мэту → мету (2), мету → мэту (2) using AWB (8323)
др (clean up, replaced: . → . (7), ''' - → ''' — (2), Ў → У (2), ы у → ы ў, мэту → мету (2), мету → мэту (2) using AWB (8323))
'''Канстытуцыя СССР''' - асноўны закон [[СССР|Саюза Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік]], якіх было 3: [[1924]], [[1936]] і [[1977]] гадоў.
 
== Канстытуцыя СССР 1924 года ==
* «З часу стварэння савецкіх рэспублік дзяржавы свету раскалоліся на два лагеры: лагер капіталізму і лагер сацыялізму.»
* «Доступ у Саюз адкрыты ўсім сацыялістычным савецкім рэспублікам як існым, так i тым, якія паўстануць у будучыні»
* «Новая саюзная дзяржава ... паслужыць вернай апорай супраць сусветнага капіталізму і новым рашучым крокам на шляху аб'яднання працоўных усіх краін у Сусветную Сацыялістычную Савецкую Рэспубліку».
 
==== Дагавор аб утварэнні СССР ====
* Распрацоўка асноў заканадаўства (агульнасаюзная юстыцыя).
 
Зацвярджэнне і змяненне асноў Канстытуцыі знаходзіліся ў выключнай кампетэнцыі З'езду Саветаў СССР. За саюзнай рэспублікай захоўвалася права выхаду з СССР, тэрыторыя магла быць зменена толькі з яе згоды. ЎсталёўваласяУсталёўвалася [[Грамадзянства СССР|адзінае саюзнае грамадзянства]]. Вярхоўным органам СССР аб'яўляўся [[З'езд Саветаў СССР]], выбіраўся ад гарадскіх Саветаў і ад губернскіх з'ездаў Саветаў. Пры гэтым ўсталёўвалася сістэма непрамых выбараў дэлегатаў з'езду. У перыяд паміж з'ездамі вярхоўным органам улады быў Цэнтральны Выканаўчы Камітэт (ЦВК) СССР, які складаўся з Саюзнага савета (які абіраўся з'ездам з прадстаўнікоў рэспублік прапарцыйна насельніцтву) і Савета нацыянальнасцяў (складзенага з прадстаўнікоў саюзных і аўтаномных рэспублік). У прамежках паміж сесіямі [[ЦВК СССР]] вышэйшым заканадаўчым органам быў Прэзідыум ЦВК СССР (выбіраўся на сумесным пасяджэнні палат), які мог прыпыняць дзеянне пастаноў з'ездаў саветаў саюзных рэспублік і адмяняць пастановы СНК СССР, [[Наркамат]]аў СССР, ЦВК і СНК саюзных рэспублік. ЦВК СССР фармаваў вышэйшы выканаўчы і распарадчы орган - [[Савет народных камісараў СССР]], у які ўваходзіў старшыня СНК, яго намеснікі і дзесяць наркамаў. Змена статусу саюзных рэспублік у працэсе стварэння СССР выявілася ў тым, што яны сталі часткай федэратыўнага саюза і траплялі ў падпарадкаванне яго органаў улады і кіравання. Юрысдыкцыя рэспубліканскіх органаў стала распаўсюджвацца на тыя сферы і пытанні, якія не складалі выключную кампетэнцыю Саюза. Інтарэсы рэспублік былі прадстаўлены ў структурах саюзных органаў (Прэзідыум ЦВК СССР, Савет нацыянальнасцяў) іх прадстаўнікамі. Па Канстытуцыі цэнтр атрымліваў значныя паўнамоцтвы для кантролю перыферыі. Канстытуцыя ставіла мэтай стварэнне новай палітычнай культуры - «пралетарскай па змесце і нацыянальнай па форме», і ўяўляла сабой кампраміс паміж камуністычнымі планамі ўсеагульнага аб'яднання і нацыянальнымі традыцыямі.
 
== Канстытуцыя СССР 1936 года ==
 
Упершыню ў гісторыі Савецкай дзяржавы Канстытуцыя 1936 года ўсім грамадзянам давала роўныя правы:
* ЎсеагульнаеУсеагульнае, роўнае і прамое выбарчае права пры тайным галасаваннi;
* Права на працу і адпачынак, матэрыяльнае забеспячэнне ў старасці і хваробе, права на адукацыю (бясплатнае);
* Свабода сумлення, слова, друку, сходаў і мітынгаў.
 
=== Органы ўлады ===
У новай Канстытуцыі быў уведзены новы '''Раздзел IV''' - "[[Саветы народных дэпутатаў]] і парадак іх абрання», дзе была замацаваная ўся сістэма Саветаў, павялічаны тэрмін паўнамоцтваў Вярхоўных Саветаў з 4 да 5 гадоў, мясцовых Саветаў - з 2 да 2,5 гадоў. Пасля (у [[1988]] годзе) быў усталяваны адзіны тэрмін для ўсіх Саветаў - 5 гадоў.
 
Замацоўваўся таксама ўжо існаваўшы ў ранейшай Канстытуцыі прынцып [[Усеагульнае выбарчае права|ўсеагульнага]], роўнага, [[прамыя выбары|прамога выбарчага права]] пры [[Таемнае галасаванне|таемным галасаванні]]. Пры гэтым, згодна з '''артыкулам 96''', быў паніжаны ўзрост пасіўнага выбарчага права ў Саветы да 18 гадоў, у Вярхоўны Савет СССР - да 21 года (раней - 23 гады).
 
'''Раздзел V''' замацоўваў палажэнні пра вышэйшыя дзяржаўныя органы уладыўлады - [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўны Савет]] і [[Савет Міністраў СССР|Савет Міністраў СССР]]. У '''раздзеле VI''' былі пазначаныя органы ўлады саюзных і аўтаномных рэспублік, дзе вышэйшымі дзяржаўнымі органамі ўлады з'яўляліся мясцовыя Вярхоўныя Саветы і Саветы Міністраў.
 
=== Дзяржаўны лад ===
=== Іншыя новаўвядзенні ===
У параўнанні з Канстытуцыяй СССР 1936 г. з'явіліся, у прыватнасці, такія артыкулы:
* '''Артыкул 42'''. Грамадзяне СССР маюць права на ахову здароўя. ...
* '''Артыкул 44'''. Грамадзяне СССР маюць права на жыллё. ...
* '''Артыкул 46'''. Грамадзяне СССР маюць права на карыстанне дасягненнямі культуры. ...
* '''Артыкул 47'''. Грамадзянам СССР ... гарантуецца свабода навуковай, тэхнічнай і мастацкай творчасці. ... Правы аўтараў, вынаходнікаў і рацыяналізатараў ахоўваюцца дзяржавай.
* '''Артыкул 66'''. Грамадзяне СССР абавязаны клапаціцца аб выхаванні дзяцей ... Дзеці абавязаны клапаціцца пра бацькоў і аказваць ім дапамогу.
* '''Артыкул 67'''. Грамадзяне СССР абавязаны берагчы прыроду, ахоўваць яе багацці.
* '''Артыкул 68'''. Клопат аб захаванні гістарычных помнікаў і іншых культурных каштоўнасцяў - абавязак грамадзян СССР.
171 421

праўка