Розніца паміж версіямі "Борнхальм"

2 201 байт дададзены ,  7 гадоў таму
няма тлумачэння праўкі
(арфаграфія)
|Насельніцтва =43040
|Год =2007
|Выява = Bornholm Landsat.jpg
|Памер выявы =
|Подпіс выявы = Фота вострава з касмічнага спадарожніка
}}
 
'''Борнхальм''' ({{lang-da|Bornholm}}) — [[востраў]] у паўднёва-заходняй частцы [[Балтыйскае мора|Балтыйскага мора]]. Належыць [[Данія|Даніі]]. Насельніцтва 43040 чалавек (2007).
 
ВостраўНалежыць і[[Данія|Даніі]], з некалькі бліжэйшыхбліжэйшымі невялікіхневялікімі астравоўастравамі ўваходзяцьўваходзіць у склад муніцыпалітэта Борнхальм. (СталічнаяНасельніцтва вобласць43040 чалавек (2007). Галоўны горад і порт - [[Горад РонэРоне|РонэРоне]].
Размешчаны ў 169 км на ўсход ад [[Капенгаген]]а і ў 35 км на паўднёвы ўсход ад тэрыторыі [[Швецыя|Швецыі]].
 
== Геаграфічнае становішча ==
Востраў знаходзіцца за 135 км на ўсход ад дацкіх берагоў (за 169 км ад [[Капенгаген]]а). Пры гэтым толькі 100 км аддзяляе Барнхольм ад паўночнага ўзбярэжжа Польшчы і 88 км — ад Германіі. А ўсяго ў 37 км на поўнач ад вострава знаходзіцца ўзбярэжжа Швецыі. Адлегласць паміж крайнімі пунктамі з поўначы на поўдзень складае каля 40 км, а з захаду на ўсход каля 30 км. Даўжыня берагавой лініі 158 км.
 
== Гісторыя ==
[[Выява:Hammershus castle.jpg|thumb|right|Рэшткі сярэднявечнай крэпасці [[Хамерсхус]]]]
Быў апорным пунктам [[Вікінгі|вікінгаў]], затым уваходзіў у склад правінцыі [[Сконэ]]. Паводле старажытнарускіх паданняў, менавіта гэты востраў называецца [[Буян]]. За права валодання востравам доўгі час вялася барацьба паміж архіепіскапствам [[Лунд]]а і дацкімі каралямі. У [[1150]] годзе дацкім каралём была пабудавана крэпасць [[Лілеборг]] ({{lang-da|Lilleborg}}), а праз сто гадоў архібіскупам пабудавана крэпасць [[Хамерсхус]] ({{lang-da|Hammershus}}). Да [[1259]] года ў кантроль над востравам перайшоў да архіепіскапства. У [[1525]] востраў быў закладзены [[Любек]]у (нямецкі горад у складзе [[Ганза|Ганзы]]).
 
[[Выява:Hammershus castle.jpg|thumb|rightleft|Рэшткі сярэднявечнай крэпасці [[Хамерсхус]]]]
Падчас [[Дацка-шведская вайна 1643-1645|дацка-шведскай вайны]] шведы захапілі востраў у [[1645]] годзе, але ў тым жа годзе вярнулі яго Даніі пасля заключэння [[Бромсебругскі мір|Бромсебругскага міру]]. У [[1658]] годзе па [[Раскільскі мір 1658|Раскільскаму міру]] быў перададзены Швецыі разам з іншымі тэрыторыямі, а ў [[1660]] годзе па ўмовах [[Капенгагенскі мір 1660|Капенгагенскага міру]] вернуты назад Даніі.
 
Быў апорным пунктам [[Вікінгі|вікінгаў]], затым уваходзіў у склад правінцыі [[Сконэ]]. ПаводлеУ старажытнарускіх паданняўпаданнях, як мяркуюць, менавіта гэты востраў называецца [[''Буян]]''. За права валодання востравам доўгі час вялася барацьба паміж архіепіскапствам [[Лунд]]а і дацкімі каралямі. У [[1150]] годзе дацкім каралём была пабудавана крэпасць [[Лілеборг]] ({{lang-da|Lilleborg}}), а праз сто гадоў архібіскупам пабудавана крэпасць [[Хамерсхус]] ({{lang-da|Hammershus}}). Да [[1259]] года ў кантроль над востравам перайшоў да архіепіскапства. У [[1525]] ў востраў быў закладзены [[Любек]]у (нямецкі горад у складзе [[Ганза|Ганзы]]).
У пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] акупіраваны [[Германія]]й, выкарыстоўваўся ў якасці назіральнага паста і станцыі падслухоўвання. [[12 мая]] [[1945]] вызвалены савецкімі войскамі, якія знаходзіліся на востраве да [[5 красавіка]] [[1946]] года.
 
Падчас [[Дацка-шведская вайна 1643-1645|дацка-шведскайшвецкай вайны]] шведы захапілі востраў у [[1645]] годзе, але ў тым жа годзе вярнулі яго Даніі пасля заключэння [[Бромсебругскі мір|Бромсебругскага міру]]. У [[1658]] годзе папаводле [[Раскільскі мір 1658|РаскільскамуРаскільскага міру]] ён быў перададзены Швецыі разам з іншымі тэрыторыямі, а ў [[1660]] годзе па ўмовах [[Капенгагенскі мір 1660|Капенгагенскага міру]] вернуты назад Даніі.
== Геаграфія==
 
У пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] акупіраваны [[Германія]]й, выкарыстоўваўся ў якасці назіральнага паста і станцыі падслухоўвання. [[12 мая]] [[1945]] вызваленызаняты савецкімі войскамі, якія знаходзіліся на востраве да [[5 красавіка]] [[1946]] года.
[[Выява:Bornholm Landsat.jpg|thumb|200px|Фота вострава з касмічнага спадарожніка]]
 
[[Архей]]скія [[граніт]]ы складаюць вялікую частку паўночнай часткі вострава. На поўдні распаўсюджаныя [[палеазой]]скія і [[мезазой]]скія [[пясчанік]]і, [[сланцы]] і [[вапняк]]і. На паўднёвым усходзе і захадзе ўздоўж берага размяшчаюцца дзюны, на поўначы - скалы.
== Геаграфія ==
Рэльеф узгорысты ([[Марэна|марэнная]] і водна-ледавіковая раўніна), найбольшая вышыня - 162 м. Расліннасць: у асноўным [[хваёвыя]] дрэвы, [[ліставыя лясы]] займаюць каля 17% тэрыторыі.
 
[[Архей]]скія [[граніт]]ы складаюць паўночную частку вострава. На поўдні распаўсюджаныя [[палеазой]]скія і [[мезазой]]скія [[пясчанік]]і, [[сланцы]] і [[вапняк]]і. Выгляд узбярэжжа ў розных частках вострава істотна змяняецца. Для паўночнага захаду характэрны стромкія і абрывістыя кліфы. Высокія берагавыя схілы тут у выніку дзейнасці марскіх хваль, асабліва падчас штормаў, асыпаліся. Кліфы збудаваныя з цвёрдых горных парод. Але цвёрдасць парод неаднолькавая, таму разбураюцца яны нераўнамерна. Так утварыліся разнастайныя і незвычайныя формы скал. Паўднёвае ўзбярэжжа Борнхальма нізіннае, на многія кіламетры працягнуліся пясчаныя пляжы. Паверхня тут у асноўным плоская, злёгку нахіленая ў бок мора. Матэрыял, з якога збудаваны бераг, моцна перамяшаны — пляж заліваюць марскія хвалі. Пад дзеяннем ветру на паўднёва-ўсходнім узбярэжжы ўтварыліся пясчаныя ўзгоркі-[[дзюны]]. У выніку паступовага выдзіманя пяску наступае перамяшчэнне пясчанай масы. Каб яно не набыло катастрафічнага характару, паверхню стараюцца замацаваць з дапамогай лесанасаджэнняў.
 
Рэльеф узгорысты ([[Марэна|марэнная]] і водна-ледавіковая раўніна), найбольшая вышыня - 162 м. Расліннасць: у асноўным [[хваёвыя]] дрэвы, [[ліставыя лясы]] займаюць каля 17% тэрыторыі.
 
Клімат умераны марскі, характарызуецца павышанай атмасфернай вільготнасцю, мяккай зімой і прахладным летам.
 
Расліннасць: хваёвыя і шыракалістныя лясы (займаюць каля 17% тэрыторыі), лугі і верасоўнікі.
 
== Эканоміка==
 
Важную ролю ў эканоміцы вострава грае турызм. [[Сельская гаспадарка]]: [[раслінаводства]] ([[збожжавыя культуры]]), [[жывёлагадоўля]] (малочныя і свінагадоўчыя фермы), [[рыбалоўства]] ([[селядзец]], [[ласось]], [[траска]]);. [[прамысловасцьПрамысловасць]]: [[горная прамысловасць]] (здабыча [[граніт]]а), вытворчасць [[фарфор]]ау і іншых [[ганчарная вытворчасць|ганчарных вырабаў]], рыбыперапрацоўка. Частка прадукцыі ідзе на [[экспарт]].
 
== Славутасці ==
[[Выява:Østerlars-kirke-2003-b.jpg|150px|thumb|right|Круглая царква на востраве]]
На востраве размешчаны 15 цэркваў, 4 з якіх маюць круглую форму (12 стагоддзе). У свой час яны служылі крэпасцямі. Рэшткі замка Хамерсхус ([[1250]]) з'яўляюцца гістарычным помнікам. Ёсць таксама рэшткі будынка вікінгаў.
 
== КрыніцыЛітаратура ==
* Борнхальм // БЭ ў 18 т. Т. 3. Мн., 1996.
* «Bornholm». Encyclopædia Britannica from Encyclopædia Britannica 2007 Ultimate Reference Suite (2007).
* «Борнхольм». БСЭ. 3-е издание.