Розніца паміж версіямі "Бітва за Вільню (1918—1919)"

няма тлумачэння праўкі
Дамінуючай нацыянальнай групай у Вільні, акрамя [[Яўрэі|яўрэяў]], былі [[палякі]]. Польскае насельніцтва Віленшчыны яшчэ да аднаўлення незалежнасці Польшчы вяло падрыхтоўчую працу, каб у будучым далучыцца да сваёй роднай краіны. Фарміраванне польскіх ваенных атрадаў у Вільні пачалося [[10 верасня]] 1918 года пад патранатам [[Саюз польскіх вайкоўцаў|Саюзу польскіх вайскоўцаў]] (СПВ). Быў створаны Грамадскі камітэт, які, ў сваю чаргу, стварыў Камітэт грамадскай бяспекі. У яго складзе, з дазволу СПВ у Вільні, удзельнічаў капітан [[Станіслаў Бабятынскі]]. Адбылася спроба дамовы паміж польскім, літоўскім, беларускім і яўрейскім насельніцтвам з мэтай супольнай абароны ад надыходзячых бальшавікоў, аднак гэтая спроба скончылася паразай. Таму самастойна бараніць горад вырашыла толькі што сфарміраваная польская [[Краёвая самаабарона Літвы і Беларусі]], якая з [[8 снежня]] знаходзілася пад кіраўніцтвам генерала [[Уладзіслаў Вэйтка|Уладзіслава Вэйткі]], які спрабаваў пераўтварыць баявую адзінку ў рэгулярнае войска. У склад Краёвай самаабароны ўваходзіла Самаабарона віленскай зямлі, якой кіраваў генерал [[Еўгеніюш Канткоўскі]]<ref name=a/>. Напрыканцы снежня 1918 года яна налічвала каля 1200 добраахвотнікаў, жыхароў горада і наваколля, з якіх было сфарміравана два палкі пяхоты і адзін полк уланаў. Актыўна дзейнічала таксама віленская [[Польская ваенная арганізацыя]] (ПВА) пад кіраўніцтвам [[Вітольд Галамбёўскі|Вітольда Галамбёўскага]]<ref name=c>Wstępna faza walk. W: Wojna… s. 48–49.</ref>.
 
[[29 снежня]] 1918 года польскія ўлады ў [[Варшава|Варшаве]] распусцілі [[Самаабарона Літвы і Беларусі|Краёвую самаабарону Літвы і Беларусі]], а яе сяброў запрасілі ўступаць у шэрагі [[Войска польскае|Войска польскага]]. Ген.Генерал Вэйтка быў прызначаны кіраўніком Ваеннай акругі Літвы і Беларусі, ген.генерал [[Адам Макжэцкі]]<ref>Паводле іншай крыніцы гэта быў [[Стэфан Макрэцкі]]; глядзі ''Białoruska Republika… s. 365''.</ref> — ваенным камендантам Вільні, маёр Станіслаў Бабятынскі — яго намеснікам, кпт.капітан Зігмунт Клінгер — кіраўніком штаба<ref name=b/><ref name=c/>. Самаабарона Віленскай зямлі пераўтварылася ў І Брыгаду, а яе кіраўніком стаў ген.генерал [[Баляслаў Крэйчмер]]. Аднак гэтыя ваенныя адзінкі захавалі характар, болей набліжаны да добраахвотнай самаабароны, чым да рэгулярнага войска. Польскія атрады ў Вільні атрымалі загад ажыццяўляць самастойныя ўзброеныя выступы ў выпадку спробы ўваходу ў горад [[Чырвоная армія|Чырвонай арміі]]<ref name=c/>.
 
=== Польскія сілы ===
Напрыканцы снежня польская І Брыгада (самаабарона)Самаабароны ў Вільні мела такую структуру:
* 1-ы полк віленскіх уланаў (кіраўнік ротмістар [[Уладзіслаў Дамброўскі]]; з 30 лістапада да 25 снежня 1918 года швадрон уланаў Самаабароны Віленскай зямлі)
* 1-ы батальён (кіраўнік падкапітан [[Вітольд Шчэрбіцкі]])
* 2-і батальён (кіраўнік падкапітан [[Мікалай Зуевіч]])
* 3-і батальён (кіраўнік пар. [[Эдвард Качкоўскі]]; сфарміраваны з палякаў — былых нямецкіх салдатаў)
* 4-ы батальён ПВА (кіраўнік пар.парудчык [[Ян Галамбёўскі]])
* 5-ы батальён навабранцаў (кіраўнік кпт.капітан [[Уладзіслаў Пяцэскі]])<ref name=b/><ref name=c/>
Хутка да іх далучылася Афіцэрская легія<ref name=d>Wstępna faza walk. W: Wojna... s. 50–53.</ref>.
 
== Ход змаганняўбаявых дзеянняў ==
=== Здабыццё палякамі кантролю над горадам ===
Да канца 1918 года рэгулярныя атрады Войска польскага не здолелі перамясціццадайсці ўда ВільнюВільні. Прычынай былі цяжкасці, створаныя немцамі на акупаванай тэрыторыі, якая аддзяляла Вільню ад Польшчы. Атрады польскай самаабароны ў Вільні, прагназуючы, што [[5 студзеня]] немцы перададуць Вільню бальшавікам, прынялі рашэнне наконтсамастойна самастойнагаздабыць здабыцця кантролюкантроль над горадам і выцясненні з яго нямецкіх войскаў. [[31 снежня]] 1918 года камандзір Ваеннай акругі Літвы і Беларусі ген.генерал Уладзіслаў Вэйтка выдаў зварот аб мабілізацыі, у якім паведамлялася<ref name=c/>:
 
{{цытата|усе здольныя трымаць зброю палякі, пачынаючы ад 17-ці гадоў, павінны тэрмінова прыбыць да мабілізацыйнага штаба - Зарэчча 5, а ўсе літоўцы да літоўскага войска. Беларусам і яўрэям пакідаю свабоду выбору ваеннай адзінкі, да якой яны хочуць далучыцца}}
 
У той жа дзень у Вільні пачаліся першыя змаганнібаі. Трэці батальён здабыў Віленскую ратушу пры вул.[[вуліца Вялікая, Вільня|вуліцы Вялікай]]. Сутычкі адбываліся таксама ў іншых частках горада, м.ін. у тым ліку ў раёне [[Вострая брама, Вільня|Вострай брамы]]. Палякі пачалі раззбройваць нямецкіх салдат. У выніку перамоў нямецкае кіраўніцтва абавязалася перадаць палякам частку горада, захоўваючы аднак кантроль над вул.[[вуліца ВялікаяЁно Басанавічяус|вуліцай Вялікай пагулянкаПагулянкай]] і чыгуначным вакзалам. [[1 студзеня]] 1919 года была вызначана польска-нямецкая дэмаркацыйная лінія. У той жа дзень ваенны камендант Вільні ген.генерал Адам Макшэцкі, які здабыўатрымаў уладу ўнад горадзегорадам, выдаў заклік да жыхароў, у якім прасіў захоўваць парадак, а таксама гарантаваў<ref name=c/>:
 
{{цытата|бяспеку жыцця і маёмасці ўсім, не зважаючы на нацыянальнасць, хто жыве ў Вільне, абвяшчаю свабоду на існаванне для палітычных партый}}
 
Сапраўдным кіраўніком польскай самаабароны зпа уласнай ініцыятывыініцыятыве стаў ртм.ротмістар Уладзіслаў Дамброўскі, які толькі пазней фармальна атрымаў гэту пасаду ад ген.генерала Вэйткі. Немцы вырашыліў той час вырашалі пытанне эвакуацыіз эвакуацыяй з горада і не супраціўляліся польскім сілам. У ноч з 2 на 3 студзеня польскія скауты, чыгуначнікі і сябры Польскай ваеннай арганізацыі занялі віленскі чыгуначны вакзал<ref name=d/>.
 
=== Аблога дому пры вул.вуліцы Вароняй ===
Ва ўмовах эвакуяцыі нямецкіх войскаў 1 студзеня ў горадзе выскрылісявыйшлі з падполля мясцовыя камуністы і бальшавікі, якія пачалі змагацца супраць фарміраванняў польскай самаабароны<ref name=d/>. Іх самымштаб-кватэрай важным пунктам адпору быўстаў будынак на вул.[[вуліца Вароняй, Вільня|вуліцы Вароняй]], дзе знаходзілася сядзіба Віленскага гарадскага савета рабочых дэпутатаў. Гэтая арганізацыя была створана [[15 снежня]] 1918 года, складалася ў большасці з жыхароў Вільні рознай нацыянальнасці, а таксама нейкай колькасці асоб спазане жыхароў горада. Яе старышынёй быўстаў Казімеж Ціхоўскі, ранейшы сакратар пятрагродскай групы [[СацыялдэмакратыяСацыял-дэмакратыя Царства Польскага і Літвы|СацыялдэмакратыіСацыял-дэмакратыі Царства Польскага і Літвы]] (СДЦПіЛ), а сакратаром прэзідыума - Ян Кулікоўскі, паляк з [[троцкі павет|троцкага павета]], сябра СДЦПіЛ і [[Камуністычная партыя Польшчы|Камуністычнай рабочай партыі Польшчы]]<ref name=b/>. Атрады польскай самаабароны пад кіраўніцтвам ртм.ротмістара Дамброўскага (2другі батальён і каля 30 салдат з 3трэцяга батальёну) заатакаваліатакавалі будынак Савета 1 студзеня вечарам. Падчас змаганнябаёў асабліва гераічнайгераічнымі паставайдзеяннямі адзначыўсявызначыўся сяржант Станіслаў Квяткоўскі. Бальшавікі здаліся [[2 студзеня]] ўа 14 гадзінгадзіне. У выніікувыніку бойкі наз польскімпольскага боку загінуў 1 жаўнер, чатыры было 4паранена; параненых.з На бальшавіцкімбальшавіцкага боку загінула 3 змагароўзмагара, 5 здзейсніла самагубства, а 76 патрапіла ў палон<ref name=d/>. Сярод самагубцаў былі, між іншымі, камендант народнай міліцыі Л. Чаплінскі і віленскі шэўц Баніфацы Вежвіцкі<ref name=b/>. АкрамяПасля гэтага,бою у жаўнерыруках польскай самаабароны здабыліапынулася больш за 1000 кулямётаў і 600 гранатаў, у асноўным пазасталыхзастаўшыхся ад аднемецкіхнемцаў<ref name=d/>.
 
=== Першая атака Чырвонай арміі ===