Розніца паміж версіямі "Зямля Франца-Іосіфа"

няма тлумачэння праўкі
{{арфаграфія}}
[[Выява:Земля Франца-Иосифа.png|thumb|250px|right| Зямля Франца-Іосіфа]]
'''Зямля Франца-Іосіфа''' ({{lang-ru|Земля Франца-Иосифа}}), [[архіпелаг]] у [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночным Ледавітым акіяне]], на поўначы [[Еўропа|Еўропы]]. Частка палярных уладанняў [[Расія|Расіі]], уваходзіць у склад [[Прыморскі раён, Архангельская вобласць|Прыморскага раёна]] [[Архангельская вобласць|Архангельскай вобласці]]. Складаецца з 191 астравоў, агульная плошча 16 134 км².
 
== Адкрыццё ==
 
Сущестование гэтых астравоў на ўсход ад [[Шпіцберген]]а прадказваў яшчэ [[Міхаіл Васільевіч Ламаносаў|Ламаносаў]], пазней — [[Мікалай Шылінг|Шылінг]] і [[Пётр Аляксеевіч Крапоткін|Крапоткін]]. Апошні нават прадставіў у [[Рускае геаграфічнае таварыства|Рускім геаграфічным таварыстве]] ў [[1871]] годзе свой праект экспедыцыі для іх даследавання, аднак урад адмовіў яму ў сродках.
 
Адчынены цалкам выпадкова: аўстрыйская экспедыцыя пад кіраўніцтвам [[Карл Вейпрэхт|Карла Вейпрэхта]] і [[Юліўс Пайер|Юліўса Пайера]] на парусна-паравым судне «Цегетгоф», якое адправілася ў [[1872]] годзе для адкрыцця [[Паўночна-усходні праход|Паўночна-усходняга праходу]], была зацёртае льдамі да паўночнага захаду ад [[Новая Зямля|Новай Зямлі]] і затым, паступова рухомае імі на захад, у жніўні [[1873]] года прынесена было да берагоў невядомай зямлі, якая і была тады жа Вейпрэхтам і Пайером абследаваная, наколькі было магчыма на поўнач і ўздоўж паўднёвай яе ўскраіны. Пайеру атрымалася дасягнуць 82°5' п.ш. (у красавіку [[1874]] г.) і скласці карту гэтага шырокага архіпелага, які здаваўся першым даследчыкам складаючымся з шэрагу шырокіх астравоў. Аўстрыйскія падарожнікі далі адкрытай зямлі імя аўстрыйскага імператара [[Франц Іосіф I|Франца Іосіфа I]].
 
== Даследаванні ==
 
[[Выява:Northbrookisland fj.jpg|right|thumb|250px|Узбярэжжа вострава Нортбрук]] Вейпрехт і Пайер у [[1873]] годзе даследавалі паўднёвую частку архіпелага, а ўвесну [[1874]]-га перасеклі яго ўвесь з поўдня на поўнач на санках. Была складзеная першая карта.
 
У [[1881]]—[[1882|82]] гадах архіпелаг наведаў шатландзец [[Бенджамін Лі Сміт]] на яхце «Эйра». Англічанін [[Фрэдэрык Джэксан]] ([[:en:Frederick George Jackson|en]]) у 1895—1897 гадах зрабіў шэраг важных абследаванняў паўднёвай, сярэдняй і паўднёва-заходняй частак архіпелага, які апынуўся складаючымся са значна большага ліку астравоў, чым меркавалі раней, але меншых памераў параўнальна з пазначанымі на карце Пайера.
 
На працягу гэтага жа часу паўночна-усходняя і сярэдняя частка архіпелага была наведаная яшчэ [[Фрыцьёф Нансен|Нансенам]], які падчас свайго знакамітага санкавага падарожжа змушаны быў, у сярэдзіне жніўня [[1895]] года, зазімаваць на беразе [[Востраў Джэксана|вострава Джэксана]] — аднаго з паўночных астравоў архіпелага. На шляху да гэтага месца Нансен упэўніўся, што архіпелаг не мае працягі да паўночнага ўсходу, акрамя невялікіх астраўкоў. У чэрвені [[1896]] года Нансен натыкнуўся на зімоўку Ф. Джэксана і такім чынам звязаў свае працы з яго працамі.
 
У [[1898]] г. амерыканец Уэлман адправіўся на зямлю Франца-Іосіфа ўзімку, па лёдзе, з мэтай паспрабаваць дасягнуць полюса. Увесну [[1899]] года, па лёдзе, ён здолеў дабрацца толькі да 82° п.ш., па ўсходнім баку вострава Зямля Рудольфа, на якой быў і Пайер. Іншая частка экспедыцыі, пад кіраўніцтвам Бальдвіна, абследавала невядомыя часткі паўднёва-усходняй ускраіны архіпелага, які, як высветлілася, не ідзе далёка на ўсход; нарэшце, улетку атрымалася наведаць сярэднюю частку архіпелага. На зваротным шляху экспедыцыя сустрэла іншую, італьянскую, [[Людвіг Амедэй Абруцкі|герцага Абруцкага]], у якой атрымалася вельмі лёгка прайсці ў канцы ліпеня 1898 г., на судне, да вострава Рудольфа і нават пабываць на яго паўночным беразе, прычым ён апынуўся значна меней шырокім, чым меркаваў Пайер. Зімавалі прыблізна каля месца, да якога ў [[1874]] г. Пайер дабраўся на санях. Адгэтуль была распачатая ўвесну 1900 г. паездка на санях з сабакамі па льдах да поўначы, пад начальствам капітана Кан'і. Яму ўдалося прайсці да 86°33' п.ш.; гэтая паездка канчаткова высвятліла, што зямлі Петэрмана на поўнач ад [[востраў Рудольфа|Вострава Рудольфа]] і зямлі Караля Оскара на паўночным захадзе, выяўленых на карце Пайера, не існуе, і наогул далей да полюсу няма ніякай колькі-небудзь значнай зямлі.
 
Улетку [[1901]] г. паўднёвыя і паўднёва-заходнія берагі архіпелага былі наведаныя і абследаваныя віцэ-адміралам [[Сцяпан Осіпавіч Макараў|С. О. Макаравым]]. Усі гэтыя працы ўсталявалі, у агульных рысах, памеры архіпелага. У [[1901]]—[[1902]] гг. на Зямлі Франца-Іосіфа зімавала амерыканская экспедыцыя Болдуіна, якая мела мэтай паспрабаваць дайсці па льдах да полюсу.
 
У [[1913]]—[[1914|14]] у бухце ля [[востраў Гукера|вострава Гукера]] зімавала экспедыцыя [[Георгій Якаўлевіч Сядоў|Г. Я. Сядова]]. Шхуна экспедыцыі «[[Святы Фока]]» за зімоўку не выпрабавала ціскі льдоў і бухту назвалі [[бухта Ціхая|Ціхая]]. У 1929 у бухце Ціхай вострава Гукера адкрылася першая савецкая навукова-даследчая станцыя. З тых часоў архіпелаг штогод наведвалі савецкія палярныя экспедыцыі.
 
У [[1936]] года на востраве Рудольфа была створаная база першай савецкай паветранай экспедыцыі на [[Паўночны полюс]]. Адтуль у маі [[1937]] года чатыры цяжкіх чатырохматорных самалёта [[АНТ-6]] даставілі папанінцаў на вяршыню свету. А на востраве стала дзейнічаць [[палярная станцыя]].
 
== Геаграфія ==
 
На астравах [[Зямля Аляксандры]] і [[востраў Рудольфа]] ёсць палярныя станцыі. На востраве Хейса размешчаная [[геафізічная абсерваторыя імя Э. Т. Кренкеля]] (з [[1957]] года).
 
== Адкрыццё ==
 
СущестованиеІснаванне гэтых астравоў на ўсход ад [[Шпіцберген]]а прадказваў яшчэ [[Міхаіл Васільевіч Ламаносаў|Ламаносаў]], пазней  — [[Мікалай Шылінг|Шылінг]] і [[Пётр Аляксеевіч Крапоткін|Крапоткін]]. Апошні нават прадставіў у [[Рускае геаграфічнае таварыства|Рускім геаграфічным таварыстве]] ў [[1871]] годзе свой праект экспедыцыі для іх даследавання, аднак урад адмовіў яму ў сродках.
 
АдчыненыАдкрыты цалкамаўстрыйскай выпадкова: аўстрыйская экспедыцыяэкспедыцыяй пад кіраўніцтвам [[Карл Вейпрэхт|Карла Вейпрэхта]] і [[Юліўс Пайер|Юліўса Пайера]] на парусна-паравым судне «Цегетгоф», якое адправілася ў [[1872]] годзе для адкрыцця [[Паўночна-усходні праход|Паўночна-усходняга праходу]], была зацёртае льдамі да паўночнага захаду ад [[Новая Зямля|Новай Зямлі]] і затым, паступова рухомае імі на захад, у жніўні [[1873]] года прынесена было да берагоў невядомай зямлі, якая і была тады жа Вейпрэхтам і Пайером абследаваная, наколькі было магчыма на поўнач і ўздоўж паўднёвай яе ўскраіны. Пайеру атрымаласяўдалося дасягнуць 82°5' п.ш. (у красавіку [[1874]]  г.) і скласці карту гэтага шырокага архіпелага, якішто, як здаваўсяздалося першым даследчыкам, складаючымсяскладаўся з шэрагу шырокіх астравоў. Аўстрыйскія падарожнікі далі адкрытай зямлі імя аўстрыйскага імператара [[Франц Іосіф I|Франца Іосіфа I]].
 
== Даследаванні ==
 
[[Выява:Northbrookisland fj.jpg|right|thumb|250px|Узбярэжжа вострава Нортбрук]] Вейпрехт і Пайер у [[1873]] годзе даследавалі паўднёвую частку архіпелага, а ўвесну [[1874]]-га перасеклі яго ўвесь з поўдня на поўнач на санках. Была складзеная першая карта.
 
У [[1881]]—[[1882|82]] гадах архіпелаг наведаў шатландзец [[Бенджамін Лі Сміт]] на яхце «Эйра». Англічанін [[Фрэдэрык Джэксан]] ([[:en:Frederick George Jackson|en]]) у 1895—1897 гадах зрабіў шэраг важных абследаванняў паўднёвай, сярэдняй і паўднёва-заходняй частак архіпелага, які апынуўся складаючымся са значна большага ліку астравоў, чым меркавалі раней, але меншых памераў параўнальна з пазначанымі на карце Пайера.
 
На працягу гэтага жа часу паўночна-усходняяўсходняя і сярэдняя частка архіпелага была наведаная яшчэ [[Фрыцьёф Нансен|Нансенам]], які падчас свайго знакамітага санкавага падарожжа змушаны быў, у сярэдзіне жніўня [[1895]] года, зазімаваць на беразе [[Востраў Джэксана|вострава Джэксана]]  — аднаго з паўночных астравоў архіпелага. На шляху да гэтага месца Нансен упэўніўся, што архіпелаг не мае працягі да паўночнага ўсходу, акрамя невялікіх астраўкоў. У чэрвені [[1896]] года Нансен натыкнуўся на зімоўку Ф. Джэксана і такім чынам звязаў свае працы з яго працамі.
 
У [[1898]]  г. амерыканец Уэлман адправіўся на зямлю Франца-Іосіфа ўзімку, па лёдзе, з мэтай паспрабаваць дасягнуць полюса. Увесну [[1899]] года, па лёдзе, ён здолеў дабрацца толькі да 82° п.ш., па ўсходнім баку вострава Зямля Рудольфа, на якой быў і Пайер. Іншая частка экспедыцыі, пад кіраўніцтвам Бальдвіна, абследавала невядомыя часткі паўднёва-усходняй ускраіны архіпелага, які, як высветлілася, не ідзе далёка на ўсход; нарэшце, улетку атрымалася наведаць сярэднюю частку архіпелага. На зваротным шляху экспедыцыя сустрэла іншую, італьянскую, [[Людвіг Амедэй Абруцкі|герцага Абруцкага]], у якой атрымалася вельмі лёгка прайсці ў канцы ліпеня 1898  г., на судне, да вострава Рудольфа і нават пабываць на яго паўночным беразе, прычым ён апынуўся значна меней шырокім, чым меркаваў Пайер. Зімавалі прыблізна каля месца, да якога ў [[1874]]  г. Пайер дабраўся на санях. Адгэтуль была распачатая ўвесну 1900  г. паездка на санях з сабакамі па льдах да поўначы, пад начальствам капітана Кан'і. Яму ўдалося прайсці да 86°33' ппн.ш.; гэтая паездка канчаткова высвятліла, што зямлі Петэрмана на поўнач ад [[востраў Рудольфа|Вострава Рудольфа]] і зямлі Караля Оскара на паўночным захадзе, выяўленых на карце Пайера, не існуе, і наогул далей да полюсу няма ніякай колькі-небудзь значнай зямлі.
 
Улетку [[1901]]  г. паўднёвыя і паўднёва-заходнія берагі архіпелага былі наведаныя і абследаваныя віцэ-адміралам [[Сцяпан Осіпавіч Макараў|С.  О.  Макаравым]]. Усі гэтыя працы ўсталявалі, у агульных рысах, памеры архіпелага. У [[1901]]—[[1902]]  гг. на Зямлі Франца-Іосіфа зімавала амерыканская экспедыцыя Болдуіна, якая мела мэтай паспрабаваць дайсці па льдах да полюсу.
 
У [[1913]]—[[1914|14]] у бухце ля [[востраў Гукера|вострава Гукера]] зімавала экспедыцыя [[Георгій Якаўлевіч Сядоў|Г.  Я.  Сядова]]. Шхуна экспедыцыі «[[Святы Фока]]» за зімоўку не выпрабавала ціскі льдоў і бухту назвалі [[бухта Ціхая|Ціхая]]. У 1929 у бухце Ціхай вострава Гукера адкрылася першая савецкая навукова-даследчая станцыя. З тых часоў архіпелаг штогод наведвалі савецкія палярныя экспедыцыі.
 
У [[1936]] года на востраве Рудольфа была створаная база першай савецкай паветранай экспедыцыі на [[Паўночны полюс]]. Адтуль у маі [[1937]] года чатыры цяжкіх чатырохматорных самалёта [[АНТ-6]] даставілі папанінцаў на вяршыню свету. А на востраве стала дзейнічаць [[палярная станцыя]].
 
{{DEFAULTSORT:Франца-Іосіфа Зямля}}