Розніца паміж версіямі "Туберкулёз"

12 160 байтаў дададзена ,  7 гадоў таму
крыніца — be-x-old:Сухоты
др (робат дадаў: new:गंल्वय्)
(крыніца — be-x-old:Сухоты)
}}
 
'''Сухоты''', '''Туберкулёз''' ({{lang-la|tuberculum}} — бугарочак, {{lang-en|tuberculosis}}, {{lang-el|Φυματίωση}}) — [[Інфекцыйныя захворванні|інфекцыйнае захворванне]] [[чалавек]]а і жывёл (часцей буйнога рагатага ската, свінняў, кур), якое выклікаецца некалькімі разнавіднасцямі кіслотаўстойлівых [[мікабактэрыі|мікабактэрый]] (род ''Mycobacterium'') (састарэлая назва — палачка Коха). <ref>Kumar, Vinay; Abbas, Abul K.; Fausto, Nelson; & Mitchell, Richard N. Robbins Basic Pathology. — 8th. — Saunders Elsevier, 2007. — P. 516–522. — ISBN 978-1-4160-2973-1</ref>. Сухоты звычайна паражаюць [[лёгкія]], радзей закранаючы іншыя органы і сістэмы. [[Mycobacterium tuberculosis]] перадаецца паветрана-кропельным шляхам пры размове, кашлі і чханні хворага<ref>Konstantinos, A (2010). [http://www.australianprescriber.com/magazine/33/1/12/18/ «Testing for tuberculosis»]. Australian Prescriber, 33:12-18.</ref>. Часцей за ўсё пасля інфіцыравання мікабактэрыямі захворванне працякае ў бессімптомнай, схаванай форме (тубінфіціяванасць), але прыкладна адзін з дзесяці выпадкаў схаванай [[інфекцыя|інфекцыі]] ў рэшце рэшт пераходзіць у актыўную форму.
 
Класічнымі сімптомамі сухотаў лёгкіх ёсць працяглы [[кашаль]] з [[макроцце]]м, часам з [[крывахарканне]]м, якое з'яўляецца на больш позніх стадыях, [[ліхаманка]], слабасць, начная патлівасць і значнае пахуданне. Дыягностыка заснавана на [[флюараграфія|флюараграфіі]] і [[рэнтгенаграфія|рэнтгенаграфіі]] органаў і сістэм, мікрабіялагічным даследаванні рознага біялагічнага матэрыялу, [[рэакцыя Манту|рэакцыі Манту]], а таксама метадзе малекулярна-генетычнага аналізу і іншых. Лячэнне складанае і доўгае, якое патрабуе прыём прэпаратаў на працягу мінімум шасці месяцаў. Асоб, якія кантактавалі з хворым, абследуюць флюараграфічным метадам або з дапамогай рэакцыі Манту, з магчымасцю прызначэння прафілактычнага лячэння процітсухотнымі прэпаратамі.
 
Прыкметныя складанасці ў лячэнні сухотаў узнікаюць пры наяўнасці ўстойлівасці ўзбуджальніка да процісухотных прэпаратаў асноўнага і, радзей, рэзервовага шэрагу, якая можа быць выяўлена толькі пры [[мікрабіялагічнае даследаванне|мікрабіялагічным даследаванні]]. Устойлівасць да [[ізаніязід]]у і [[рыфампіцын]]у таксама можа быць усталяваная метадам ПЦР. Прафілактыка сухотаў заснаваная на скрынінгавых праграмах, [[прафагляд]]ах, а таксама на [[вакцынацыя|вакцынацыі]] дзяцей вакцынай [[БЦЖ]] або БЦЖ-М.
 
Існуе меркаванне, што ''M. tuberculosis'' інфіцыравана прыкладна траціна насельніцтва [[планета Зямля|Зямлі]]<ref>Jasmer RM, Nahid P, Hopewell PC (December 2002). [http://jasoncartermd.com/resources/pdf/Latent%20TB%20Infection.pdf «Clinical practice. Latent tuberculosis infection»]. N. Engl. J. Med. 347 (23).</ref>, і прыкладна кожную секунду ўзнікае новы выпадак інфекцыі<ref name="who">[http://who.int/mediacentre/factsheets/fs104/en/index.html Tuberculosis]. World Health Organization (2007). </ref>. Доля людзей, якія захворваюць на сухоты кожны год ва ўсім свеце, не змяняецца, аднак з-за росту колькасці насельніцтва абсалютная колькасць новых выпадкаў працягвае павяличвацца<ref name="who"/>. У [[2007]] годзе налічвалася 13,7 млн зарэгістраваных выпадкаў хранічных актыўных сухотаў, 9,3 млн новых выпадкаў захворвання і 1,8 млн выпадкаў смерці, галоўным чынам у краінах, якія развіваюцца<ref>World Health Organization The Stop TB Strategy, case reports, treatment outcomes and estimates of TB burden // Global tuberculosis control: epidemiology, strategy, financing. — 2009. — P. 187–300. — ISBN 978 92 4 156380 2</ref>. Акрамя таго, усё больш людзей у [[развітыя краіны|развітых краінах]] заражаюцца на сухоты, таму што іхная [[імунная сістэма]] слабее з-за прыёму імунасупрэсіўных прэпаратаў, злоўжывання [[псіхаактыўнае рэчыва|псіхаактыўных рэчываў]] і асабліва пры [[ВІЧ-інфекцыя|ВІЧ-інфекцыі]]. Распаўсюджанне сухотаў размеркаваны нераўнамерна па ўсім свеце, каля 80% насельніцтва ў многіх азіяцкіх і афрыканскіх краінах маюць станоўчы вынік сухотных пробаў, і толькі сярод 5-10% насельніцтва [[ЗША]] такі тэст станоўчы. Паводле некаторых дадзеных, на тэрыторыі Расіі тубінфіцыраванасць дарослага насельніцтва прыблізна ў 10 разоў вышэй, чым у развітых краінах<ref>[http://medi.ru/doc/9590305.htm «Основы. К проблеме вакцинации BCG»] № 3 1999. Большой Целевой Журнал о туберкулёзе</ref>.
 
== Гісторыя ==
Сухоты суправаджалі [[чалавецтва]] спрадвеку. Яшчэ ў астатках костак старажытных людзей знаходзілі сляды сухотнай паразы. Апісанне хваробы знаходзілі ў [[Старажытны Егіпет|егіпецкіх]] [[іерогліф]]ах, старых [[Персія|персідскіх]] кнігах, [[Індыя|індыйскіх]] [[Веды|ведах]]. У [[вавілон]]скіх законах [[Хамурапі]] ўстаноўлена права на развод з [[Жонка|жанчынай]], калі мужчына захварэў на сухоты. Старажытнагрэчаскі лекар [[Гіпакрат]] у канцы V — на пачатку IV стагоддзя да н.э. апісаў праявы сухотаў і апісаў яго [[патагенез]], але лічыў гэту [[хвароба|хваробу]] спадчыннай, паколькі яна паражала цэлыя сем'і. [[Арыстоцель]] першым апісаў сухотны грудок, а [[Клаўдзій Гален]] у [[Старажытны Рым|Старажытным Рыме]] сцвярджаў, што гэтая хвароба з'яўляецца заразнай.
 
Відавочна, пад гэтай хваробай апісваліся розныя хваробы, якія суправаджаюцца [[інтаксікацыя]]й, высільваннем, [[крывохарканне]]м, [[крывацёк]]амі, таму і ўзнікла такая назва як сухоты ({{lang-la|phthisis|скарочана}}), што азначае знясіленне. Пад тэрмінам ''tuberculum'' разумелі змены, якія назіраюцца на паверхні органаў, або што-небудзь, што выступала над яго паверхняй пры выкрыцці. У старажытных рускіх летапісах таксама згадваецца гэтая хвароба як запаленне рэгіянальных [[лімфатычны вузел|лімфатычных вузлоў]]. Тады яе лячылі хірургічным метадам і прыпяканнем. Так лячылі ў прыватнасці кіеўскага князя [[Святаслаў Яраславіч|Святаслава Яраславіча]] ў [[1076]] годзе.
 
Нягледзячы на значнае распаўсюджванне сухотаў у [[Сярэднявечча|Сярэднявеччы]], навукоўцы ў асноўным карысталіся трактатамі старажытнагрэчаскіх аўтараў, а працы [[Гіпакрат]]а і [[Гален]]а лічылі бясхібным. Толькі ў [[XVI стагоддзе|XVI стагоддзі]] венецыянец [[Джыралама Фракастора]] сцвярджаў, што сухоты заразныя і іх пераносіць нейкае «насенне». У [[1678]] годзе галандскі лекар [[Францыск Сільвіа]] апісаў сухотны горбік у лёгкіх памерлага і назваў яго ''tuberculum''. Аднак ён лічыў, што гэта зменены лімфатычны вузел. У [[1689]] годзе англійскі лекар [[Рычард Мортан]] апублікаваў свой ​​трактат пад назвай «Фтызіялогія, або трактат пра сухоты», дзе выклаў падобныя здагадкі<ref>[http://www.whonamedit.com/doctor.cfm/2413.html Léon Charles Albert Calmette]. Who Named It?</ref><ref>Trail R. Richard Morton (1637–1698)// Med Hist. — 14. — (1970) (2): 166–74. PMID 4914685.</ref>. Толькі ў [[1793]] годзе таксама англічанін Бейлі даказаў, што тыя горбікі — не змененыя лімфатычныя вузлы, а спецыфічныя стварэнні, характэрныя толькі для сухотаў, і якія могуць злівацца і распадацца.
 
Гэты напрамак даследаванняў развіў і дапоўніў французскі вучоны [[Рэнэ Лаенек]] ([[1881]]—[[1926]]). Ён даказаў, што горбік і казеозны некроз ёсць універсальны субстрат сухотаў. Ён таксама прапанаваў першую класіфікацыю сухотаў і высунуў канцэпцыю пра апікакаўдальнае распаўсюджванне сухотаў у [[лёгкія|лёгкіх]]. Прапанаваны ім метад аўскультацыі разам з распрацаванай яшчэ ў [[1760]] годзе [[Леапольд Аўэнбругер|Леапольдам Аўэнбругерам]] [[перкусія, медыцына|перкусіяй]], падалі шырокія магчымасці для клінічнага распазнання сухотаў.
 
Узбуджальніка хваробы адкрыў [[Роберт Кох]].
== Гл. таксама ==
* [[Пульманалогія]]
* [[Рэакцыя Манту]]
 
== Спасылкі ==
{{Commons|Category:Tuberculosis}}
* [http://www.who.int/publications/list/9241546344/ru/index.html Сухоты / ВІЧ: Клінічнае дапаможнік на сайце [[САЗ]]]
* [http://www.ctv.by/tvprogram/~group__m11=313~page__n137=1~news__n137=22442 Сухоты ў Беларусі]. Лячэнне. Сымптомы. Прафілактыка. Дыягностыка
* [http://vimeo.com/10371007 Фільм пра дыягностыку, лячэнне і прафілактыку сухотаў]
 
{{Супрацьсухотныя прэпараты}}