Розніца паміж версіямі "Прыднястроўе"

1 042 байты выдалена ,  8 гадоў таму
шаблон, абнаўленне звестак, дапаўненне
(шаблон, абнаўленне звестак, дапаўненне)
|Беларуская назва =Прыднястроўе
|Арыгінальная назва ={{lang-mo|Република Молдовеняскэ Нистрянэ<br />(Republica Moldovenească Nistreană)}}<br />{{lang-uk|Придністровська Молдавська Республіка}}
|Родны склон =Прыднястроўя
|Сцяг =Flag of Transnistria (state).svg
|Герб =Transnistria-coa.svg
|Замест герба =
|Дэвіз =
|Назва гімна =Мы славимславім тебяцябе, ПриднестровьеПрыднястроўе
|Аўдыё =
|Форма праўленнякіравання =[[ПрезидентскаяПрэзідэнцкая республикарэспубліка]]<ref>СтатьяАртыкул 55 [http://www.zakon-pmr.com/DetailDoc.aspx?document=62295 СтатьяАртыкул 55. КонституцииКанстытуцыі ПМР]</ref>
|Дзяржаўная рэлігія =
|lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min = 20|lat_sec = 01.59
|region =
|CoordScale =1000000
|На карце =Location_Transnistria_Europe.png
|На карце2 =
|Мова =
|Заснавана =
|Дата незалежнасці =
|Незалежнасць ад =[[МолдавскаяМалдаўская ССР|МолдавскойМалдаўскай ССР]]
|Сталіца =[[ТираспольЦіраспаль]]
|Найбуйнейшыя гарады =[[ТираспольЦіраспаль]], [[БендерыБяндэры]], [[РыбницаРыбніца]]
|Пасады кіраўнікоў =[[Прэзідэнт Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі|Прэзідэнт]] <br /> [[Старшыня Урада Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі|Старшыня ўрада]]
|Пасады кіраўнікоў =[[Президент Приднестровской Молдавской Республики|Президент]]<br />[[Председатель Правительства Приднестровской Молдавской Республики|Председатель правительства]]
'''[[Старшыня Вярхоўнага Савета Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі|Старшыня Вярхоўнага Савета]]''
'''[[Председатель Верховного Совета Приднестровской Молдавской Республики|Председатель Верховного Совета]]''
|Кіраўнікі =[[Шевчук,Яўген ЕвгенийВасільевіч ВасильевичШаўчук|ЕвгенийЯўген ШевчукШаўчук]]<br />[[Степанов, Пётр ПетровичПятровіч Сцяпанаў|Пётр СтепановСцяпанаў]]<br />[[Бурла,Міхаіл МихаилПарфір'евіч ПорфировичБурла|МихаилМіхаіл Бурла]]<ref>[http://www.vspmr.org/?Part=2 Официальный сайт Верховного Совета ПМР]</ref>
|Месца па плошчы =180
|Плошча =4 163
|Узровень ІРЧП =
|Авіякампанія =
|Валюта =[[ПриднестровскийПрыднястроўскі рубльрубель]]
|Дамен =
|ISO =
|Тэлефонны код =[[+373|373]] 5xx xxxxx<br />+373 21x xxxxx<br />+373 77x xxxxx
|Часавы пояс =[[UTC+2]] (летомлетам [[UTC+3]])<ref>[http://zakon-pmr.com/DetailDoc.aspx?document=54843 «О введении и согласовании „летнего“ времени в ПМР»]</ref><ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/10/26/time/ Приднестровье вслед за Украиной отказалось жить без перевода часов // Lenta.ru, 26.10.2011]</ref>
|Заўвагі =
}}
'''Прыднястроўская Малдаўская Рэспубліка (Прыднястроўе, ПМР)''', (румынскі варыянт назвы - — '''Трансністрыя''') тэрыторыі ва [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропе]] дэ-юрэ ў складзе Малдовы, дэ-факта - — незалежная дзяржава. Афіцыйны статус ПМР у цяперашні час не вырашаны. Незалежнасць ПМР не прызнана замежнымі краінамі, аднак некаторая частка сусветнай супольнасці прызнае дэмакратычна абраныя органы ўлады Прыднястроў'я законнымі прадстаўнікамі насельніцтва краіны, якія маюць паўнамоцтвы на вядзенне перамоў ад яго імя. Унутры Прыднястроўя яно мае статус "«дзяржавы на шляху да прызнання"».
{{Краіна
|назва па-свойму=Приднестровье </br>Приднiстров'я</br>Нистру
|назва па-беларуску=Прыднястроўе
|герб=Transnistria-coa.svg
|сцяг=Transnistria State Flag.svg
|дэвіз=Няма
|месца=Transnistria-map-2.png
|мова=[[Руская мова|руская]] </br> [[Украінская мова|украінская]]</br> [[Малдаўская мова|малдаўская]] (кірылічны варыянт)
|сталіца=[[Ціраспаль]]
|прадстаўнік=[[Аляксандр Каралёў]]
|кіраўнік дзяржавы=[[Ігар Смірноў]]
|плошча=4160
|насельніцтва=660 000
|год=[[2006]]
|шчыльнасць насельніцтва=156
|грашовая адзінка=[[Прыднястроўскі рубель]]
|часавы пояс=[[EET]] ([[UTC]]+2) </br> [[EEST]] ([[UTC]]+3)
|гімн=[[Мы славим тебя, Приднестровье]]
|нумарныя знакі=
|TLD=няма
|міжнародны тэлефонны код=+373 5xx
|схем.карта=
|}}
'''Прыднястроўская Малдаўская Рэспубліка (Прыднястроўе, ПМР)''', (румынскі варыянт назвы - '''Трансністрыя''') тэрыторыі ва [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропе]] дэ-юрэ ў складзе Малдовы, дэ-факта - незалежная дзяржава. Афіцыйны статус ПМР у цяперашні час не вырашаны. Незалежнасць ПМР не прызнана замежнымі краінамі, аднак некаторая частка сусветнай супольнасці прызнае дэмакратычна абраныя органы ўлады Прыднястроў'я законнымі прадстаўнікамі насельніцтва краіны, якія маюць паўнамоцтвы на вядзенне перамоў ад яго імя. Унутры Прыднястроўя яно мае статус "дзяржавы на шляху да прызнання".
 
Прыднястроўе мяжуе з [[Малдова]]й (411 км) на захадзе ў асноўным па р. [[Днестр]] і з [[Украіна]]й (405 км) на ўсходзе. Выхада да Сусветнага акіяна не мае.
Пасля прыняцця рашэння аб усталяванні адзінай дзяржаўнай мовы малдоўскай на аснове лацінскай графікі і ўвядзенні румынскага сцяга, на левым беразе [[Днестр|Днястра]] былі праведзены рэферэндумы аб аўтаноміі, згодна з якімі была ўтворана Прыднястроўская Малдаўская ССР.
 
[[2 верасня]] [[1990]] года ў [[Ціраспаль|Ціраспалі]] і II Надзвычайны З'езд дэпутатаў усіх узроўняў, кіруючыся вынікамі праведзенага [[рэферэндум]]у абвясціў незалежнасць Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі. Гэты дзень з'яўляецца галоўным дзяржаўным святам - — Днём Рэспублікі.
 
Урад [[Малдова|Малдовы]] не прызнаў гэтага рашэння і накіраваў у рэгіен паліцыю. Пачаліся сутыкненні паміж паліцыяй і прыднястроўскімі апалчэнцамі, якія перараслі ў сакавіку 1992 года ў ваенны канфлікт, які працягваўся да лета 1992 года. З абодвух бакоў загінула каля 2000 чалавек.
 
[[Выява:Transnistria referendum call.jpg|thumb|200px|left|Плакат з инфармацыяй аб рэферэндуме [[2006]] года]]
[[17 верасня]] [[2006]] года ў Прыднястроўі быў праведзены рэферэндум, на якім, згода з афіцыйнымі дадзенымі Цэнтральнай выбарчай Камісіі ПМР, 97,1 % удзельнікаў рэферэндума прагаласавала за незалежнасць з далучэннем у будучыні да [[Расія|Расіі]], 2,3 % - — за далучэнне да [[Малдова|Малдовы]].
 
== Палітыка і дзяржаўны лад Прыднястроўя ==
 
=== Дзяржаўны лад Прыднястроўя ===
{{Main|Дзяржаўны лад Прыднястроўя}}
Канстытуцыя Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі была прынятая ў [[1996]] годзе на агульнанацыянальным [[рэферэндум]]е.
 
Прыднястроўе з'яўляецца суверэннай, незалежнай, унітарнай, дэмакратычнай, прававой і свецкай дзяржавай, па форме кіравання - — прэзідэнцкая рэспубліка. [[Прэзідэнт]] выбіраецца тэрмінам на 5 гадоў на падставе ўсеагульных роўных і прамых выбараў пры тайным галасаванні; з'яўляецца старшынёю дзяржавы і выканаўчай улады, фарміруе Кабінет Міністраў, ажыццяўляе кіраванне і каардынацыю дзейнасці ўсіх структур дзяржаўнай улады, прадстаўляе рэспубліку ў міжнародных зносінах, з'яўляецца галоўнакамандуючым [[Узброеныя сілы Прыднястроўя|Узброенымі Сіламі]].
 
[[Выява:Tiraspol government building.jpg|thumb|200px|Будынак прыднястроўскага парламента]]
[[Парламент]]  — дзвюхпалатны ''Вярхоўны Савет'' (складаецца з Палаты прадстаўнікоў і Палаты заканатворцаў), выбіраемы тэрмінам на 5 гадоў. Таксама ў ПМР уласная судовая ўлада, праваахоўная і абаронная сістэмы.
 
=== Міжнародныя зносіны ===
 
== Насельніцтва ==
Нацыянальна склад насельніцтва: малдаване 34 %, рускія - — 28 %, украінцы - — 26 %. Усяго налічваецаца 35 нацыянальнасцей. Пераважная большасць насельніцтва - — праваслаўныя ([[Руская Праваслаўная Царква]] Маскоўскага Патрыярхата).
 
== Геаграфія ==
Для тэрыторыі ПМР характэрным з'яўляецця раўнінны рэльеф з рэдкімі балкамі. Больш 80 % зямельных угоддзяў - — [[чарназём]]ы. Расліннасць стэпавая, у поймах рэк - — лугавая. Асноўная частка рэспублікі ўзараная. Лясныя масівы пакрываюць 10 % тэрыторыі. Клімат умерана-кантынентальны. Колькасць ападкаў сведчыць аб тым, што краіна знаходзіцца ў зоне недастатковога ўвільгатнення. Зіма кароткая, мяккая (сярэдняя тэмпература студзеня -3−3,9 °СC). Ранняя з інтэнсіўным праграваннем глебы і паветра вясна. Працяглае спякотнае лета (сярэдняя тэмпература ліпеня +21 °СC). Цёплая, працяглая восень.
 
[[Ландшафт]] падзяляецца на 2 вобласці па даліне р. Ягарлык. Паўночная частка рэспублікі - — лесастэпавая раўніна, якая ўтвораная тэрасамі р. Днестр і атрогамі Падольскага ўзвышша, разбітая глыбокімі (да 150 м) каньёнападобнымі далінамі прытокаў Днястра. Лясы ў асноўным захаваліся на крутых схілах р. Днестр, маюцца некалькі невялікіх рэчак, большасць з якіх малаводныя і летам перасыхаюць.
З карысных выкапняў вядомыя радовішчы будаўнічага вапняку, гравія, шкляных пяскоў, керамічных глін і суглінкаў.
 
 
== Эканоміка ==
Прыднястроўе - — развітая індустрыяльна-аграрная краіна, якая мае значны прамысловы патэнцыял.
 
У склад прамысловага комплексу ўваходзяць наступныя галіны: электраэнергетыка, чорная металургія, машынабудаванне і металаапрацоўка, электратэхнічная, хімічная, дрэваапрацоўчая, мэблявая, паліграфічная, шкляная, лёгкая прамысловасць, прамысловасць будаўнічых матэрыялаў.
[[Прамысловасць]] уключае 144 прадпрыемсты з рознымі формамі ўласнасці. Буйнейшыя цэнтры вытворчасці Ціраспаль, Бандэры, Рыбніца. Шмат відаў прадукцыі, якая выпускаецца ў Прыднястроў'і, атрымалі сертыфікаты, якія падцвяржаюць адпаведнасць іх якасці сусветным стандартам.
 
Рэспубліка ажыццяўляе знешнеэканамічную дзейнасць з 99 краінамі блізкага і далёкага замежжа. Сярэднегадавы знешнегандлёвы абарот прыднястроўскіх прадпрыемстваў складае 1.031.795.000 долараў [[ЗША]].
 
Аснову энергетыкі скадаюць Днястроўская ЛРЭС і Дубасарская ГЭС. Прыднястроўская Малдаўская Рэспубліка поўнасцю забяспечвае сябе электраэнергіяй уласных электрастанцый і з'яўляецца экспарцёрам электраэнергіі.
 
Калі па колькасці насельніцтва ПМР складае 17 % ад насельніцтва былой Малдаўскай ССР, то доля прамысловасці складае 30 %, энергетыкі - — 90 %.
 
Аграпрамысловы сектар эканомікі аб'ядноўвае сельскую гаспадарку, перапрацоўку сельскагаспадарчай сыравіны, спецыялізаваную інфраструктуру: транспартаванне, захоўванне і гандаль.
 
У [[сельская гаспадарка|сельскай гаспадарцы]] захоўваецца калектыўная сістэма апрацоўкі зямлі ([[калгас]]ы і [[саўгас]]ы). Асноўная галіна - — зерневая, плодаагароднінавая, вінаробчая. Cельская гаспадарка дазваляе забяспечыць патрэбы рэспублікі ў прадуктах харчавання і забяспечыць незалежнасць ад знешніх паставак па асноўных паказчыках.
 
Асноўным відам транспарта з'яўляецца аўтамабільны, у гарадах і шэрагу мястэчак функцыянуе аўтобусны грамадскі транспарт, у гарадах Ціраспаль і Бандэры - — тралейбус. У Ціраспалі дзейнічае аэрапорт, які здольны прымаці ўсе віды{{крыніца?}} самалётаў. Рака Днестр з'яўляецца суднаходнай, але недастаткова выкарыстоўваецца як транспартная артэрыя. Дарожная сетка добра развітая, аўтастрадаў няма. Чыгуначная сетка часткова электрыфікаваная.
 
Знешнеэканамічныя сувязі на ўзроўні рэспублікі ўскладненыя яе напрызнанасцю дэ-юрэ. Таму вялікае значэнне адыгрываюць дамовы, якія заключаюцца непасрэдна паміж прадпрыемствамі розных рэгіёнаў.
 
Ажыццяўляюцца наступныя віды знешнеэканамічнай дзейнасці: гандаль, стварэнне сумесных прадпрыемстваў, падпісанне міжрэгіянальных гаспадарчых пагадненняў, абмен тэхнічнай дакументацыяй.
 
Экспарт: электратэхнічныя вырабы, прыборы і сродкі аўтаматызавання, аўтапрычэпы і рэфрыжаратары, электраэнергія. У свежым выглядзе - — агародніна, садавіна, тытунь. З будматэрыялаў - — гравій, вапняк.
 
Імпарт: першасныя энерганосьбіты, мінеральныя ўгнаенні, сельгастэхніка, папера, аўтамабільны і чыгуначны транспарт, побытавая тэхніка, [[ЭВМ]], бавазняна-папяровая сыравіна, драўніна, тавары народнага спажывання.
 
Больш як 90 % прамысловай і сельскагаспадарчай прадукцыі, вырабленай у ПМР ідзе на экспарт.
 
Грашовай адзінкай ПМР з'яўляецца [[прыднястроўскі рубель]]. На жнівень 2006 года адзін рубель ПМР каштаваў 0,12 [[долар ЗША|долараў ЗША]]; 0,09 [[еўра]], 3,22 [[расійскі рубель|расійскага рубля]], 256,41 [[беларускі рубель|беларускага рубля]]
Прафесійныя навучальныя ўстановы рэспублікі рэалізуюць праграмы трох узроўняў адукацыі (пачатковага, сярэдняга і вышэйшага).
 
Пачатковыя прафесійныя навучальныя ўстановы ажыццяўляюць падрыхтоўку рабочых і служачых па 35 прафесіях у межах наступных напрамкаў: будаўніцтва — 39 %; прамысловасць — 25 %; сельская гаспадарка 21 %; гандаль і грамадскае харчаванне — 10 %; бытавое абслугоўванне — 5 %.
 
Сярэднія прафесійныя навычальныя ўстановы ажыццяўляюць падрыхтоўку па 51 спецыяльнасці ў напрамках: прамысловасці — 20 %; аховы здароў'я −17 %;, эканомікі і права — 16 %; сельскай гаспадаркі — 21 %; энергетыкі — 6 %; будаўніцтва — 2 %; адукацыі — 9 %; бытавога абслугоўвання — 3 %; гандлю і грамадскага харчавання — 4 %; культуры і мастацтва — 2 %.
 
У вышэйшых навучальных установах ПМР падрыхтоўка ідзе па 48 спецыяльнасцях. ВНУ ажыццяўляюць падрыхтоўку спецыялістаў у наступных галінах: адукацыя — 58 %; прамысловасць — 18 %; эканоміка і права — 10 %; сельская гаспадарка — 9 %; ахова здароў'я — 5 %.
 
Навучальны працэс ва ўстановах усіх відаў забяспечваюць звыш 1500 кваліфікаваных выкладчыкаў і майстроў вытворчага навучання.
 
== Сродкі масавай інфармацыі ==
Дзяржаўнае інфармацыйнае агенства — - "«Ольвія-прэс"»
Дзейнічае дзяржаўны тэлерадыецентр.
 
Рэспубліканскія перыядычныя выданні: газеты — - "«Приднестровье"» (на [[руская мова|рускай мове]]), "«Гомін"» (на [[украінская мова|украінскай мове]]), "«Адевэрул Ністрян"» (на [[малдаўская мова|малдаўскай мове]]); журналы — - "«Экономика Приднестровья"», "«Бюллетень экономической и правовой информации"».
 
"«Радыё Прыднястроўя" » — частата 999 кГц, Грыгарыопаль. Перадачы на малдаўскай, украінскай і рускай мовах. Рэтрансляцыя іншых радыёстанцый. Вяшчанне на еўрапейскую частку былога СССР.
 
== Гістарычныя сімвалы ==
Гісторыя сімвалаў Прыднястроўя пачалася яшчэ да ўтварэння ПМССР. [[30 красавіка]] [[1990]] года на пазачарговай сэсіях рады Ціраспаля і Бандэраў пастанавілі не выкарыстоўваць ухвалены за некалькі дзён да гэтага Вярхоўным Саветам [[Малдова|Малдовы]] сцяг, аналагічны сцягу [[Румынія|Румыніі]]. Замест яго вырашылі надалей ужываць сцяг [[Малдаўская ССР|Малдаўскай ССР]].
 
[[2 верасня]] [[1991]] года ўрад Прыднястроўя зацвердзіў сцяг, адпаведны сцягу Малдаўскай ССР [[1952]] года, і герб, аналагічны гербу МССР, але дапоўнены блакітнымі і белымі хвалістымі рыскамі над чырвонай стужкаю і надпісам "«ПМРСР. РССНМ. ПМССР."» Затым з перайменаваннем ПМССР у ПМР надпіс быў зменены на "«ПМР. РМН. ПМР" »
 
Да [[2000]] года выкарыстоўваўся выключна чырвнона-зялёна-чырвоны сцяг без сярпа і молата (таксама і ў дзяржаўных установах). У [[2000]] годзе быў прыняты закон "«Аб дзяржаўнай сімволіцы ПМР"», які замацаваў серп і молат з зоркай у верхняй левай частцы сцяга.
 
== Гл. таксама ==
* [[Рака Кучурган]]
 
{{зноскі}}
 
== Спасылкі ==
* [http://transnistria.blogspot.com - The truth about Transnistria ]
* http://www.president-pmr.org/ Сайт Прэзідэнта ПМР
* http://www.olvia.idknet.com/ Дзяржаўнае інфармацыйнае агенства "«Ольвія-прэс"»
* http://www.economy.idknet.com/ Міністэрства эканомікі ПМР
* http://www.cbpmr.net/ Прыднястроўскі Рэспубліканскі Банк
* http://www.tiraspoltimes.com/ Tiraspol Times
* http://www.tiras.ru/ Лента ПМР
* http://www.nr2.ru/pmr/ РИА "«Новый регион"»
* http://www.vspmr.org/ Верховного Совета Приднестровской Молдавской Республики
* http://www.pridnestrovie.net/ Pridnestrovie.net
 
 
== Примечания ==
<references />
[[Катэгорыя:Малдова]]
[[Катэгорыя:Непрызнаныя краіны Еўропы]]