Розніца паміж версіямі "Ліма"

9 байтаў дададзена ,  7 гадоў таму
др
вікіфікацыя
др (вікіфікацыя)
|шырыня герба = 100px
|шырыня сцяга = 130px
|выява = Limaperu.jpg
|подпіс =
|lat =
|add3 =
}}
'''Ліма''' ({{lang-es|Lima}})  — самы буйны горад, сталіца [[Перу]], цэнтр [[Дэпартамент Ліма|дэпартамента Ліма]]. Плошча горада 804 км², разам з прыгарадамі 4310 км². Знаходзіцца на раўніне паміж падножжам Андаў і ўзбярэжжам [[Ціхі акіян|Ціхага акіяна]], на [[Рака Рымак|рацэ Рымак]]. Буйнейшы транспарт вузел краіны, праходзіць [[Панамерыканская шаша]]. Марскі порт  — [[горад Кальяа|Кальяа]], амаль зліўся з Лімай. [[Міжнародны аэрапорт Хорхэ Чавеса]]. Галоўны эканамічны і культурны цэнтр краіны. Патронка горада  — [[Роза Лімская]].
 
== Гісторыя ==
Заснаваны ў [[1535]] годзе іспанскім канкістадорам [[Франсіска Пісара]]. У 16- пачатку 19 стагоддзя цэнтр іспанскіх каланіяльных уладанняў у Паўднёвай Амерыцы і сталіца і [[віцэ-каралеўства Перу]]. У 1551 годзе заснаваны Каталіцкі ўніверсітэт (старэйшы ў [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыцы]]). Пасля абвяшчэння незалежнасці ад Іспаніі ў 1821 годзе Ліма  — сталіца рэспублікі Перу. У 1687 і 1746 гадах горад зруйнаваны землетрасеннямі. З 1839 года выдаецца газета "«[[El Comercio]]"». У Ціхаакіянскую вайну 1864-66 і [[Салетравая вайна|Салетравую вайну]] горад акупіравалі войскі Чылі. Ліма доўгі час (з 1884 па 1929 год) знаходзілася ў стане глыбокага эканамічнага крызісу. Толькі да 1930-х гадоў становішча горада пачало стабілізавацца. Аднак у перыяд палітычнай нестабільнасці, якая доўжылася з сярэдзіны 1940-х гадоў да пачатку 1990-х, у сталіцы зноў адзначаліся масавае беспрацоўе і высокі ўзровень [[інфляцыя|інфляцыі]].
 
З 1993 года ў эканоміцы [[Перу]] азначыўся некаторы прагрэс, да пачатку 1994 эканоміка сталіцы і краіны ў цэлым пачала стабільна развівацца. У цяперашні час эканоміка-палітычную абстаноўку ў Ліме можна ахарактарызаваць як стабільную.
 
== Архітэктура і памятныя мясціны ==
Горад захаваў прамавугольную сетку вуліц каланіяльнага часу. У цэнтры  — Стары горад з архітэктурнымі помнікамі, на паўночным захадзе  — прамысловы раён, на паўднёвым захадзе  — дзелавыя кварталы, на поўдні і паўднёвым усходзе  — раёны асабнякоў. Вакол галоўнай плошчы Пласа дэ Армас знаходзяцца [[Кафедральны сабор Лімы]] (1572-17971572—1797), Палац прэзідэнта (1937-38, неакаланіяльны стыль). У 16-18 стагоддзях у стылі [[барока]] пабудаваны комплексы кляштараў (Сан-Франсіска, 1556-16241556—1624; Санта-Дамінга, сярэдзіна 16 стагоддзя; Ла Мерсед, 1628-30) і цэрквы са складанай разьбой на парталах і ў інтэр'ерах, палацы ([[Торэ-Талье]], 1735), жылыя дамы з унутранымі дварамі, драўлянымі балконамі, ляпнымі парталамі. У 19 стагоддзі будавалі ў духу эклектызму, у 1-й палове 20 стагоддзя  — у "«неаперуанскім стылі"» (будынак Саюза архітэктараў, 1947), у 2-й палове 20 стагоддзя  — у стылі тагачаснай амерыканскай і еўрапейскай архітэктуры (жылы раён Магутэ, 1952). Гістарычны цэнтр Лімы ўнесены [[ЮНЕСКА]] ў 1991 годзе спіс [[Сусветная спадчына|Сусветнай спадчыны]]<ref>ЮНЕСКА: [http://whc.unesco.org/en/list/500 Запіс аб унясенні Старога горада Лімы ў Спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА]</ref>.
 
== Эканоміка ==
Ліма і яе прыгарады вырабляюць 80 % прадукцыі апрацоўчай прамысловасці Перу. Тут сканцэнтраваны металаапрацоўчая, хімічная, тэкстыльная, абутковая, рыбаперапрацоўчая, электрабудаўнічая, аўтамабільная прамысловасці. Таксама ў сталіцы сканцэнтраваны ўсе фінансавыя і банкаўскія цэнтры дзяржавы. У горадзе вялікая колькасць прадстаўніцтваў офісаў замежных карпарацый і кампаній. Даволі інтэнсіўна развіваецца турыстычны бізнэс.
 
== Навука і адукацыя ==
* [[Музей золата ў Перу]]
* [[Музей Ларка]]
* Нацыянальны музей перуанскай культуры
* Нацыянальны музей антрапалогіі і археалогіі
* Музей натуральнай гісторыі "«Хаўер Прада"»
 
== Вядомыя ўраджэнцы і жыхары ==
== Літаратура ==
* {{кніга|загаловак=Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.9: Кулібін — Малаіта|адказны=Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1999|том=9|старонкі=259|старонак=560|isbn=985-11-0155-9|тыраж=10&nbsp;000}}
* Henry A. Dietz: ''Urban poverty, political participation, and the state. Lima, 1970–19901970—1990''. University of Pittsburgh Oress, Pittsburgh 1998 ([http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=31735055592467;view=toc;c=pittpress тэкст цалкам])
* Peter Faecke: ''Lima, die Schöne, Lima, die Schreckliche.'' Edition Köln, Köln 2005, ISBN 3-936791-16-3