Розніца паміж версіямі "Польская Рэспубліка (1918—1939)"

др
clean up, replaced: га рэгіёну → га рэгіёна, (1918—1939)| → , 1918—1939|, а у → а ў (3), нэксія → нексія (2), ў ў → ў у (4), фармава → фармірава, ]] - using AWB
др (File:Rzeczpospolita 1939.svgFile:Rzeczpospolita 1938.svg FR5; File moved on Commons)
др (clean up, replaced: га рэгіёну → га рэгіёна, (1918—1939)| → , 1918—1939|, а у → а ў (3), нэксія → нексія (2), ў ў → ў у (4), фармава → фармірава, ]] - using AWB)
|карта = LocationIIPoland.PNG
|апісанне =
|p1 = Каралеўства Польскае, (1916-1918)
|flag_p1 = Flag of Poland.svg
|p2 = Аўстра-Венгрыя
|кіраўнік6 =
|год_кіраўніка6 =
|рэлігія = [[каталіцтва]], [[праваслаўе]], [[іудаізміўдаізм]]
|дадатковы_параметр1 =
|змесціва_параметру1 =
'''Другая Польская рэспубліка''' ({{lang-pl|Rzeczpospolita Polska, II Rzeczpospolita}}) — польская нацыянальная дзяржава, якая існавала ў перыяд паміж [[Першая сусветная вайна|Першай]] і [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнымі войнамі]]. Уключала часткі сучасных дзяржаў [[Польшча|Польшчы]], [[Рэспубліка Беларусь|Беларусі]], [[Літва|Літвы]], [[Украіна|Украіны]] і [[Чэхія|Чэхіі]].
 
Пасля ўстанаўлення межаў ўу 1922 годзе Польшча межавала з: [[Чэхаславакія]]й, [[Веймарская рэспубліка|Германіяй]], [[Вольны горад Данцыг|Вольным горадам Данцыгам]], [[Літва|Літвой]], [[Латвія]]й, [[Каралеўства Румынія|Румыніяй]] і [[СССР|Савецкім Саюзам]]. Акрамя таго, мела невялікі ўчастак ўзбярэжжаузбярэжжа [[Балтыйскае мора|Балтыйскага мора]] вакол [[Горад Гданьск|Данцыга]].
 
== Гісторыя ==
* 23 красавіка 1935: Красавіцкая Канстытуцыя
* 12 мая 1935: Смерць [[Юзэф Пілсудскі|Юзэфа Пілсудскага]]
* кастрычнік 1938 г.: [[АнэксіяАнексія]] Заользя, Горнай Оравы, Яворыны ў Чэхаславакіі
* 31 сакавіка 1939 года: Ваенныя гарантыі ад Вялікабрытаніі і Францыі
* 23 жніўня 1939: [[Пакт Молатава-Рыбентропа|Пакт аб ненападзе паміж Савецкім Саюзам і Германіяй]]
 
=== Канец ===
Пачатак [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] паклаў канец II Рэчы Паспалітай. [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Украіну, 1939|Агрэсія ў Польшчу]] пачалася 1 верасня 1939 года, праз тыдзень пасля падпісання таемнага [[Пакт Молатава-Рыбентропа|пакту Молатава-Рыбентропа]], і скончылася 6 кастрычніка 1939, калі [[Нацысцкая Германія|Германія]] і [[СССР|Савецкі Саюз]] акупавалі цалкам Польшчу (за выключэннем [[Віленшчына|Віленскага рэгіёнурэгіёна]], які быў далучаны да [[Літва|Літвы]]).
 
У канцы верасня 1939 было сфармаванасфарміравана і да 6 ліпеня 1945 прызнавалася многімі краінамі законным прадаўжальнікам Польскай Рэспублікі [[Урад Польшчы ў выгнанні]], а таксама падпарадкаваная яму адміністрацыя ў акупаванай Польшчы - [[Польская падпольная дзяржава]] і яе палітычныя і ваенныя структуры ([[Армія Краёва]]). Спыненне дыпламатычнага прызнання польскага ўрада ў выгнанні [[Вялікабрытанія|Злучаным Каралеўствам]] і [[ЗША]] 6 ліпеня 1945 і пасля іншымі краінамі свету варта лічыць фактычным канцом Другой Польскай Рэспублікі як суб'екта міжнароднага права.
 
== Тэрыторыя і межы ==
=== Суседзі ===
* [[Германія]]
* [[Чэхаславакія]] - да 1938 года
* [[Першая Славацкая рэспубліка|Славакія]] - з 1939 года
* [[СССР|Савецкі Саюз]]
* [[Літва]]
* [[Латвія]]
* [[Каралеўства Румынія|Румынія]]
* [[Каралеуства Венгрыя, 1920—1944|Венгрыя]] - з 1938 года
 
=== Залежныя і аўтаномныя тэрыторыі ===
* [[Сілезскае ваяводства]] - польская частка [[Верхняя Сілезія|Верхняй Сілезіі]], ўключая Цешынскую Сілезію
* [[Вольны Горад Гданьск]] - [[Гданьск]] і аколіца
 
=== Крайнія кропкі ===
Частка з гэтых земляў была ўключана [[Адольф Гітлер|Адольфам Гітлерам]] у склад [[Нацысцкая Германія|Трэцяга Рэйху]], а на тэрыторыі паміж новай мяжой Германіі і савецка-нямецкай мяжой было створана [[Генерал-губернатарства]].
 
Астатнія тэрыторыі на ўсход ад савецка-нямецкай межавай лініі ўстаноўленай на тэрыторыі Польскай Рэспублікі адыходзілі СССР. Фармальнай падставай для заняткі гэтых тэрыторый Савецкім Саюзам паслужылі выбары ў Народныя сходы Заходняй Украіны і Заходняй Беларусі, якія прайшлі 22 кастрычніка 1939 года, а пасля анэксіяанексія ў выглядзе пастановы Вярхоўнага Савета СССР.
 
У адпаведнасці з пастановамі канферэнцыі ў [[Тэгеран]]е, [[Ялцінская канферэнцыя|ялцінскай канферэнцыі]] і канферэнцыі ў [[Патсдам]]е, па заканчэнні [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] Польская Рэспубліка (з 1952 года завецца [[Польская Народная Рэспубліка]]) атрымала цэнтральную і заходнюю часткі Другой Рэчы Паспалітай, а таксама прызнаныя іншымі дзяржавамі Вернутыя землі і стала прызнаным на міжнароднай арэне правапрыемнікам Другой Польскай Рэспублікі. У той жа час, землі на ўсход ад Буга, Усходнія ўскраіны, а менавіта, [[Віленскае ваяводства|Віленскае]], [[Навагрудскае ваяводства, Польшча|Навагрудскае]], [[Палескае ваяводства|Палескае]], [[Валынскае ваяводства|Валынскае]], [[Тарнопальскае ваяводства|Тарнопальскае]] і [[Станіславаўскае ваяводства|Станіславаўскае]] ваяводства, а таксама часткі [[Беластоцкае ваяводства|Беластоцкага]] і [[Львоўскае ваяводства|Львоўскага]] ваяводстваў былі далучаны да [[СССР]].
 
<center><gallery caption="Тэрыторыя Польскай Рэспублікі (1919-1939)" widths=150 heights=150 perrow=3>
File:PBW March 1919.svg|Польская рэспубліка уў сакавіку 1919
File:PBW June 1920.png|Польская рэспубліка уў чэрвені 1920
File:Rzeczpospolita 1938.svg|Польская рэспубліка уў 1939
</gallery></center>
 
== Палітычны лад ==
 
[[File:Pilsudski 1910 1920 LOC hec 14263 restored.jpg|thumb|right|200px|[[Юзэф Пілсудскі]]]]
 
Палітычны лад Польскай Рэспублікі з 1919 па 1926 гады можна ахарактарызаваць як парламенцкую дэмакратыю з прэзідэнтам, які меў абмежаваную ўладу. Парламент выбіраў яго і ён мог прызначаць Прэм'ер-міністра і ўрад з адабрэння Сейма (ніжняя палата), але распускаць Сейм ён мог толькі са згоды Сената. Больш за тое, яго магчымасць выдаваць указы была абмежаванаяабмежавана патрабаваннем, згодна з якім ўказуказ павінны запэўніць сваімі подпісамі адпаведны міністр і Прэм'ер-міністр.
 
Найбуйнейшымі палітычнымі партыямі ў той час з'яўляліся Нацыянальна-дэмакратычная і іншыя правыя руху, розныя сялянскія партыі, сацыяльна-дэмакратычная партыя, а таксама палітычныя партыі нацыянальных меншасцяўменшасцей (галоўным чынам, яўрэяў і немцаў). Часта якое змяняецца ўрад і іншыя негатыўныя з'явы, якія атрымалі агалоску (такія, як абвінавачванні ў карупцыі) рабілі дэмакратычных палітыкаў ўсёусё меней папулярнымі. Вядомыя палітыкі гэтага перыяду былі Вінцэнты Вітос і [[Раман Дмоўскі]].
 
Юзэф Пілсудскі насупраць вёў у гэты час вельмі сціплае жыццё, адхінуўся ад палітыкі і займаўся напісаннем гістарычных кніг, знаходзячыся ў сябе на віле ў Сулеювке з другой жонкай і дзецьмі. Аднак пагаршэнне палітычнай абстаноўкі ў краіне і збег акалічнасцяўакалічнасцей спрыялі вяртанню Пілсудскага да ўлады, якое ён ажыццявіў падчас [[Майскі пераварот|майскага перавароту 1926 года]].
 
Пасля ваеннага перавароту 1926 фактычная ўлада ў краіне належала [[Юзэф Пілсудскі|Юзэфу Пілсудскаму]]<ref>[http://en.poland.gov.pl/Ignacy,Moscicki,(1867–1946),1971.html Ignacy Mościcki (1867–1946)] (Official promotional website of the Republic of Poland)</ref>, які займаў пасаду Ваеннага міністра, а ў 1926-1928 і 1930 гадах займаў таксама пасаду [[прэм'ер-міністр]]а. Усталяваўся аўтарытарны рэжым, які абапіраецца на войска і прыхільнікаў Пілсудскага, вядомы як «санацыя» (sanacja, «аздараўленне») - мелася на ўвазе аднаўленне маральнага здароўя грамадства. Парламенцкія выбары 1928 усё яшчэ былі свабоднымі і на іх атрымаў перамогу [[Беспартыйны блок супрацоўніцтва з урадам]], які складаўся пераважна з прыхільнікаў Пілсудскага. Наступнымі выбарамі (1930, 1935 і 1938 гадоў) маніпулявалі і пра-ўрадавыя партыі заўсёды атрымлівалі большасць у парламенце. У красавіку 1935 года была прынята новая канстытуцыя Польшчы, якая стварыла аўтарытарны рэжым.
 
Абавязкі прэзідэнта Польскай Рэспублікі з чэрвеня 1926 выконваў выбраны па рэкамендацыі Пілсудскага [[Ігнацы Масціцкі]]. Да смерці Пілсудскага ў 1935 годзе фактычна выконваў прадстаўнічую функцыю. Аднак захаваў сваю пасаду аж да савецкай акупацыі, пасля якой уцёк з краіны ў Румынію.
 
== ГлядзіцеГл. таксама ==
* [[Заходняя Беларусь]]
 
{{зноскі}}
 
[[Катэгорыя:Польская Рэспубліка, (1918—1939)| ]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1918—1939)]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Літвы]]
162 760

правак