Розніца паміж версіямі "Дынастыя Хань"

30 байтаў выдалена ,  7 гадоў таму
др
clean up, replaced: ды → і , (род)| → , род|, ейнага → яе , едзтв → едств, іхных → іх , х звязаў → х саюзаў, Кітаю → Кітая using AWB
др (Bot: Migrating 87 interwiki links, now provided by Wikidata on d:q7209 (translate me))
др (clean up, replaced: ды → і , (род)| → , род|, ейнага → яе , едзтв → едств, іхных → іх , х звязаў → х саюзаў, Кітаю → Кітая using AWB)
'''Дынастыя Хань''' ([[206 да н.э.]] — [[220]]) — кітайская дынастыя і перыяд гісторыі [[Кітай|КітаюКітая]] пасля [[Дынастыя Цынь|дынастыі Цынь]] перад эпохай Троецарства. Сведчаннем поспеху ханьскай унутранай палітыкі стала тое, што яна прасінавала даўжэй за любую іншую кіруючую дынастыю ў кітайскай гісторыі. Кіраванне дыі інстытуты гэтай дынастыі паслужылі шанаваным узорам для ўсіх наступных. Больш таго, асноўная этнічная група кітайцаў па імені дынастыі стала называцца хань.
Дынастыю заснаваў род [[Лю (род) Лю|Лю]]. Пачатковы перыяд ([[206 да н.э.]]—[[9]] н.э.) са сталіцай [[Сіянь]] носіць назву «Ранняй дынастыі Хань» альбо «Заходняй дынастыі Хань». Гісторыя гэтай дынастыі выкладзена ў кроніцы [[Ханьшу]]. Уладарынне дынастыі перапынілася на 16 гадоў у [[8]]—[[23]] гадах у выніку захопу ўлады ўзурпатарам [[Ван Ман]]ам. Другі перыяд ([[25]]—[[220]]) са сталіцай [[Лаян]] называецца «Позняй дынастыяй Хань» альбо «Усходняй дынастыяй Хань». Гісторыя гэтай дынастыі выкладаецца ў кроніцы [[Гоў Ханьшу]].
 
== Гісторыя ==
У адрозненне ад папярэдняй дынастыі, ханскія імператары паднялі на шчыт патэрналісцкую ідэалогію [[канфуцыянства]], якая з'ядноўвала народ вакол імператара і дазваляла ажыццяўляць такія маштабныя праекты, як будаўніцтва Вялікай сцяны, закліканай абараніць імперыю ад набегаў качэўнікаў [[хуну]].
 
Трэці імператар [[У-дзі]] панаваў даўжэй за ўсіх іншых прадстаўнікоў дынастыі. Ён увайшоў у гісторыю як энергічны і доблесны кіраўнік, які здолеў на час спыніць набегі качавых плямёнаў. Краевугольнымі камянямі дзяржавы былі абвешчаныя канфуцыянская вучонасць і грамадзянская служба. Для ўстанаўлення дыпламатычных звязаўсувязяў з народамі [[Сярэдняя Азія|Сярэдняй Азіі]] У-дзі арганізаваў місіі [[Чжан Цянь|Чжан Цяня]], якія істотна пашырылі веды кітайцаў аб заходнім свеце.
 
=== Крыза ===
Пасля смерці Пін-дзі рэгентам быў прызначаны яго цесць [[Ван Ман]], які належаў да магутнага клана Ванаў. Ван Ман распачаў спробу выратаваць дзяржаву ад блізкай ужо было прорвы шляхам правядзення цэлага шэрагу пераўтварэнняў. Ён прыняў тытул імператара і паспрабаваў прыцягнуць на свой бок найбяднейшыя пласты насельніцтва. Імкнучыся абмежаваць прыватнае зямле- і рабаўладанні, узурпатар наладзіў супраць сябе шляхту. Эканамічныя рэформы, закліканыя пакрыць велізарныя выдаткі на баявыя дзеянні супраць [[хуну]], не прыносілі адчувальных пладоў.
 
Ван Ман апраўдваў свае пераўтварэнні вяртаннем да традыцый даімперскай эпохі, аднак следзтвамследствам іх стаў палітычны хаос. У правінцыях панавалі шайкі паўстанцаў, верхаводы якіх прысвоілі імператарскі тытул. Нарэшце самыя дзёрзкія з паўстанцаў, якія звалі сябе [[паўстанне чырвонабровых|чырвонабровымі]], увайшлі ў імператарскую сталіцу. Ван Ман быў узяты ў палон, яго абезгаловілі, а цела пасеклі на кавалкі.
 
=== Усходняе Хань ===
У выніку перамогі руху «чырвонабровых» ў [[25]] годзе імператару [[Юсь Хань|Юсь Ханю]] атрымалася вярнуць уладу роду Лю. Нягледзячы на тое, што на першых сітавінах на пасаду ў спадчыну прэтэндавалі розныя асобы, адноўленая дынастыя Хань праіснавала да [[220]] года пад назвай Позняй Хань. Ранейшая сталіца пасля перыяду паўстанняў знаходзілася ў руінах, і імператары замест ейнагаяе аднаўлення аддалі перавагу перабрацца ў [[Лаян]], дзе ў [[68]] годзе быў заснаваны першы ў Кітаі [[будызм|будыйскі]] храм, [[Баймасы]].
 
Разам са сталіцай ханскія кіраўнікі пакінулі ў мінулым бясконцыя інтрыгі жонак імператара і іхныхіх сваякоў. Дзяржава ўзмацнілася да такой ступені, што нанесла рашучыя паразы качэўнікам і распачало спробы зацвердзіцца ў [[Сярэдняя Азія|Сярэдняй Азіі]]. У Кітай («Серэс») прыбывалі пасольства з [[Міжземнамор'е|Міжземнамор'я]], а ханскі выведвальны атрад на чале з [[Хань Ін|Хань Інам]]ам дабраўся да [[Міжрэчча]]. Салдаты [[Бань Чаа]], як лічыцца, дасягнулі [[Каспійскае мора|Каспійскага мора]], так далёка кітайскія войскі больш не заходзілі да [[дынастыя Тан|танскага перыяду]].
 
{{зноскі}}
171 421

праўка