Джота дзі Бандонэ: Розніца паміж версіямі

4 406 байтаў дададзена ,  8 гадоў таму
[дагледжаная версія][дагледжаная версія]
др (параметры шаблона Бібліяінфармацыя перенесены на Викиданные)
{{Мастак
[[Image:Uffizi Giotto.jpg|thumb|200px|Статуя Джота ў Фларэнцыі]]
| імя = Джота
'''Джота дзі Бандонэ''', Джота ({{lang-it|Giotto di Bondone}}; 1266 або 1267, Коле-ды-Веспіньяна(?), Італія — {{ДС|8|1|1337}}) — італьянскі жывапісец, прадстаўнік [[Протарэнесанс]]у.
| арыгінальнае імя = {{lang-it|Giotto di Bondone}}
| імя пры нараджэнні = Джота дзі Бандонэ
| партрэт =Uffizi Giotto.jpg
| шырыня =
[[Image:Uffizi | Giotto.jpg|thumb|200px|загаловак =Статуя Джота ў Фларэнцыі]]
| дата нараджэння =1266 ці 1267
| месца нараджэння = {{Сцяг Італіі}} Коле-ды-Веспіньяна(?), Італія
| дата смерці =8.1.1337
| месца смерці = {{Сцяг Італіі}}
| паходжанне =
| падданства =
| грамадзянства =
| жанр =
| вучоба =
| стыль =
| працы =
| заступнікі =
| уплыў =
| уплыў на =
| узнагароды =
| сайт =
| вікісховішча =
}}
'''Джота дзі Бандонэ''', Джота ({{lang-it|Giotto di Bondone}}; 1266 або {{ДН|||1267}}, Коле-ды-Веспіньяна(?), Італія  — {{ДС|8|1|1337}})  — італьянскі жывапісец, прадстаўнік [[Протарэнесанс]]у.
 
== Біяграфія ==
Вучыўся, верагодна, у майстэрні [[Чымабуэ]]. Працаваў пераважна ў [[горад Падуя|Падуі]] і [[Фларэнцыя|Фларэнцыі]].
 
Нарадзіўся каля [[1267]] года меркавана недалёка ад мястэчка [[Вік'ё]], размешчанага на ўсход ад [[Горад Фларэнцыя|Фларэнцыі]], у вёсцы Кале ды Веспіньяна. Ёсць і іншыя здагадкі аб даце нараджэння Джота аж да 1275 года. [[Джорджа Вазары|Вазары]] сцвярджаў, што Джота нарадзіўся ў 1276 годзе. Але найбольш верагодна, што мастак памёр у 1337 (паводле {{нп3|Антоніа Пучы||en|Antonio Pucci (poet)}}) ва ўзросце сямідзесяці гадоў. Бацька будучага мастака насіў імя Бандоне (пам. 1311/1313) і быў селянінам. Пазней Джота набыў у Веспіньяна землі і дамы. Па іншай версіі Джота нарадзіўся ў Фларэнцыі, у прыходзе царквы {{нп3|Санта-Марыя-Навэла||ru|Санта-Мария-Новелла}}, у квартале Святога Панкрата. Неаднаразова ў фларэнтыйскіх дакументах мастак згадваецца як ''del popolo di Santa Maria Novella''. Яго ж бацька, па гэтай версіі, быў кавалём. Імя Джота, магчыма, скарачэнне ад Анджыялота альбо Амбраджота.
 
Вучыўся, верагоднамагчыма, у майстэрні [[Чымабуэ]]. Працаваў пераважна ў [[горад Падуя|Падуі]] і [[Горад Фларэнцыя|Фларэнцыі]].
 
Па словах жа Вазары, Чымабуэ і Джота разам працавалі над фрэскавымі роспісамі ў {{нп3|Царква Сан-Франчэска ў Асізі|царкве Сан-Франчэска|ru|Церковь Сан-Франческо в Ассизи}}, у [[Асізі]], і другі перасягнуў першага.
 
У адным з дакументаў 1301 года Джота названы ўладальнікам дома ў Фларэнцыі. Да гэтага часу Джота ужо ўступіў у шлюб. Імя жонкі — Чыута ды Лапа дэль Пела. У іх было восем дзяцей, адзін з сыноў стаў жывапісцам.
 
== Творчасць ==
 
3 імем Джота звязаны паварот у развіцці італьянскага жывапісу, яго разрыў з сярэдневяковымі канонамі і традыцыямі італа-візантыйскага мастацтва XIII ст. Знаёмства з познаантычным жывапісам і творамі [[П'етра Каваліні]] вызначыла далейшае развіццё творчасці Джота.
 
У 1304-06 г. ён стварыў вядомыя размалёўкі {{нп3|Капэла Скравеньі|капэлы дэль Арэна (Скравеньі)|ru|Капелла Скровеньи}} у [[горад Падуя|Падуі]]. Размешчаныя на сценах капэлы ў тры ярусы размалёўкі перадаюць гісторыю жыцця Марыі і Хрыста ў выглядзе шэрагу драматычных эпізодаў. Захаванне ў кожнай кампазіцыі адзінства часу і месца, энергічная пабудова аб'ёмаў і прасторы, прастата сітуацый і пластычная выразнасць жэстаў, светлы, святочны каларыт робяць размалёўкі ввдатным творам протарэнесансавага жывапісу Італіі.
 
Капліца дэль Арэна ўяўляе сабой прамавугольнае ў плане памяшканне, перакрытае цыліндрычным скляпеннем, яе гладкія сцены пазбаўлены архітэктурных чляненняў. Джота звяртаецца да абрамлення кампазіцый арнаментаванымі бардзюрамі, што надае ім выгляд старонак вялікай кнігі з мініяцюрамі. Суадносныя, але незалежныя адзін ад аднаго сюжэты пакрываюць усе сцены будынка.
 
Цыкл пачынаецца з «{{нп3|Выгнанне Іакіма з храма, Джота|Выгнання Іакіма з храма»|pl|Wypędzenie Joachima z świątyni}}» — падзеі, звязанай з нараджэннем Марыі. Затым паказаны эпізоды з жыцця Багародзіцы і Хрыста. Завяршаецца цыкл «{{нп3|Сашэсце Святога Духа, Джота|Сашэсцем Святога Духа|pl|Zesłanie Ducha Świętego (fresk Giotta)}}», што сімвалізуе ролю царквы ў распаўсюджанні Свяшчэннага Пісання. Над уваходам размешчана фрэска «{{нп3|Страшны суд, Джота|Страшны суд|pl|Sąd Ostateczny (fresk Giotta)}}», на супрацьлеглым баку  — «{{нп3|Дабравешчанне, Джота|Дабравешчанне|pl|Zwiastowanie (fresk Giotta)}}». На сценах з правага і левага бакоў выявы ідуць у тры ярусы. Евангельскія сюжэты трактуюцца ў іх як рэальныя падзеі, увасабляючы сапраўдныя пачуцці людзей. Сакральнае адыходзіць на другі план, бо перад мастаком стаіць задача паказаць звычайнае жыццё ва ўсім багацці яго праяўленняў: дабрыня і спагада, высакародства і пакорлівасць, смутак і адчай, пакуты, гнеў, здрада.
 
Вылучаюцца фрэскі «{{нп3|Вяртанне Іакіма да пастухоў, Джота|Вяртанне Іакіма да пастухоў|pl|Joachim wśród pasterzy}}», «{{нп3|Бегства ў Егіпет, Джота|Бегства ў Егіпет|pl|Ucieczka do Egiptu (fresk Giotta)}}», «{{нп3|Сустрэча Марыі і Лізаветы, Джота|Сустрэча Марыі і Лізаветы|pl|Odwiedziny Elżbiety}}», «{{нп3|Уваскрашэнне Лазара, Джота|Уваскрашэнне Лазара|pl|Wskrzeszenie Łazarza (fresk Giotta)}}», «{{нп3|Бічаванне Хрыста, Джота|Бічаванне Хрыста|pl|Biczowanie Chrystusa (fresk Giotta)}}». У рухах, дзеяннях, выразах твару герояў няма і намёку на містычнасць, цуд, ірацыянальнасць, яны страчваюць гістарычную манументальнасць, што пацвярджае адыход мастака ад традыцый сярэдневякоўя. I хаця фігуры ў сцэнах падаюцца на пярэднім плане, а ўсе падзеі адбываюцца быццам бы на вачах гледача, Джота, безумоўна, аперыруе ўжо новымі, рэнесанснымі паняццямі і катэгорыямі. У гэтым сэнсе паказальныя кампазіцыі «{{нп3|Аплакванне Хрыста, Джота|Аплакванне Хрыста|pl|Opłakiwanie Chrystusa (fresk Giotta)}}» і «{{нп3|Пацалунак Іуды, Джота|Пацалунак Іуды|ru|Pocałunek Judasza}}». Супрацьпастаўляючы высакародны і ўзвышаны профіль Хрыста з брыдкім, нават агідным профілем Іуды, мастак дабіваецца глыбіні перадачы ўнутранай псіхалагічнай напружанасці, якая стане здабыткам майстроў Адраджэння. У фрэсцы «Аплакванне Хрыста» фігура святога Іаана вылучаецца пластычнай завершанасцю. Галава і рукі святога проціпастаўляюцца аб'ёму цела. Спадаючыя складкі плашча падкрэсліваюць, але не паўтараюць жэст адчаю шырока раскінутых і адведзеных назад рук. Настрой жалю і пакорлівасці знаходзіць вышэйшае ўвасабленне ў звернутым да Хрыста твары, у напружаным позірку святога.
 
<center><gallery>
</gallery></center>
 
У пач.пачатку XIV ст.стагоддзя Джота дзі Бандоне выканаў {{нп3|Поліптых дзі Бадзія|размалёўкі|it|Polittico di Badia}} ў царкве Бадзія (1300-02, Фларэнцыя), а таксама некалькі алтарных абразоў, сярод якіх найбольш вядомы «{{нп3|Мадонна Аньісанці||pl|Maestà di Ognissanti}}» (1310-20, Фларэнцыя). У размалёўках {{нп3|Капэла Перуцы|капэл Перуцы|ru|Часовня Перуцци}} (каля 1320) і {{нп3|Капэла Бардзі|Бардзі|ru|Капелла Барди}} (1320-25) у фларэнційскай [[Базіліка Санта-Крочэ|царкве Санта-Крочэ]] дасягнуў арганічнай сувязі з архітэкгурайархітэктурай, стрыманасці каларьггукаларыту і манументальнасці вобразаў.
 
Тут Джота дэманструе новы ўзровень майстэрства. У роспісах расказваецца аб [[Францыск Асізскі|святым Францыску]] (капліца Бардзі), [[Іаан Прадцеча|Іаане Хрысціцелю]] і [[Ян, евангеліст|Іаане Евангелісту]] (капліца Перуцы). Нават няўдалыя абнаўленні і рэстаўрацыі (асабліва ў XIX ст.) не скажаюць яснасці і гарманічнасці вобразаў, пластычнай дасканаласці выяў. У адрозненне ад падуанскага цыкла ў выявах капліцы Перуцы архітэктурная пластыка адыгрывае дамінуючую ролю. Яна ўтварае вялікія прасторы вакол фігур або парознаму асветленыя фоны. Каларыт фрэсак мяккі, а размешчаныя на плоскасці групы фігур акрэслены свабоднай гульнёй святлоценявых пераходаў. Сцэны з паданняў аб святым Францыску ў капліцы Бардзі атрымалі велічную і спакойную трактоўку. Архітэктура адступае на другі план, пераўтвараючыся ў фон, абрамленне прасторы, у якой існуюць чалавечыя пачуцці.
 
<center><gallery>
 
== Літаратура ==
* Лазука, Б. Гісторыя сусветнага мастацтва. Ад старажытных часоў па XVI стагоддзе / Б. А. Лазука.  — Мн.: Беларусь, 2010. ISBN 978-985-01-0894-4
* Previtali, G. Giotto e la sua bottega. Milano. 1967.
 
{{CommonsCommonscat|Category:Giotto di Bondone}}
 
[[Катэгорыя:Архітэктары Італіі]]
[[Катэгорыя:Асобы]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1267 годзе]]
[[Катэгорыя:Памерлі 8 студзеня]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1337 годзе]]
[[Катэгорыя:Мастакі Італіі]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў Фларэнцыі]]