Розніца паміж версіямі "Тамбора"

439 байтаў дададзена ,  6 гадоў таму
націск у адпаведнасці з БелЭн, афармленне
др (Робат перанёс 48 міжмоўных спасылак да аб'екта d:q168714 на Wikidata)
(націск у адпаведнасці з БелЭн, афармленне)
{{Гара
|Тып = Вулкан
|Назва = ТамбараТамбора
|Нацыянальная назва =
|Выява =
|Катэгорыя на Вікісховішчы =
}}
'''ТамбараТамбо́ра'''<ref name="bel">{{кніга|загаловак=Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо|адказны=Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=2002|том=15|старонкі=413|старонак=552|isbn=985-11-0251-2 (Т. 15)|тыраж=10&nbsp;000}}</ref> — [[стратавулкан]] у [[Інданезія|Інданезіі]] на [[Востраў Сумбава|востраве Сумбава]].
 
Вывяржэнне вулкана ў красавіку 1815 года — наймацнейшае вывяржэнне ў рэгістраванай гісторыі.
 
Магнітуда<ref>Паводле [[П. Хейдэрвары]].</ref> 10,1. Энергія выбуху 10<sup>27</sup> [[Эрг|эрг]]. Аб'ём выкінутага матэрыялу 50 — 18550—185 км<sup>3</sup> (найб.найбольш верагодна, больш за 100 км<sup>3</sup>³).
 
== Перад падзеямі ==
Перад вывяржэннем вышыня вулкану была ~4000 м. Ажыўленне вулканічнай дзейнасці пачалося не пазней за 1812 год, калі былі заўважаны газавыя струмяніструмені каля вяршыні.
 
== Вывяржэнне ==
Першыя магутныя выбухі адбыліся 5.4.1815, іх гук быў чутны на адл.адлегласці да 1400 км. Хмары попелу закрылі неба над вялікай тэрыторыяй. Масіўныя выпаданні попелу адбыліся на астравах [[Востраў Сумбава|Сумбава]], [[Востраў Ламбок|Ламбок]], [[Востраў Балі|Балі]], [[Востраў Мадура|Мадура]], [[Востраў Ява|Ява]].
 
Наступныя магутныя [[выбух]]і адбыліся 10.4, 11.4, 12.4.1815, яны адчуваліся на адл.адлегласці да 1800 км. Неба над тэрыторыяй да 500 тыс. км<sup>2</sup> было цалкам закрытазакрытая хмарамі попелу. Камяні вагоювагой да 5 кг выкідаліся з кратэрукратэра на адл.адлегласць болей за 40 км. На востраве [[Востраў Ламбок|Ламбок]] слой попелу дасягнуў 60 см. Палі, сады на тэрыторыі выпадання попелу былі цалкам знішчаны.
 
== Пасля вывяржэння ==
Вышыня [[вулкан]]уа зменшылася да 2850 м, утварылася кальдэра 6×6,5 км, глыбінёю 700 м. Загінула 92 тыс. чал., з іх 10 тыс. непасрэдна ў час выбухаў, а 82 тыс. у выніку неўраджаю і голаду.
 
{{зноскі}}
 
== Літаратура ==
* {{кніга|загаловак=Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо|адказны=Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=2002|том=15|старонкі=413|старонак=552|isbn=985-11-0251-2 (Т. 15)|тыраж=10&nbsp;000}}
* The Year without a summer? : world climate in 1816 / ed. by C. R. Harrington. — Ottawa: Canadian Museum of Nature, 1992. ISBN 0-660-13063-7 {{ref-en}}
* ''Stommel H., Stommel E.'' Volcano Weather: The Story of 1816, the Year without a Summer. — Newport RI, 1983. ISBN 0-915160-71-4 {{ref-en}}