Розніца паміж версіямі "Аляксандр Уладзіміравіч Кільчэўскі"

+картка навукоўца
др (нагадваю, лацінскае "i" і кірылічнае "і" -- розныя літары! прагалы.)
(+картка навукоўца)
{{Вучоны
'''Аляксандр Уладзіміравіч Кільчэўскі''' (нар. {{ДН|17|8|1955}}, [[горад Горкі|г. Горкі]] Магілёўская вобласць) — беларускі [[вучоны]] ў галіне генетыкі, селекцыі і біятэхналогіі раслін. Член-карэспандэнт Акадэміі аграрных навук Беларусі (1996), доктар біялагічных навук (1994), [[прафесар]] (1995), акадэмік Міжнароднай Акадэміі інфарматызацыі, член Еўрапейскага таварыства генетыкаў і селекцыянераў, член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2003).
|Імя = Аляксандр Уладзіміравіч Кільчэўскі
|Арыгінал імя =
|Выява =
|Шырыня =
|Апісанне выявы =
|Дата нараджэння = 17.08.1955
|Месца нараджэння = {{Месца нараджэння|Горад Горкі|у Горках}}
|Дата смерці =
|Месца смерці =
|Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}
|Навуковая сфера = [[генетыка]], [[селекцыя]], [[біятэхналогія]]
|Месца працы = [[Інстытут генетыкі і цыталогіі НАН Беларусі]]
|Навуковая ступень = {{Навуковая ступень|доктар|біялагічных навук}}
|Навуковае званне = {{Навуковае званне||0}}, {{Навуковае званне|НАНБ|1}}, {{Навуковае званне|ААН РБ|1}}
|Альма-матэр = [[БСГА]]
|Навуковы кіраўнік =
|Знакамітыя вучні =
|Вядомы як =
|Узнагароды і прэміі = {{Медаль Францыска Скарыны|2014}}
|Роспіс =
|Шырыня роспісу =
|Сайт =
}}
'''Аляксандр Уладзіміравіч Кільчэўскі''' (нар. {{ДН|17|8|1955}}, [[горад Горкі|г. Горкі]] Магілёўская вобласць) — беларускі [[вучоны]] ў галіне генетыкі, селекцыі і біятэхналогіі раслін. Член-карэспандэнт Акадэміі аграрных навук Беларусі (1996), член-карэспандэнт НАН Беларусі (2003), доктар біялагічных навук (1994), [[прафесар]] (1995), акадэмік Міжнароднай Акадэміі інфарматызацыі, член Еўрапейскага таварыства генетыкаў і селекцыянераў, член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2003).
 
== Біяграфія ==
У 1994 годзе абараніў дысертацыю на саісканне вучонай ступені доктара біялагічных навук на тэму «Узаемадзеянне генатыпу і асяроддзя ў селекцыі раслін (на прыкладзе агароднінных культур і бульбы)». У 1995 годзе прысвоена званне прафесара. Член-карэспандэнт Акадэміі аграрных навук Беларусі (1996).
 
У 2003 годзе быў абраны членам — карэспандэнтам Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. У 2004 г. А. В. Кільчэўскі прызначаны дырэктарам Інстытута генетыкі і цыталогіі НАН Беларусі,. дзеЗ працуе2014<ref даname="НАНБ">[http://www.peeep.us/fa231cac гэтагаНациональная часуакадемия наук Беларуси - Новости - 2 мая 2014]</ref> - галоўны вучоны сакратар НАН Беларусі.
 
== Уклад у навуку ==
Асноўны кірунак навуковай дзейнасці А. В. Кільчэўскага ў 1977—2003 гг. — распрацоўка прынцыпаў і метадаў экалагічнай селекцыі раслін з ужываннем біятэхналогіі для стварэння высокапрадукцыйных, энергаэфектыўных і экалагічна стабільных гатункаў, якія забяспечваюць атрыманне экалагічна бяспечнай прадукцыі. Сумесна з [[Любоў Уладзіміраўна Хатылёва|Л. ВУ. Хатылёвай]] распрацаваны метад ацэнкі адаптыўнай здольнасці і экалагічнай стабільнасці генатыпаў, асяроддзя як фону для адбору.
 
А. В. Кільчэўскім ўпершыню комплексна вывучана генетыка назапашвання палютантаў (нітратаў, цяжкіх металаў, радыенуклідаў) агародніннымі культурамі. Паказана, што ўнутрывідавая генетычная разнастайнасць раслін па змесце палютантаў дазваляе шляхам адбору генатыпаў з мінімальным вынасам палютантаў паменшыць іх назапашванне ў прадукцыі ў 2-5 разоў. Ён шмат увагі надае распрацоўцы метадаў селекцыі на гетэрозіс. Ім упершыню на прыкладзе тамата распрацаваны метад рэціпрокнага перыядычнага адбору, тэарэтычна абгрунтаваны і эксперыментальна правераны метад рэціпрокных тэстараў. Ён унёс вялікі ўклад у біятэхналогію раслін: распрацаваны і ўдасканалены метады кланальнага мікраразмнаження дурніцы высокай, лілей, мікра — і міні клубняў бульбы і інш. Ім таксама прапанаваны метад цыклічнай селекцыі тамата на холадаўстойлівасць і прадуктыўнасць па гаметофіту і спарафіту.
Пад яго кіраўніцтвам і пры непасрэдным удзеле створаны і раяніраваны ў Беларусі 15 гатункаў і гібрыдаў тамата для адкрытага грунту і плёначных цяпліц, распрацавана эфектыўная сістэма насенняводства гібрыдаў тамата на аснове функцыянальнай мужчынскай стэрыльнасці, якая зніжае затраты на атрыманне насення ў 10 разоў.
 
У 2003 г па с.ч. у Інстытуце генетыкі і цыталогіі НАН Беларусі пад кіраўніцтвам А. В. Кільчэўскага разгорнуты даследаванні па ДНК- пашпартызацыі і ДНК- маркіраванню генатыпаў тамата, перцу, цукровых буракоў і бульбы. Распрацаваны метады маркер — спадарожнай селекцыі тамата па генах, вызначальным лежкасць і якасць плёну. Для паскоранага ўкаранення дасягненняў геномікі і біятэхналогіі ў практыку сельскай гаспадаркі, аховы здароўя, аховы навакольнага асяроддзя па яго ініцыятыве створаны ў Інстытуце генетыкі і цыталогіі НАН Беларусі Рэспубліканскі Цэнтр геномных біятэхналогій (акрэдытаваны ў 2009 г.), а таксама цэнтр калектыўнага карыстання «Геном». У цяперашні час па ініцыятыве А. В. Кільчэўскага ствараецца Рэспублiканскi банк ДНК. З'яўляецца кіраўніком падпраграмы «Геномікі» праграмы «Фундаментальныя асновы біятэхналогіі». Ініцыяваў галіновую праграму «Геномных біятэхналогій». З'яўляецца кіраўніком двух міжнародных кантрактаў з Венесуэлай[[Венесуэла]]й у галіне біятэхналогіі і біябяспекі.
 
Ім апублікавана больш за 350 навуковых прац, у тым ліку 7 навуковых манаграфій і 3 падручніка, мае 15 сведчанняў селекцыянера на гатункі.
 
== Навуковая школа ==
Падрыхтаваны 17 кандыдатаў і адзін доктар навук. У цяперашні час кіруе 4 аспірантамі і кансультуе 2- х дактарантаў .
 
== Прызнанне ==
* Узнагароджаны Ганаровая граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.
* Узнагароджаны Ганаровымі Граматамі НАН Беларусі, Мінсельгасхарча, Вышэйшай атэстацыйнай камісіі, Беларускага Рэспубліканскага фонду фундаментальных даследаванняў.
* Медаль Францыска Скарыны (2014)<ref name="pravo">[http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=P31400386&p1=1&p5=0 Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь №486 ад 4 жніўня 2014 г.]</ref>.
 
== Бібліяграфія ==
* Кильчевский Александр Владимирович // История в биографиях ученых, удостоенных почетных званий, лауреатов премий, профессоров, докторов наук /авт.-сост. Цыганов А. Р., Лившиц В. М.БГСХА. — Могилев: 2005. С. 79-81.
* Кильчевский Александр Владмирович//Лившиц В. М. Гордость и слава Горецкой земли. В 3 -х книгах. Книга 1. Учёные-земляки.- Горки. С.18-22.
{{зноскі}}
 
== Спасылкі ==
* Член-корреспондент НАН Республики Беларусь КИЛЬЧЕВСКИЙ Александр Владимирович: на сайце Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі [http://nasb.gov.by/rus/members/correspondents/kilchevskii.php Профіль члена-карэспандэнта А.У. Кільчэўскага на сайце НАН Беларусі]
 
{{DEFAULTSORT:Кільчэўскі}}
 
{{DEFAULTSORT:Кільчэўскі Аляксандр Уладзіміравіч}}
{{Ізаляваны артыкул}}
 
[[Катэгорыя:Постаці беларускай біялогіі]]
[[Катэгорыя:Постаці беларускай генетыкі]]
[[Катэгорыя:Дактары біялагічных навук]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Горках]]
[[Катэгорыя:Выкладчыкі Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі]]