Розніца паміж версіямі "Швянчоніс"

165 байтаў дададзена ,  6 гадоў таму
няма тлумачэння праўкі
др (Чаховіч Уладзіслаў перайменаваў старонку Горад Свянцяны у Горад Швянчоніс па-над перасылкай: на жаль так)
{{НП
|статус = горад
|беларуская назва = СвянцяныШвянчоніс
|арыгінальная назва = Свянцяны (да 1940)<br />{{lang-lt|Švenčionys}} (Швянчоніс, цяпер)
|краіна = Літва
|герб = Svencionys COA.gif
|першае згадванне = [[15 стагоддзе|ХV ст.]]
|горад з =
|былыя назвы = Свянцяны (да 1940)
|былая назва =
|мясцовая назва =
|колер = {{Колер|Літва}}
}}
'''Свянця́ныШвянчоніс''' ({{lang-lt|Švenčionys}}), традыцыйная беларуская назва — '''Свянця́ны''' (афіцыйная да 1940) — [[горад]] у сучаснай [[Літва|Літве]], адміністрацыйны цэнтр [[Свянцянскі раён|Свянцянскага раёна]] [[Вільнюскі павет|Віленскага павета]]. Насельніцтва 5562 чал. ([[2009]]). Знаходзяцца за 60  км на ўсход ад [[Вільня|Вільні]]; аўтамабільныя дарогі звязваюць горада з [[Вільня]]й, [[Езяросы|Езяросамі]], [[Лынтупы|Лынтупамі]].
 
Свянцяны  — даўняе [[Магдэбургскае права|магдэбургскае]] [[мястэчка]] [[Ашмянскі павет|гістарычнай Ашмяншчыны]] (частка [[Віленскае ваяводства|Віленшчыны]]) і [[Нальшаны|Нальшанскага края]]<ref name="rp">Уладзімір Міхневіч. [http://www.polskieradio.pl/eo/print.aspx?iid=103356 Свянцяны  — убачыць святыя гаі на ўласныя вочы] // [[Беларуская рэдакцыя Польскага Радыё]], [[28 лютага]] [[2009]]</ref>. Згодна з сучаснай афіцыйнай літоўскай класіфікацыяй горада належыць да этнаграфічнага рэгіёна [[Аўкштайція]].
 
== Назва ==
[[Выява:Свянцяны-1915.jpg|thumb|200px|злева|Свянцяны. ''Паштоўка, 1915.'']]
 
[[1 студзеня]] [[1919]] года згодна з пастановай I з'езду КП(б) Беларусі Свянцяны ўвайшлі ў склад [[БССР|Беларуская ССР]] як цэнтр павета («падраёна») Мінскага раёна<ref name="at">[http://knihi.com/pytanni/108.html У якіх межах былі абвешчаны Беларуская Народная Рэспубліка і БССР?] // {{Крыніцы/150 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}}</ref>. Неўзабаве горада занялі польскія войскі, у далейшым Свянцяны апынуліся ў складзе [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] ([[1920]]), а з [[1922]] года  — у міжваеннай [[Польская Рэспубліка, 1918—1939|Польскай Рэспубліцы]]. [[20 кастрычніка]] [[1933]] года да Свянцян далучылі населены пункт з аднайменнай гміны  — засценак Лігумы (мясцовая назва  — Падлігумы)<ref>[http://isap.sejm.gov.pl/Download?id=WDU19330810587&type=2 Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 12 października 1933 r. o zmianie granic miasta Święcian w powiecie święciańskim, województwie wileńskiem, Dz. U. Nr 81, poz. 587]{{ref-pl}}</ref>.
 
Па падзеях [[верасень|верасня]] [[1939]] года Свянцяны зноў увайшлі ў склад [[БССР|Беларускай ССР]], атрымаўшы статус [[Свянцянскі раён|раённага цэнтра]] [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]]. Аднак [[1 кастрычніка|1]]—[[2 кастрычніка]] [[1940]] года ўрад СССР перадаў горад [[ЛітССР|Літоўскай ССР]].
 
Цягам [[1941]]—[[1944]] гадоў Свянцяны знаходзіліся пад [[Нацысцкая Германія|нямецкай]] акупацыяй. За гэты час гітлераўцы знішчылі 4 тыс. яўрэяў. [[20 мая]] [[1942]] года немцы забілі каля 400 жыхараў, у большасці палякаў<ref name="smdb">Steponas Maculevičius, Doloresa Baltrušiene. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo.  — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. ISBN 9986-892-34-1.  — S. 92.</ref>.
 
У [[1994]] годзе ў Свянцянах утварыліся дзве беларускія суполкі: Беларускае таварыства Свянцянскага раёна (старшыня Ніна Сусвіла) і Свянцянскае аддзяленне ТБК, якое ў [[1997]] годзе аб'ядналася з Беларускім таварыствам Свянцянскага раёна<ref>[http://kamunikat.fontel.net/www/knizki/mab/albaruthenica/17/index.htm Беларуская дыяспара як пасрэдніца ў дыялогу цывілізацый: Матэрыялы III Міжнар. кангрэса беларусістаў (Мінск, 21—25 мая, 4—7 снеж. 2000  г.)] / Уклад. Т. Пятровіч; рэдкал.: А. Мальдзіс (гал. рэд.) і інш.  — Мн.: «Беларускі кнігазбор», 2001.  — 312 с.  — (Беларусіка = Albaruthenica; Кн. 17). ISBN 985-6638-15-1.</ref>.
 
== Насельніцтва ==
</div>
 
* '''[[XIX стагоддзе]]''': [[1867]]  — 5994 чал.; [[1880]]  — 6795 чал., з іх паводле веры: 880 старавераў, 813 каталікоў, 613 праваслаўных, 2 евангелісты, 4480 юдзеяў; паводле [[стан, сацыяльная група|стану]]: 377 шляхты, 16 духавенства, 43 ганаровых грамадзян і купцоў, 5775 мяшчан, 75 сялян, 464 ваенных, 39 інш.<ref>Święciany // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|11}} S. 683.</ref>; [[1900]]  — 6322 чал.<ref name="ЭСБЕ"/>
* '''[[XX стагоддзе]]''': [[1941]]  — 5,9 тыс. чал.; [[1970]]  — 4560 чал.; [[1979]]  — 5284 чал.; [[1989]]  — 6469 чал.; [[1990]]  — 6,6 тыс. чал.<ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc3p/327862 Швенченис] // {{Крыніцы/Вялікі энцыклапедычны слоўнік}}</ref>
* '''[[XXI стагоддзе]]''': [[2001]]  — 5684 чал.; [[2009]]  — 5562 чал.
 
== Эканоміка ==
 
=== Славутасці ===
* Гістарычная забудова (кан. XIX  — пач. ХХ стст.; фрагменты)
* Каплічка прыдарожная
* Касцёл Усіх Святых (1898)
== Галерэя ==
<center><gallery widths=150 heights=150 caption="Краявіды Свянцян" perrow="4">
Выява:Svencionys church 1.jpg|[[Касцёл Усіх Святых, Швянчоніс|Касцёл Усіх Святых]]
Выява:Svencionys church 3.jpg|Касцёл Усіх Святых, інтэр'ер
Выява:Svencionys Orthodox church.jpg|Царква Св. Мікалая
 
== Вядомыя асобы ==
* [[Франц Більша]] ([[1909]]—[[1981]])  — беларускі каталіцкі святар
* [[Андрэй Лабада]] ([[1871]]—[[1931]])  — беларускі [[фалькларыст]], [[этнограф]] і літаратуразнавец
* [[Дзмітрый Лукас]] ([[1911]]—[[1979]])  — беларускі кампазітар
 
== Крыніцы ==