Розніца паміж версіямі "Дзяржава Само"

134 байты дададзена ,  12 гадоў таму
др
няма тлумачэння праўкі
др (Само/Сама)
др
{{вызнч|1=Дзяржава Сама}} ({{lang-sl|Samova ríša}}, {{lang-sk|Samova država, Samova plemenska zveza}}, {{lang-pl|Państwo Samona}}, {{lang-cs|Sámova říše}}; [[623]] [[658]]) — першае вядомае палітычнае ўтварэнне [[славяне|славян]], звесткі абпра стварэнніяго стварэнне і гісторыі бедныя і носяць паўлегендарны характар. Назву атрымала ад імя заснавальніка — франкскага купца {{вызнч|1=Сама}}. У склад дзяржавы ўваходзілі тэрыторыі сучасных [[Чэхія|Чэхіі]], [[Славакія|Славакіі]], часткова [[Германія|Германіі]] (землі [[Лужыцкія сербы|лужыцкіх сербаў]]), [[Польшча|Польшчы]], [[Славенія|Славеніі]] і [[Харватыя|Харватыі]]. Неўзабаве пасля смерці Сама яго дзяржава распалася.
 
{{Змест злева}}
 
== Асоба Сама ==
[[Выява:King Samo.jpg|thumb|200px|Сама — кароль славян, выява ў Зноемскай ратодзе (1019–1034)</br>Здымак у ультрафіялетавым святле. © F. Sysel a K. Dvořáková, 1999.]]
{{вызн2|1=С{{*|а}}ма}} ([[Славацкая мова|славацк.]] і [[Славенская мова|славенск.]]: ''Samo'', [[Польская мова|польск.]]: ''Samon'', [[Чэшская мова|чэшск.]]: ''Sámo'') (кан. [[6 ст.]] - [[658]]) — гандляр з [[Франкская імперыя|Франкскай імперыі]], першы пэўна вядомы славянскі ўладар. У [[623]] заснаваў у [[Цэнтральная Еўропа|Цэнтральнай Еўропе]] першае вядомае палітычнае утварэнне [[Славяне|славян]].
 
У [[Хроніка Фрэдэгара|Хроніцы Фрэдэгара]] ён завецца «''homo nomen Samo, natione Francos, de pago Senonago''» - («чалавек на імя Сама, франк з мясцовасці Сенанага»). «''Senonago''» верагодней за ўсё атаясамліваецца з сёнешняй тэрыторыяй Сэнс дэпартамэнта Ён на паўднёвы ўсход ад [[Парыж]]а, але «''natione Francos''» магчыма разумець па рознаму – «[[Франкі|франк]] па нацыянальнасці», «народжаны ў Франкскай імперыі» або «падданы/жыхар Франкскай імперыі».
 
Зараз існуе дзве гіпотэзы аб этнічнай прыналежнасці Сама. Першая зыходзіць з таго, што ён галараманец, раманізаваны жыхар [[Галія|Галіі]] - былой правінцыі [[Рымская імперыя|Рымскай имперыі]], а імя «Сама» кельцкага паходжання. Другая, заснаваная на Зальцбургскай хроніцы «Conversio Bagoariorum et Carantanorum», зыходзіць з таго, што слова «сама» трэба разглядаць у якасьці [[Старажытнаславянская мова|старажытнаславянскага]] тытулу. У такім разе «Сама» значыць «самаўладзец». Да таго ж у [[Славянскія мовы|славянскіх мовах]] слова «сама» мае самастойны сэнс і некаторыя даследчыкі лічаць «Сама» скарачэннем ад «Самаслаў». Аднак большасьць аддае перавагу першай гіпотэзе.
 
== Славяне ў гэты час ==
Славянскія землі на якіх утварылася гэтая дзяржава ў канцы [[6 ст.]] нахадзіліся пад уладай [[Аварскі каганат|Аварскага каганату]]. Вядома мноствашмат выступаўпаўстанняў славян супраць [[авары|авараў]]. У 603 пасля смерці аварскага кагана Баяна ў каганаце пачалася міжусобная барацьба. Шматлікія славянскія землі пачалі паўстанне за вызваленне ад больш як пяцідзесятігадовай залежнасці.
 
== Дзейнасць Сама ==
Сама перастаў спяшацца ў Італію. Ён стаў ахоўваць пераправы праз рэкі і гандлёвыя шляхі, а купцы за гэта плацілі яму. Месца і справа Сама спадабаліся. Умацоўваўся яго фінансавы і ваенны патэнцыял, калі праз год ён яшчэ раз здолеў перамагчы аварскае войска ў баі, слава аб Сама разнеслася па ўсёй Еўропе. Сама стаў князем у славянскіх землях, кантралюемая ім тэрыторыя стала пашыралася, а ваенны поспех не пакідаў яго. Ад абарончай тактыкі ў барацьбе з аварамі ён перайшоў да наступальнай, і сам стаў нападаць на аварскія атрады і паселішчы. Адно яго імя стала наводзіць на авараў жах. Пасля такіх параз з-пад улады авараў вызваліліся харваты, прыальпійскія славяне.
 
Кароль Аўстразыі[[Аўстразія|Аўстразіі]] Дагаберт I уважліва сачыў за развіццём падзей на ўсходзе. Ён вырашыў, што землі, спустошаныя жорсткімі войнамі, не акажуць занадта моцнага супраціву яго войску. Агульнай мяжы ў Аўстразіі са славянскімі землямі не было, паміж імі ляжалі шырокія нічыйныя землі. Славяне не нападалі на заходнія каралеўствы, але Дагаберт асцярагаўся іх і жадаў нанесці папераджальны ўдар. Да таго ж знайшлася ўдалая падстава. На Мараўскім полі быў разрабаваны нейкі франкскі караван. Купцу пашчасціла выратавацца, і ён адправіўся са скаргай да Дагаберта. Кароль абяцаў яму сваю дапамогу і адправіў да Сама пасла на імя Сіхарый, які валодаў славянскай мовай.
 
Сіхарый прыбыў да Сама і запатрабаваў сустрэчы з князем, але ведаючы, хто такі Сама, то і размаўляў ён па-франкску, і быў апрануты ў вопратку франкаў. Сама, які ўжо вывучыў славянскую мову і прытрымваўся славянскіх звычаяў, не прыняў пасла. Тады Сіхарый апрануўся па-славянску і прыйшоў да князя. На гэты раз Сама прыняў Сыхарыя, які паставіўся ўладара без павагі і стаў патрабаваць кампенсацыі страт за разрабаваны караван. Сама пагадзіўся са справядлівасцю яго патрабаванняў і пагадзіўся кампенсаваць усю прычыненую шкоду, калі Дагаберт кампенсуе ўсе страты славянскіх купцоў на тэрыторыі Аўстразіі. Сіхарый не меў такіх паўнамоцтваў і стаў адказваць унікліва, Сама з'едліва высмейваў яго адказы, і справа дайшла да сваркі паміж імі, падчас якой Сіхарый дазволіў сабе абразлівыя выразы ў адрас Сама. Уладар паклікаў сваіх слуг і загадаў выкінуць пасла за валы лагера, што і было выканана.
У апошнія гады кіравання Сама яго дзяржава ўжо не вяла буйных войнаў, бо ворагі баяліся яго войска і яго воінскага поспеху. Памёр Сама ў 658 годзе. Годнага пераемніка ў Сама не было і яго дзяржава распалася. У Сама было 12 жонак-славянак і ад іх 22 сыны і 15 дачок. Па звестках паданняў нашчадкамі Сама зяўляюцца [[Род Майміравічаў|Майміравічы]] – гаспадары [[Вялікамараўская дзяржава|Вялікамараўскай дзяржавы]] і [[Род Пржэмыславічаў|Пржэмыславічы]] – гаспадары [[Чэхія|Чэшскай дзяржавы]]. Пацверджанняў няма, але бачачы шматлікасць сыноў і дачок гэта цалкам магчыма ўявіць. Магчыма, яго нашчадкі ўладарылі і ў іншых славянскіх дзяржавах, якія ўтварыліся пасля заняпаду Дзяржавы Сама.
 
{{літ|1=|Labuda Gerard. Pierwsze państwo słowiańskie Państwo Samona. Poznań, 1949.|The fourth book of the Chronicle of Fredegar. Greenwood Press, 1981. ''Глядзіце'': [http://www.vostlit.info/Texts/rus4/Fredegar/frametext.htm Аматарскіаматарскі рускі пераклад] на старонцы элЭл.рэсурсарэсурс vostlit.info]; [http://students.gf.nsu.ru/medieval/latin/chron-f.html Урывакурывак з хронікі абна стасункахарыгінальнай лаціне] пра стасункі франкаў з вендамі на арыгінальнай лаціне.]|Від=Б}}
 
{{DEFAULTSORT:Сама}}
[[bg:Държава на Само]]
[[cs:Sámova říše]]
[[de:Samo]]
[[dsb:Wjerchojstwo Sama]]
[[it:Re Samo]]