Розніца паміж версіямі "Вугаль"

4 байты дададзена ,  5 гадоў таму
clean up, replaced: Лідэр → Лідар, энэрг → энерг, ы у → ы ў, нэбас → небас, вэрці → верці, ]] - → ]] — (7), чверц → чвэрц, з’я → з'я (2), == using AWB
(→‎Буры вугаль: афармленне, дапаўненне)
(clean up, replaced: Лідэр → Лідар, энэрг → энерг, ы у → ы ў, нэбас → небас, вэрці → верці, ]] - → ]] — (7), чверц → чвэрц, з’я → з'я (2), == using AWB)
'''Вугаль''', цвёрды, гаручы, вуглевадародны выкапень расліннага паходжання. Утвараецца з разлажэння астаткаў вышэйшых раслін. Сярод паліўна-энэргетычныхэнергетычных рэсурсаў мае наівялікшыя запасы. Адрозніваюць два віда вугляў: '''буры''' і '''каменны'''. Падзел вуглей на гэтыя дзве групы умоўныўмоўны і акрэсліных межаў паміж імі няма. Бурыя вуглі ў адрозніванні ад каменных утрымліваюць адносна мала [[вуглярод]]у і шмат [[кісларод]]у, што абумоўлівае ніжэйшую цеплыню згарання і большуя вільготнасць.
 
== Здабыча вугалювуглю ==
Сусветныя запасы вугалювуглю складаюць звыш 5 трлн тон. Наівялікшыя месцанараджэнні вугля знаходзяцца ў [[ЗША]] (445 млрд. тон), [[Кітай|Кітаі]] (272), [[Расія|Расіі]] (200), [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка|ПАР]] (130), [[Германія|Германіі]] (100), [[Аўстралія|Аўстраліі]] (90), [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] (50), [[Канада|Канадзе]] (50), [[Індыя|Індыі]] (29) і [[Польшча|Польшчы]] (25 млрд. тон). Пры бягучым узроўні спажывання вугля (4,5 млрд. тон у год), вядомых на сённяшні дзень запасаў можа хапіць прыкладна на 400 год.
 
У [[2004]] годзе ў свеце было здабыта 5500 млн.т вугля ( у [[2003]]г. – 4835). ЛідэрыЛідары: [[Кітай]] – 1956, [[ЗША]] – 1020, [[Індыя]] – 397, [[Аўстралія]] – 365, [[Расія]] – 283, [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка|ПАР]] – 253, [[Германія]] – 208, [[Польшча]] – 159, [[Інданезія]] – 136, [[Казахстан]] – 87, [[Украіна]] – 81, [[Грэцыя]] – 74, [[Канада]] – 67, [[Чэхія]] – 64, [[Калумбія]] – 53, [[Турцыя]] – 48. Наібольш высокае развіццё вуглездабычы ідзе ў Кітаі, ЗША, Інданезіі і Калумбіі.
Сусветныя запасы вугалю складаюць звыш 5 трлн тон. Наівялікшыя месцанараджэнні вугля знаходзяцца ў [[ЗША]] (445 млрд. тон), [[Кітай|Кітаі]] (272), [[Расія|Расіі]] (200), [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка|ПАР]] (130), [[Германія|Германіі]] (100), [[Аўстралія|Аўстраліі]] (90), [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] (50), [[Канада|Канадзе]] (50), [[Індыя|Індыі]] (29) і [[Польшча|Польшчы]] (25 млрд. тон). Пры бягучым узроўні спажывання вугля (4,5 млрд. тон у год), вядомых на сённяшні дзень запасаў можа хапіць прыкладна на 400 год.
Прыкладна 10% вугля (500млн.тон) выкарыстоўваецца для вытворчасці каля 400 млн. Тон [[кокса]], нязначную частку для вытворсачці сінтэтычнага вадкага паліва, газа, электродаў, адсарбентаў, карбідаў кальцыякальцыю і крэмнія.
У [[2004]] годзе ў свеце было здабыта 5500 млн.т вугля ( у [[2003]]г. – 4835). Лідэры: [[Кітай]] – 1956, [[ЗША]] – 1020, [[Індыя]] – 397, [[Аўстралія]] – 365, [[Расія]] – 283, [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка|ПАР]] – 253, [[Германія]] – 208, [[Польшча]] – 159, [[Інданезія]] – 136, [[Казахстан]] – 87, [[Украіна]] – 81, [[Грэцыя]] – 74, [[Канада]] – 67, [[Чэхія]] – 64, [[Калумбія]] – 53, [[Турцыя]] – 48. Наібольш высокае развіццё вуглездабычы ідзе ў Кітаі, ЗША, Інданезіі і Калумбіі.
Прыкладна 10% вугля (500млн.тон) выкарыстоўваецца для вытворчасці каля 400 млн. Тон [[кокса]], нязначную частку для вытворсачці сінтэтычнага вадкага паліва, газа, электродаў, адсарбентаў, карбідаў кальцыя і крэмнія.
 
[[Выява:Coal bituminous.jpg|thumb|right|300px|Кавалак каменнага вугля]]
 
== Спажыванне вуглю ==
 
Спажыванне вуглю ў млн тон.
 
Каменны вугаль – гаматная горная парода, утвораная аморфным вуглеродам, аксамітна і смаляна-чорнага колера; бліскучасць каменнага вугля – тлустая, злом ракавісты; цвёрдасць 2-3; удзельная вага 1,25-1,4. Каменны вугаль гарыць яркім полымем, распаўсюджваючы моцны дым і смалісты водар.
Апрацоўкай растворам хлорава-каліевай солі і азотнай кіслаты калі-некалі мажна выявіць у каменным вуглі структуру папараці, сілірярыі, лепідэндрона і іншых каменнавугальных раслін.
Адрозніваюць – смалісты ці бліскучы - з ракавістым, бліскучым зломам, грубы - з грубазерністым зломам, слаёвы - з сланцаватай асобнасцю, валаконны – з валаконнай структурай і інш. Каменны вугаль утрымлівае ў сярэднім наступныя элементы: 82% [[вуглярод]], 1,5-5,7% [[вадарод]], 1,5-15% [[кісларод]], 0,5-4% [[сера]], да 1,5% [[азот]], 2-45% лятучых рэчывыў; колькасць вадкасці 4-14%, утрыманне залы нязначнае,. Большая ці меншая прысутнасць серы абумоўлена дадаткам [[серны калчадан|сернага калчадана]] ці іншых серністых мінералаў. Чым больш у каменным вугле [[вадарод]]у, тым больш атрымліваецца з яго пры награванні без доступа паветра смалістых рэчываў, тым лепш такі каменны вугаль гарыць і тым больш ён прыдатны для атрымання [[свяцільны газ|свяцільнага газа]], такі, багаты смоламі каменны вугаль называюць тлустым, а бедны гэтымі рэчывамі – худым. Худыя вуглі загараюцца з цяжкасцю, і іх гарэнне можа падтрымлівацца толькі пры моцным прытоку паветра. Пры пракальванні ў зачыненай прасторы тлусты каменны вугаль спякаецца і плавіцца, утвараючы порыстую губчатуюгубкавую масу – [[кокс]], які зусім не ўтрымлівае серы і няшмат Н і О; пры гэтым атрымліваюць газападобны свяцільны газ і вадкі – [[каменнавугальны варволь]].
 
Каменны вугаль у якім смалістыя рэчывы амаль зусім адсутнічаюць, мае назву [[антрацыт]].
Найбольш буйнымі распрацоўваемымі басейнамі каменнага вугля з’яўляеццаз'яўляецца: Данецкі, Кузнецкі, Пячорскі, Карагандзінскі, Аппалачскі, Пенсільванскі, Верхнесілезскі, Астрава-Карвінскі, Рурскі, Вялікі ХуанэбасХуанебас, Паўднёва-Уэльскі, Валанс’енскіВаланс'енскі, Брабантскі.
Тры чвэрці агульнасусветных запасаў каменнага вугля прыходзіцца на [[краіны СНД]], [[ЗША]], [[КНР]].
 
Сусветныя запасы каменнага вугля (прыблізныя дадзеныя)
* [[Краіны СНД]] - 4400 (млрд. т)
* [[ЗША]] - 1570 (млрд. т)
* [[Кітай]] - 1570 (млрд. т)
* [[Заходняя Еўропа]] - 865 (млрд. т)
* [[Акеанія]] - 800 (млрд. т)
* [[Афрыка]] - 225 (млрд. т)
* [[Азія]] (без краін СНД і Кітая) - 185 (млрд. т)
* [[Канада]] - 65 (млрд. т)
* [[Лацінская Амерыка]] - 60 (млрд. т)
* '''Агулам: 9740 (млрд.т)'''
 
167 021

праўка