Розніца паміж версіямі "Афганістан"

8 130 байтаў дададзена ,  5 гадоў таму
няма тлумачэння праўкі
 
Розніца ў часе: паміж Мінскам і Кабулам складае 2:30 у зімовы час і 1:30 хвілін у летні час (напрыклад, калі ў Мінску 12.00, у Кабуле 14:30 у зімовы час).
 
== Этымалогія ==
 
==== Паходжанне назвы ===
 
Першая частка назвы — «афган», гэта пэрсыдзкае слова, перакладаецца як «маўчанне» ці «бязмоўе» з цюркскіх моў слова — Ауган (Афган) перакладаецца як «які пайшоў, які схаваўся». Гэта так званая вонкавая назва народа, у адрозненне ад саманазвы. Так зваліся ўсе замежныя жыхары. Гэта таксама альтэрнатыўная назва пуштунаў — найбуйнейшай этнічнай групы ў краіне. Сапраўды тэрыторыя Афганістана цяжкадаступная і зручная для плямёнаў, якія па тых ці іншых прычынах сышлі ці перасяліліся ў горы і захоўвалі сваю незалежнасць ад рознага роду заваёўнікаў Цэнтральнай Азіі. Апошняя частка назвы, суфікс «-істан», узыходзіць да індаеўрапейскага кораня «*stā-» («стаяць») і на персідскай мове азначае «месца, краіна». У сучасным персідскай мове суфікс «-істан» ({{lang-fa|'''ستان'''}}) ужываецца для ўтварэння тапонімаў — геаграфічных назваў месцаў пражывання плямёнаў, народаў і розных этнічных груп.
 
Тэрмін «афганцы» у якасці назвы народа, выкарыстоўваецца, па меншай меры, пачынаючы з ісламскага перыяду. На думку шэрагу навукоўцаў, слова «афганскі» з'яўляецца ўпершыню ў гісторыі ў 982 годзе; тады пад ім разумеліся афганцы розных плямёнаў, якія жылі на заходняй мяжы гор ўздоўж ракі Інд<ref name="EofI">{{cite encyclopedia| last=Morgenstierne |first=G.|title = AFGHĀN| encyclopedia = [[Encyclopaedia of Islam]]| edition = CD-ROM Edition v. 1.0| publisher = Koninklijke Brill NV| location = Leiden, The Netherlands| year = 1999}}</ref>.
 
Мараканскі падарожнік Ібн Батута, які наведаў Кабул ў 1333 годзе піша:
{{Цытата|Мы падарожнічалі па Кабуле, раней вялізным горадзе, на месцы якога ў цяперашні час пражывае племя персаў, якія называюць сябе афганцамі|аўтар=Nancy Hatch Dupree - [http://www.aisk.org/aisk/NHDAHGTK05.php#Top The Story of Kabul (Mongols)]}}
 
У «Энцыклапедыі іраніке»<ref>[http://www.iranica.com/newsite/articles/v1f5/v1f5a037.html «Afghan»] (with ref. to «Afghanistan: iv. Ethnography») by Ch. M. Kieffer, ''[[Encyclopaedia Iranica]]'' Online Edition 2006.</ref> сказана:
{{пачатак цытаты}}
З этналагічнага пункту гледжання, «афганскі» — тэрмін, якім на персідскай мове Афганістана называюцца пуштунаў. Гэты тэрмін распаўсюджваюцца ўсё больш і за межамі Афганістана, паколькі пуштунский племянны саюз на сённяшні дзень з'яўляецца найбольш значным у гэтай краіне, колькасна і палітычна{{канец цытаты}}
 
Акрамя таго, яна тлумачыць:
{{пачатак цытаты}}
Пад назвай «Avagānā», гэтая этнічная група ўпершыню згадваецца індыйскім астраномам Varāha Mihira ў пачатку VI-га стагоддзя нашай эры ў яго працы «Brihat-samhita».
{{канец цытаты}}
Гэтая інфармацыя падмацоўваецца і традыцыйнай пуштунскай літаратурай, напрыклад, у працах паэта XVII-га стагоддзя Хушаль-хана Хатака<ref>''«Afghan Poetry Of The 17th Century: Selections from the Poems of Khushal Khan Khattak''», extract from «Passion of the Afghan» by [[Khushal Khan Khattak]]; translated by C. Biddulph, [[London]], 1890</ref>, які пісаў па-пуштунску:
{{Цытата|Арабы ведаюць гэта, і ведаюць рымляне: афганцы — гэта пуштуны, пуштуны — гэта афганцы!}}
 
Тэрмін «Афганістан» згадаў у сваіх успамінах імператар Бабур ў XVI стагоддзі: у той час гэта слова азначала зямлі на поўдзень ад Кабула, дзе ў асноўным і пражываюць пуштуныref>[http://persian.packhum.org/persian//pf?file=03501051&ct=92 «Transactions of the year 908»] by Zāhir ud-Dīn Mohammad Bābur in Bāburnāma, translated by John Leyden, Oxford University Press: 1921.</ref>.
 
Таксама сэр Монсцюарт Элфінстан, які ўзначаліў брытанскую дыпламатычную місію ў Афганістане ў 1808 годзе, у сваёй кнізе «Account of the Kingdom of Cabul and its Dependencies in Persia and India» пісаў, што самі афганцы вераць у тое, што яны з'яўляюцца нашчадкамі яўрэйскага роду, які бярэ свой пачатак ад трэцяга сына Язэпа Афгана. Зрэшты, там жа Элфінстан піша аб непацверджанасці.
 
Да XIX стагоддзя назва выкарыстоўвалася толькі для традыцыйных зямель пуштунаў, у той час як усё дзяржава ў цэлым, была вядома як Кабульскае каралеўства<ref>[[Mountstuart Elphinstone|Elphinstone, M.]], ''«Account of the Kingdom of Cabul and its Dependencies in Persia and India»'', [[London]] 1815; published by Longman, Hurst, Rees, Orme & Brown</ref>. У іншых частках краіны ў пэўныя перыяды гісторыі існавалі незалежныя дзяржавы, такія, як Каралеўства Балхе ў канцы васемнаццатага і ў пачатку дзевятнаццатага стагоддзя<ref>E. Bowen, ''«A New & Accurate Map of Persia»'' in ''A Complete System Of Geography'', Printed for W. Innys, R. Ware [etc.], [[London]] 1747</ref>.
 
Нарэшце, з пашырэннем і цэнтралізацыяй улады ў краіне, афганскія кіраўнікі прынялі назву «Афганістан» для ўсяго каралеўства. «Афганістан» у якасці назвы ўсяго царства было згадана ў 1857 годзе Фрыдрыхам Энгельсам]<ref name="MECW">[http://www.marxists.org/archive/marx/works/1857/afghanistan/index.htm MECW Volume 18, p. 40; The New American Cyclopaedia — Vol. I, 1858]</ref>, яно стала афіцыйнай назвай, калі краіна была прызнана сусветнай супольнасцю ў 1919 годзе, пасля атрымання поўнай незалежнасці ад Вялікабрытаніі, і была зацверджана ў якасці такога ў Канстытуцыі Афганістана 1923 года<ref>[http://www.afghan-web.com/history/const/const1923.html Afghanistan’s Constitution of 1923] under ''[[Amanullah Khan|King Amanullah Khan]]'' (English translation).</ref>.
 
== Гісторыя ==
35 454

праўкі