Розніца паміж версіямі "Ян Снядэцкі"

309 байтаў дададзена ,  6 гадоў таму
вікіфікацыя, стылявыя змены, сумесь раскладак
(вікіфікацыя, стылявыя змены, сумесь раскладак)
{{Цёзкі2|Снядэцкі}}
{{Асоба
|імя = Ян Снядэцкі
 
== Біяграфія ==
Скончыў Кракаўскі ўніверсітэт, дзе атрымаў ступень доктара філасофіі. З 1776 прафесар вышэйшай матэматыкі і астраноміі ў Кракаўскім універсітэце. З 1806 года прафесар Віленскага ўніверсітэта і дырэктар Віленскай астранамічнай абсерваторыі, у 1807—1814 гг. — рэктар. Выйшаў у адстаўку ў 1824 годзе. Пахаваны ў Яшунах.
 
== Навуковая дзейнасць ==
У галіне чыстай [[Матэматыка|матэматыкі]] навукова-літаратурная дзейнасць Я. Снядэцкага амаль не выходзіла за межы элементарных падручнікаў, адзін з якіх «Trygonometrya kulista analitycznie wyłożona, do użycia uczacych się w Imperatorskim Wilenskim Uniwersytecie» ([[Вільня]] і [[Варшава]], 1817; 2-е выд. з дадаткам да астранамічных задач, Вільня і Варшава, 1820) быў перакладзены праф.прафесарам Фельдтам на нямецкую мову ([[Лейпцыг]], 1828). Іншыя матэматычныя працы Я. Снядэцкага былі, галоўным чын, папулярнага характару.
 
У галіне астраноміі Я. Снядэцкі, нягледзячы на неспрыяльныя ўмовы ў абсерваторыях Кракава і Вільні (асабліва ў Вільні), рабіў астранамічныя назіранні: «О obserwacyach Astronomicznych… dysaertacya czytana na publicznem posiedzeniu Towarzystwa Przyjacioł nauk. Dnia 16-go Maja 1802» («Rocz. Tow. Wars. Przy. N.», I), «Obserwacye astronomiczne, robione w Krakowie»… («Rocz. Tow. Wars. Przy. N.» I), «О nowym planecie, położonym między Marsem i Jowiszem, postrzeżonym nasamprzód w Sycylii roku 1801» («Rocz. Tow. Wars. Przy. N.» I), «Observations astronomiques faites à Pobservatoire de l'Univ. Imperiale de Vilna» («Mémoires de l'Acad. Imp. des sc. de St. Pétersbourg», 1810). Я. Снядэцкі працягваў публікаваць вынікі сваіх назіранняў у мемуарах Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук да 1824. Астранамічныя назіранні Я. Снядэцкага, таксама публікаваліся ў Zach's «Monatl. Corr.» (т. V, VI и IX) і Bode's «Jahrb ü chern 1809 bis 1826».
У сумежных з астраноміяй абласцях матэматычнай і фізічнай геаграфіі Я. Снядэцкаму належаць працы «Geografia czyli opisanie matematyczne i fizyczne ziemi» (Варшава, 1804) і перакладзеная на рускую мову Канявецкім і надрукаваная ў Харкаве «Meteorologija» («Dziennik Wileński» 1816, III).
 
Галоўнай працай Я. Снядэцкага, якая прынесла яму еўрапейскую вядомасць, была біяграфія [[Мікалай Капернік|Мікалая Каперніка]]: «О Koperniku, rozwiązanie zadania, które Towarzystwo Warszawskie Przyjaciół Nauk do odpowiedzi ogłosiło etc.» (Bapшава, 1802). У 1803 годзе гэта праца выйшла ў Варшаве на [[Французская мова|французскай]] мове, з некаторымі дадаткамі. У тым жа годзе яна было перавыдана, з некаторымі зменамі, пад загалоўкам «Discours sur Nicolas Kopernik». Пазней праца вытрымала яшчэ два перавыданні; апроч таго была перакладзеная на [[Англійская мова|англійскую]] і [[Італьянская мова|італьянскую]] мовы. Іншай працай Я. Снядэцкага была біяграфія астранома Віленскага ўніверсітэта [[Марцін Пачобут-Адляніцкі|Марціна Пачобут-Адляніцкага]]: «Żywot uczony i publiczny Marcina Odlanickiego Poczobuta. Czytany na publicznem posiedzeniu Imperatorskiego Wileńskiego Uniwersytetu przy zamknięciu rocznego biegu nauk dnia 30. Czerwca R. 1810» (Вільня, 1810).
 
Ян Снядэцкi не пакiнуўпакінуў буйных астранамiчныхастранамічных прац. Аднак яго назiраннiназіраннi былiбылі добра вядомыя тагачасным астраномам, асаблiваасабліва вызначэннiвызначэнні становiшчастановішча малых планет. Самай вялiкайвялікай заслугай Яна Снядэцкага сталася яго нястомная праца па арганiзацыiарганізацыі навукiнавукі iі прыцягненні да яе ўвагiўвагі грамадскасцiграмадскасці, асаблiваасабліва ў перыяд працы ў ВiленскiмВіленскім унiверсiтэцеуніверсітэце. Дзякуючы у т.л. і яго працамВiленскiпрацам Віленскі ўнiверсiтэтўніверсітэт выйшаў на еўрапейскiеўрапейскі ўзровень навукiнавукі ў першыя тры дзесяцiгоддзiдзесяцігоддзі XIX ст. ВучнямiВучнямі Яна Снядэцкага былiбылі астраномы Антон ШахiнШахін, [[Пётр Славінскі]], МiхалМіхал ГлушневiчГлушневіч, ВiнцэнтВінцэнт КарчэўскiКарчэўскі, [[Іосіф Ходзька]].
 
Ян Снядэцкi не пакiнуў буйных астранамiчных прац. Аднак яго назiраннi былi добра вядомыя тагачасным астраномам, асаблiва вызначэннi становiшча малых планет. Самай вялiкай заслугай Яна Снядэцкага сталася яго нястомная праца па арганiзацыi навукi i прыцягненні да яе ўвагi грамадскасцi, асаблiва ў перыяд працы ў Вiленскiм унiверсiтэце. Дзякуючы у т.л. і яго працамВiленскi ўнiверсiтэт выйшаў на еўрапейскi ўзровень навукi ў першыя тры дзесяцiгоддзi XIX ст. Вучнямi Яна Снядэцкага былi астраномы Антон Шахiн, [[Пётр Славінскі]], Мiхал Глушневiч, Вiнцэнт Карчэўскi, [[Іосіф Ходзька]].
== Ушанаванне памяці ==
IмемІмем Яна Снядэцкага названы кратар на адваротным баку [[Месяц, спадарожнік Зямлі|Месяца]] iі планетоiдпланетоід у [[Сонечная сістэма|Сонечнай сiстэмесістэме]] (Sniadeckia).
 
== Літаратура ==
 
* ''Лаўрыш Л.'' «IІ зорнае неба над галавой…»: Нарысы з гiсторыiгісторыі астраномiiастраноміі. — Мн., 2013.
* {{крыніцы/БіЕ|Снядецкий}}