Розніца паміж версіямі "Урбанізацыя"

27 байтаў выдалена ,  6 гадоў таму
др
выдал. шаблона, replaced: {{Link GA| → {{subst:Void| using AWB
др (Bot: Migrating 51 interwiki links, now provided by Wikidata on d:q161078 (translate me))
др (выдал. шаблона, replaced: {{Link GA| → {{subst:Void| using AWB)
'''Урбанізацыя''' (ад {{lang-la|urbanus}} - гарадскі) - працэс павышэння ролі [[Горад|гарадоў]] у развіцці [[грамадства]], які ахоплівае змены ў размяшчэнні вытворчых сіл, перш за ўсё ў рассяленні насельніцтва, яго сацыяльна-прафесійнай, дэмаграфічнай структуры, спосабе жыцця, культуры і інш.
 
У вузкім сэнсе урбанізацыя - рост гарадоў, асабліва вялікіх, павышэнне ўдзельнай вагі гарадскога насельніцтва ў краіне, рэгіёне, усім свеце. Перадумовы ўрбанізацыі - рост у [[Горад|гарадах]] [[Прамысловасць|прамысловасці]], развіццё іх культурных і палітычных функцый, паглыбленне тэрытарыяльнага падзелу працы. Для ўрбанізацыі характэрны прыток у гарады сельскага насельніцтва і нарастальны [[маятнікавай міграцыя|маятнікавай рух]] насельніцтва з сельскага асяроддзя і бліжэйшых малых гарадоў у буйныя гарады (на працу, па культурна-бытавых патрэбах і інш.) Працэс, зваротны урбанізацыі, завецца [[Руралізация|руралізацыяй]].
 
Працэс урбанізацыі ідзе за кошт:
* Пераўтварэння сельскіх населеных пунктаў у гарадскія;
* Фарміравання шырокіх прыгарадных зон;
* [[Міграцыя насельніцтва|міграцыі]] з сельскай мясцовасці ў гарадскую.
 
== Вынікі ўрбанізацыі ==
| Каля 5000
| Каля 61
|}
 
== Субурбанізацыя ==
Наступны этап урбанізацыі - субурбанізацыя. Дабрабыт, які расце, дазваляе людзям будаваць дамы «сельскага тыпу» у прыгарадах, пазбягаючы такіх «любат» вялікіх гарадоў як шум, забруджванне паветра, недахоп зеляніны і г. д. Аднак насельніцтва прыгарадаў ні ў якай меры не становіцца сельскім, практычна ўсе працягваюць працаваць у горадзе. Субурбанізацыя немагчымая без масавай аўтамабілізацыі, таму што ў прыгарадах практычна адсутнічае інфраструктура (крамы, [[Школа|школы]] і інш.), а галоўнае - месца прыкладання працы.
 
У Заходняй Еўропе і [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]] працэс субурбанізацыі пачаўся ў [[1950-я|50-х]] гадах. У [[Расія|Расіі]] першыя праявы субурбанізацыі назіраюцца ў першую чаргу ў раёне [[Масква|Масквы]], аднак тут гэты працэс набыў адну адметную асаблівасць: не адважваючыся адмовіцца ад гарадской кватэры, многія жыхары мегаполіса вялікую частку часу праводзяць на загарадных дачах.
 
Працэс субурбанізацыі нельга тлумачыць адназначна станоўча. Жыхары прыгарадаў часцяком становяцца «закладнікамі [[Аўтамабіль|аўтамабіля]]», таму што грамадскі транспарт у прыгарадах, як правіла, адсутнічае. Да таго ж у невялікіх краінах з высокай шчыльнасцю насельніцтва, напрыклад [[Бельгія|Бельгіі]] і [[Нідэрланды|Нідэрландах]] прыгарады займаюць амаль усю вольную прастору, выцясняючы прыродныя ландшафы. Прыток сельскага насельніцтва ў гарады апярэджвае патрэбнасць у [[Рабочая сіла|рабочай сіле]], што часта прыводзіць да росту [[Беспрацоўе|беспрацоўя]], абвастрэння сацыяльна-эканамічных праблем. У Злучаных Штатах Амерыкі, ПАР, Брытаніі субурбанізацыя суправаджаецца так званымі [[Уцёкі белых|«ўцёкамі белых»]] ({{lang-en|White flight}}): цэнтральныя раёны гарадоў засяляюцца прадстаўнікамі экватарыяльнай расы, у той час, як белае насельніцтва перамяшчаецца ў прыгарады.
 
Гадзінная міграцыя жыхароў прыгарадаў у гарады прыводзіць да затораў на [[дарога]]х, што вядзе да забруджвання паветра, страты часу і да іншых праблем. Для барацьбы з гэтым у многіх развітых краінах вядзецца палітыка развіцця ў прыгарадах грамадскага транспарту, напрыклад прыгараднага [[Чыгуначны транспарт|чыгуначнага]] і [[Легкарэльсавы транспарт|легкарэльсавага]], напрыклад сістэма RER у Парыжы.
 
У працэсе камп'ютарызацыі эканомікі ў апошняе дзесяцігоддзе з'явіўся эфект адрыву месца працы (намінальнага) ад месца выканання працоўных задач: чалавек за камп'ютарам можа выконваць працу для фірмы на іншым канцы зямнога шара. Транспартная праблема, якая тармозіць працэс субурбанізацыі, такім чынам саслабляецца (для некаторых відаў работ становіцца ўсё роўна, у якім пункце зямнога шара знаходзіцца выканаўца), і ўзнікае канцэпцыя «сусветнай вёскі»: усе (а дакладней - інфармацыйна-камунікатыўныя тыпы дзеячаў) рана ці позна пераедуць у экалагічна чыстыя прыгарады і рост гарадоў спыніцца.
 
Да паняцця субурбанізацыі блізка паняцце '''рурбанізацыя''' (ад {{lang-en|Rural}} - сельскі, [[Лацінскі мова|па-лацінску]] ''Urbanus'' - гарадскі) - распаўсюджванне гарадскіх формаў і ўмоў жыцця на сельскія паселішчы, складовая частка працэсу ўрбанізацыі ў яго шырокім разуменні. Рурбанізацыя можа суправаджацца міграцыяй гарадскога насельніцтва ў сельскія паселішчы, пераносам у сельскую мясцовасць формаў гаспадарчай дзейнасці, характэрных для гарадоў. У Расіі з пачатку XXI стагоддзя гэта з'ява назіраецца галоўным чынам у [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]]. У многіх фармальна сельскіх населеных пунктах будуюцца прамысловыя прадпрыемствы і склады, якія выводзяцца з [[Масква|Масквы]], пераважная большасць насельніцтва вядзе гарадскі лад жыцця, насельніцтва павялічваецца за кошт перасяленцаў з Масквы і іншых рэгіёнаў.
 
== Геаўрбанізацыя ==
Працэс ка- або саэволюцыі штучных і прыродных фактараў развіцця.
 
Урбанізацыя прыроды - працэс трансфармацыі натуральных прыродных ландшафтаў у штучныя пад уплывам забудовы.
 
== Ілжывая урбанізацыя ==
 
У сувязі з дэмаграфічным выбухам у краінах, якія развіваюцца, у першую чаргу, [[Лацінская Амерыка|Лацінскай Амерыкі]] і [[Паўднёва-Усходняя Азія|Паўднёва-Усходняй Азіі]], паўстала паняцце '''ілжывая урбанізацыя'''. Яна ўяўляе сабой імклівы рост колькасці гарадскога насельніцтва, які не суправаджаецца дастатковым ростам ліку працоўных месцаў. Адрозненне ад сапраўднай урбанізацыі складаецца ў тым, што не адбываецца развіцця гарадскіх функцый, якія характарызуюць сусветны працэс урбанізацыі. Адбываецца «выштурхоўванне» ў гарады сельскага насельніцтва з перанаселеных аграрных раёнаў. Доля гарадскога насельніцтва нашмат перавышае долю эканамічна актыўнага гарадскога насельніцтва, занятага ў вытворчай і невытворчай сферах. Сельскае насельніцтва, якое прыбывае ў горад, папаўняе войска беспрацоўных, а недахоп жылля выклікае з'яўленне недобраўпарадкаваных гарадскіх ускраін з антысанітарнымі ўмовамі жыцця.
 
== Навука ==
== Літаратура ==
* Геаграфічныя паняцці і тэрміны. Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. ISBN 5-85700-085-8
 
 
 
[[Катэгорыя:Насельніцтва]]
[[Катэгорыя:Урбаністыка]]
 
{{Link GA|ja}}
11 804

праўкі