Розніца паміж версіямі "Народнае дойлідства Беларусі"

др
стылявыя змены, арфаграфія
др (стылявыя змены, арфаграфія)
'''Народнае дойлідства Беларусі'''  — паняцце, умоўнаякое ўмоўна аб'яднаўчаеядноўвае ў сабе дзве формы архітэктурнай творчасці на Беларусі: традыцыйную і «самаробную» (непрафесійную) архітэктуру. Традыцыйнай архітэктурай для Беларусі з'яўляецца т. ззв. ''драўляная архітэктура''. Драўляная архітэктура мае дзве прынцыповыя канструктыўныя сістэмы: зрубную і каркасную. У яе аснове ляжыць адпаведна [[зруб]] ці [[клець]] з дзвюхдвух- ці чатырохсхільным дахам.
 
=== Паазер'е ===
 
=== Канструктыўныя элементы ===
На тэрыторыі сучаснай Беларусі зруб вядомы з ІІ-ІІІ стст., калі ён прыйшоў на змену больш архаічнай [[слуп]]авой канструкцыі збудаванняў. А з ў Х-ХІІІ стст. зрубная тэхніка стала пануючай на Беларусі. У далейшым на аснове зруба як планава-прасторавай адзінкі збудаванняў у выніку вар’іраваннявар'іравання параметраў саміх збудаванняў і іх завяршэння былі вынайдзены разнастайныя віды кампазіцый: падоўжана-восевая, цэнтрычная і ярусная. Асабліва гэта характэрна для культавай архітэктуры.
 
На Беларусі па традыцыі зруб рабіўся адкрытым, не абмазваўся глінай і не тынкаваўся. Для ўцяплення пазы між бярвенняў маглі закладвацца імхом, або замазвацца глінай. Ужо ў ХХ ст. шырокае распаўсюджанне атрымала практыка ашалёўвання зруба хаты звонку.
У [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзі]] дамавая разьба становіцца неад'емным элементам не толькі дамоў [[шляхта|шляхты]], але і заможных мяшчан.<ref name="резьба"/>
 
Сяляне з глыбокай старажытнасці ўжываючыўжывалі найпрасцейшыя віды разьбы: засечкі на вушаках дзвярэй, кансолях і г.д.<ref name="резьба"/>
 
Дэкаратыўныя элементы ў традыцыйным дойлідстве шырока пачалі прымяняцца прыкладна з [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]]. Архітэктурную разьбу сталі выкарыстоўваць, верагодна, толькі пасля [[адмена прыгоннага права|рэформы 1861 года]].<ref name="резьба"/> Да гэтага хаты былі курнымі, адсутнічалі нават элементарныя ўпрыгожванні ваконакон і сцен<ref name="ФРЗ">Сахута Я. М. Фарбы роднай зямлі: Нарысы пра нар. мастацтва Беларусі. Кн. для вучняў. — Мн. : Нар. асвета, 1985. — 191 с. іл.</ref>.
 
Прагрэс рухаўся ў напрамку ад горада да сельскай мясцовасці. Менавіта ў гарадах раней з'явіліся спачатку слюдзяныя, а потым і шкляныя вокны, а таксама пячныя трубы<ref name="ФРЗ"/>.
=== Вільчыкі і закрыліны ===
[[Выява:Belarus-SMFAL-Dnieper Region-House-3.jpg|thumb|250px|Закрыліны і вільчак]]
Вільчак з'явіўся як завяршаючы элемент месца злучэння [[Закрыліна|закрылін]] пры будаўніцтве двухсхільных дахаў. Спачатку вільчыкі рабіліся анімалістычнымі, самымі частымі матывамі з'яўляліся конскія галовы, каровіны рогі, фігуркі птушак (пеўняў, буслоў) ці змей, павёрнутыхпавернутых у розныя бакі<ref name="ФРЗ"/>.
 
У канцы XIX — пачатку XX стагоддзя замест здвоеных вільчакоў пачынаюць з'яўляцца ўпрыгожанні, выпілаваныя з адной дошкі. Зааморфныя матывы саступаюць месца раслінным і геаметрычным арнаментам: стылізаваным сонцам, кветкам, трызубцам ці стралой  — высокім востраканцовым шпілем з выразанымі на ім рознымі акруглымі ўпрыгожваннямі.<ref name="резьба">{{cite web
|url = http://ais.by/story/321
|title =Декоративная домовая резьба в архитектуре усадебного дома
|accessdate = 2011-12-23
|lang = ru
}}</ref> Такія [[вільчык]]і распаўсюджаны па сёняшнісённяшні час<ref name="ФРЗ"/>.
 
Самі закрыліны таксама ўпрыгожваліся фігурнымі выпіламі, адтулінамі і інш<ref name="ФРЗ"/>.
=== Вокны ===
 
Вокны з'явіліся ў шырокім выкарыстанні ў XIX стагоддзі і за параўнальна кароткі час іх упрыгожванне перацярпелаістотна шмат змензмянілася. Іх памеры са зменай курных хат на «чыстыя» павялічыліся. Гэта вызвала неабходнасць выкарыстання рам, якія с цягам часу пачалі збіраць асобна і ўстаўляць у зруб у гатовым выглядзе. Шырокая верхняя дошка — [[ліштва]] — атрымлівала самае багатае аздабленне: адтуліны, прасвідраваныя на розную глыбіню, хвалісты контур, накладныя рэйкі і т. п.<ref name="ФРЗ"/>.
 
Асаблівага росквіту ўпрыгожванне ліштваў дасягнула на ўсходзе Гомельшчыны<ref name="ФРЗ"/>.
* Якімовіч, Ю. А. Драўлянае дойлідства беларускага Палесся. Мн., 1978.
* Сабаленка, Э. Р., Гуркоў, У. С., Іваноў, У. М., Супрун, Дз. Д. Беларускае народнае жыллё. Мн., 1973
* Локотко А. И.  Белорусское народное зодчество. Середина XIX–XXXIX—XX в. Мн., 1991.
* Якимович Ю. А.  Зодчество Белоруссии XVI  — середины XVII в. Мн., 1991.
 
[[Катэгорыя:Архітэктура Беларусі]]