Адкрыць галоўнае меню

Змены

163 байты дададзена ,  4 гады таму
др
стылявыя змены, арфаграфія
|add3 =
}}
'''Го́ркі''' ([[Інструкцыя па транслітарацыі (2007)|афіц. транс.]]: ''Horki'')  — горад раённага падпарадкавання ў [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], адміністрацыйны цэнтр [[Горацкі раён|Горацкага раёна]], на [[рака Проня|р.рацэ ПроняПроні]]. У 86 км ад [[Магілёў|Магілёва]], 3 км ад чыгуначнай станцыі Пагодзіна на лініі [[Орша]]—[[Крычаў]]. Вузел аўтамабільных дарог на Оршу, Магілёў, [[Чавусы]], [[Мсціслаў]], [[Смаленск]]. Насельніцтва 34,3 тыс. чал. (2006).
 
{{змест злева}}
* [[1584]]: належалі [[род Сапегаў|Сапегам]]
* [[1619]]: атрымалі ад Ільва Сапегі «[[Статут аб вольнасцях]]», «[[малое магдэбургскае права]]».
* 1643 : узнікла яўрэйская абшчына.
* [[1654]]—[[1667]]: падчас «[[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай, 1654-1667|Невядомай вайны]]» мясцовыя жыхары, як і многія тысячы жыхароў іншых беларускіх земляўзямель, прымусова пераганяліся на ўсход, перадаваліся ў прыгон маскоўскім служылым людзям, прадаваліся ў рабства.
* [[Сакавік]] [[1659]]: горацкія жыхары, які ўзняліся на ўзброеную барацьбу з усходнімі захопнікамі, доўга трымалі ў аблозе ў Вялікіх Гарах атрад маскоўскіх салдат.
* [[1676]]: у Горках існавалі праваслаўнае [[брацтва]] і школа.
* [[1772]]: у выніку [[першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]] апынуліся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], [[мястэчка]] [[Аршанскі павет|Аршанскага павета]].
* [[1799]]: у Горках і навакольных вёсках быў расійскі паэт Г. Дзяржавін і напісаў тут вершы «Горкі», «Млынар», «Вішы» і інш.
* НапрыканцыУ канцы [[18 стагоддзе|ХVIII стагоддзя]]: сталі ўласнасцю графа Л. Салагуба.
* [[1809]]: у Горы-Горацкім маёнтку пачала дзейнічаць мануфактура з фарбавальняй.
* [[1828]]: за невыкананне абавязкаў па забеспячэнні арміі Кутузава ў 1812 г. харчаваннем, расійскі ўрад вырашыў сканфіскавацьканфіскаваць Горы-Горацкі маёнтак у Л.Салагуба.
* [[15 жніўня]] [[1840]]: адбылося ўрачыстае адкрыццё Горыгорацкай земляробчай школы (з [[1848]] — [[Горыгорацкі земляробчы інстытут]]).
* [[19 стагоддзе|Канец XIX ст.]]: дзякуючы працы [[Эдуарда Рэга]], прафесара батанікі, па праекце італьянскага архітэктара [[А.Кампіёні]] на тэрыторыі Горацкага інстытута быў закладзены дэндрарый.
* [[1852]]: выйшаў першы том «Запісак Горыгорацкага земляробчага інстытута». У перыёдыку размяшчаліся матэрыялы па працы вучэбнай фермы, адлюстроўваліся дасягненні сельскагаспадарчай навукі таго часу.
* [[1857]]: у горадзе ўтвораны легальны прафесарска-студэнцкі клуб. Яго ўдзельнікі абмяркоўвалі надзённыя пытанні і будучую сялянскую рэформу па адмене прыгоннага права.
* [[26 снежня]] [[1861]]: [[горад]], цэнтр паветупавета.
* [[1862]]: у горадзе сфарміравалася падпольная студэнцкая арганізацыя, якая рыхтавалася да ўдзелу ў паўстанні [[Кастусь Каліноўскі|К. Каліноўскага]]. У яе склад уваходзілі [[Станіслаў Іванавіч Віскоўскі|С. Віскоўскі]], [[Войцех Дамарацкі|В. Дамарацкі]], В. Антановіч, Р. Чарвінскі, З. Міткевіч, С. Дымкевіч і іншыя. Яны разам з іншымі студэнтамі адкрылі для сялянскіх дзяцей народную школу, выкладанне ў якой вялося на беларускай мове.
* [[21 красавіка]] [[1862]]: паўсотні студэнтаў зладзілі ў фальварку Шыманоўка палітычную акцыю, падчас якой спявалі патрыятычныя і рэвалюцыйныя песні.
* [[1873]]: каля вёскі Пнёўшчына на правым беразе ракі [[Рака Лядня|Лядня]] на складзеным з камянёў кургане быў знойдзены гранітны валун пірамідальнай формы з рунічнымі ці фінікійскімі надпісамі: «Помнік Ваала. Тут мы яго выдзеўбалі (высеклі)».
* [[Канец XIX ст.]]: у горадзе з'явіліся паштовая станцыя, аптэка, пачаў працаваць чыгуналіцейны завод, метэастанцыя.
* [[1881]]: на земскія сродкі ў горадзе пракладзеныя два масты празцераз [[Парасіцу]] і [[Проню]].
* [[1902]]: арганізаваная першая сацыял-дэмакратычная група.
* [[1904]]: у горадзе працавала 10 гасцёўняўгасцёвень і нумароў, 7 заезных дамоў, 5 шынкоў, харчэўняўхарчэвень і чайных. Вуліцы асвятляла 45 ліхтароў. Тут працавала прыватная бібліятэка, таварыства дапамогі бедным, прыватная друкарня, чатыры царквы, пры адной з якіх дзейнічала школа граматы. Падобная школа абслугоўвала і яўрэйскае насельніцтва горада.
* [[16 студзеня]] [[1905]]: падчас мірнай дэманстрацыі супраць расійскага царызму забіты горацкія навучэнцы Ф.Ярафееў і П.Бруцэр.
* [[1917]]: узнікла Секцыя вучняў горацкіх сельскагаспадарчых школаўшкол, якая займалася вывучэннем беларускай мовы, пашырэннем цікавасці мясцовага насельніцтва да нацыянальнай культуры, ладзіла выступывыступленні моладзевагамаладзёжнага тэатра.
* [[1919]]: у складзе [[Гомельская губерня|Гомельскай]], з [[1922]] у [[Смаленская губерня|Смаленскай губерні]] [[РСФСР]].
* [[7 красавіка]] [[1919]]: горацкія сярэднія сельгасустановы рэарганізаваныя ў [[Горацкі сельскагаспадарчы інстытут]].
* [[10 кастрычніка]] [[1919]]: пачала працаваць моладзеваямаладзёжная арганізацыя [[Беларуская секцыя студэнтаў Горацкага сельскагаспадарчага інстытута|Беларуская секцыя студэнтаў]]. Яна мела на мэце пашыраць свядомасць паміж беларусамі, знаёміць з літаратурай, тэатральнымі творамі, гісторыяй, культурным і эканамічным становішчам Беларусі і дапамагаць беларускаму нацыянальнаму руху.
* [[1921]]: пабудаваны будынак чыгуначнай станцыі «Беларускія Горкі» (з 1930 г. — «Пагодзіна»).
* [[1924]]: вярнуліся ў склад [[БССР]], цэнтр раёнураёна.
* [[28 лістапада]] [[1925]]: горад наведалі народныя пісьменнікі [[Янка Купала]] і [[Якуб Колас]].
* з ліпеня [[1925]] па снежань [[1929]] у Горках дацэнтам [[БДСГА]] працаваў [[Ян Серада]], першы старшыня [[Рады БНР]].
Дзейнічаюць 2 бібліятэкі, Горацкі раённы цэнтр культуры і Палац культуры [[БДСГА]]. На тэрыторыі горада для яго жыхароў створаная добраўпарадкаваная зона адпачынку — парк з сажалкамі.
 
Маецца добры досведвопыт працы школы мастацкіх рамёстваў. З'яўляецца месцам правядзення семінараў, навучання супрацоўнікаў [[Беларускія школы мастацкіх рамёстваў|школаў рамёстваў]], якія працуюць у іншых раёнах.
 
=== Вядомыя землякі ===
 
=== Медыі ===
Сродкі масавай інфармацыі прадстаўленыя раённай газетай «[[Горацкі веснік]]» (тыраж 3 620 асобнікаў, перыядычнасць выпуску — 2 разы на тыдзень), газетай [[БДСГА]] «[[Савецкі студэнт]]» (тыраж 1 000 асобнікаў, перыядычнасць — 2 разы на месяц), раённым радыёвяшчаннем «[[Голас Горацкага краю]]» (выхад у эфір 9 разоў на тыдзень, агульны аб'ём вяшчання — 2 гадзіны 50 хвілін). У сетку кабельнага тэлебачання ўключаныяўключана больш за 1,5 тыс. абанентаў. Разам з гэтым у Горках выдаецца прыватная агульнапалітычная газета «[[УзГорак]]» (тыраж 1 000 асобнікаў, перыядычнасць — 1 раз на тыдзень), штодзённа ў Інтэрнеце абнаўляецца сайт пра мясцовыя падзеі http://horki.info. Таксама свае сайты маюць [http://grk-gymnaz.org Горацкая гімназія № 1] і [http://www.gorki.mogilev-region.by/ Горацкі раённы выканаўчы камітэт.]
 
=== Грамадскія аб'яднанні ===
 
=== Цэрквы ===
* Спаса-ўзнясенскаяУзнясенская царква
* Царква евангельскіх хрысціян «Міласэрнасць»
* Царква хрысціян веры евангельскай «Благодать»
* Музей [[Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі]].
* Мастацкая галерэя.
* Музей-кабінет Максіма Гарэцкага (корпус №4№ 4 Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі).
 
=== Забавы ===
* Кавярня «Ташир».
* Кавярня «Версаль».
* Піцэрыя "«Гурман"»
 
=== Славутасці ===
 
== Літаратура ==
==Кнігі i брашуры==
*Горкі // Анатоль Цітоў. Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.)/Анатоль Цітоў — Мн.: Полымя, 1998.— 287 с. ISBN 985-07-0131-5.
*Горкі // Нашы гарады: грамадска-палітычнае даведачнае выданне / У. А. Малішэўскі, П. М. Пабока. — Мн.: Народная асвета, 1991. — 303 с.: фота. — ISBN 5-341-00240-7.
*Horki // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich.Tom III: Haag — Kępy. — Warszawa, 1882. S. 125
*Горки // Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г. П. Пашков [и др.]; под общ. ред. И. И. Пирожника. — Мн., 2007.— 648 с. ISBN 978-985-11-0384-9.
*Лившиц В. М. Горки. Историко-экономический очерк. Минск: «Беларусь», 1984. — 80 с., ил.
*Лившиц В. М. Горки. Историко-экономический очерк. Минск: «Полымя», 1989, 95 с., ил. ISBN 5-345-00084-0
*Лившиц В. М. Белорусская сельскохозяйственная академия. Памятники и памятные горада. Соавт.: Добролюбов Н. Н. Минск: «Ураджай»,1990. — 93 с. ISBN 5-7860-0551-8
*Лившиц В. М. Горки. Фотоальбом. Автор текста. Минск: «Беларусь», 1991, с.110, цв. ил. ISBN 5-538-00738-Х
*Ліўшыц У. М. Горацкі гістарычна-этнаграфічны музей. Даведнік. Мінск: «Полымя», 1991. — 95 с., іл. ISBN 5-345-00376-9
*Ліўшыц У. М. Летапіс горада Горкі. Горкі: адзел культуры Горацкага райвыканкама, 1995, 103 с. *ISBN 985-6120-04-7
*Ліўшыц У. М. "Ішло ў бясмерце Горацкае гетта… " Горкі: адзел культуры Горацкага райвыканкама, 1995. — 24 с. ISBN 985-6120-06-3
*Ліўшыц У. М. Летапіс Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі (1836—1995 гг.). аўт.-склад. Горки: ред.-изд. отдел БСХА, 1995. — 208 с. ISBN 985-6120-11-Х
*Ліўшыц У. М. Раскопкі вакол горацкага «Парнаса. Літаратуразнаўчыя нарысы». Горкі: адзел культуры Горацкага райвыканкама, 2001. — 194 с., ил. 20. ISBN 985-6120-44-6
*Ліўшыц У. М. Горкі: Старонкі гісторыі. Мінск: «Красико — принт», 2007. — 312 с., ил.16 л. ISBN 985-405-384-9
*Лившиц, В. М. Горецкая еврейская община : страницы истории / В. М. Лившиц. — Горки : Нацрат Илит, 2009. — 298 с.
*Лившиц, В. М.Евреи в Горках: судьбы и дела.— Горки-Нацрат Илит.Типография БГСХА.2012.-310с.
*Ліўшыц, У. М. У краі бярозавых гаёў. Аўтар тэкста/сааўтар А.В.Бяляцкі.- Магілёў. Магілёўская друкарня імя С.Собаля.-120с. ил. ISBN 978-985-6848-96-7
*Лившиц В. М. Гордость и слава Горецкой земли. В 3-х книгах. Книга 1. Учёные—земляки. — Горки: 2013.124 с.
*Лившиц В. М. Гордость и слава Горецкой земли. В 3-х книгах. Книга 2.Земляки -Герои Советского Союза, генералы вооруженных сил и внутренних сил СССР. — Горки: 2014.124 с.
*Стельмашонок И. М. Освобождение Горецкого района в годы Великой Отечественной войны. Горки:1994. 64 с.
*Стельмашонок И. М. Защищая Родину(из истории горецкого антифашисткого подполья и партизанского движения, участия воинов-земляков в борьбе с немецко-фашисткими захватчиками).Горки: 1995. 44 с.
*Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Горацкага раёна. Мінск:1996."Вышэйшая школа".589 с. ISBN 985-06-0180-9
 
== Кнігі i брашуры ==
==Артыкулы ў энцыклапедыях==
* Горкі // Анатоль Цітоў. Геральдыка беларускіх местаў (XVI  — пачатак XX ст.)/Анатоль Цітоў  — Мн.: Полымя, 1998.— 287 с. ISBN 985-07-0131-5.
*Ліўшыц, У. М.Горкі//Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. – Мінск.: 1996. Т. 3. – С. 89-91.
* Горкі // Нашы гарады: грамадска-палітычнае даведачнае выданне / У.  А.  Малішэўскі, П.  М.  Пабока.  — Мн.: Народная асвета, 1991.  — 303 с.: фота.  — ISBN 5-341-00240-7.
*Ліўшыц, У. М.Горы-Горацкая земляробчая школа//Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. – Мінск.: 1996. Т. 3. – С. 93.
* Horki // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich.Tom III: Haag  — Kępy.  — Warszawa, 1882. S. 125
*Ліўшыц, У. М.Горы-Горацкі земляробчы інстытут //Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. – Мінск.: Т. 3. 1996. Т.3 – С. 93-91.
* Горки // Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г.  П.  Пашков [и др.]; под общ. ред. И.  И.  Пирожника.  — Мн., 2007.— 648 с. ISBN 978-985-11-0384-9.
*Ліўшыц, У. М.Горацкі гістарычна-этнаграфічны музей //Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т.– Мінск.: 1996. Т. 3.1966 – С. 86-87.
* Лившиц В.  М.  Горки. Историко-экономический очерк. Минск: «Беларусь», 1984.  — 80 с., ил.
*Ліўшыц, У. М.Беларуская сельскагаспадарчая акадэмія// Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Мінск.: Т. 1. 1993. – С. 414-415.
* Лившиц В.  М.  Горки. Историко-экономический очерк. Минск: «Полымя», 1989, 95 с., ил. ISBN 5-345-00084-0
*Ліўшыц, У. М.Горы-Горацкая земляробчая школа// Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. – Мінск.: 1997. Т. 5.. – С. 367.
* Лившиц В.  М.  Белорусская сельскохозяйственная академия. Памятники и памятные горада. Соавт.: Добролюбов Н.  Н.  Минск: «Ураджай»,1990.  — 93 с. ISBN 5-7860-0551-8
*Ліўшыц, У. М.Горы-Горацкі земляробчы інстытут//Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. – Мінск.: 1997. Т. 5. 1997. - С. 367-368
* Лившиц В.  М.  Горки. Фотоальбом. Автор текста. Минск: «Беларусь», 1991, с.110, цв. ил. ISBN 5-538-00738-Х
*Ліўшыц, У. М.Горкі//Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. – Мінск.: Энцыклапедыя гісторыі Беларусі, 1997. Т. 5.– С. 360.
* Ліўшыц У.  М.  Горацкі гістарычна-этнаграфічны музей. Даведнік. Мінск: «Полымя», 1991.  — 95 с., іл. ISBN 5-345-00376-9
*Ліўшыц, У. М.Беларуская сельскагаспадарчая акадэмія// Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. – Мінск.: 1995. Т. 2. – С. 492.
* Ліўшыц У.  М.  Летапіс горада Горкі. Горкі: адзел культуры Горацкага райвыканкама, 1995, 103 с. *ISBN 985-6120-04-7
*Ліўшыц Уладзімір. Горкі // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 1: — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. - С. 546
* Ліўшыц У. М. "Ішло ў бясмерце Горацкае гетта… " Горкі: адзел культуры Горацкага райвыканкама, 1995.  — 24 с. ISBN 985-6120-06-3
* Ліўшыц У.  М.  Летапіс Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі (1836—1995  гг.). аўт.-склад. Горки: ред.-изд. отдел БСХА, 1995.  — 208 с. ISBN 985-6120-11-Х
* Ліўшыц У.  М.  Раскопкі вакол горацкага «Парнаса. Літаратуразнаўчыя нарысы». Горкі: адзел культуры Горацкага райвыканкама, 2001.  — 194 с., ил. 20. ISBN 985-6120-44-6
* Ліўшыц У.  М.  Горкі: Старонкі гісторыі. Мінск: «Красико  — принт», 2007.  — 312 с., ил.16 л. ISBN 985-405-384-9
* Лившиц, В.  М.  Горецкая еврейская община : страницы истории / В.  М.  Лившиц.  — Горки : Нацрат Илит, 2009.  — 298 с.
* Лившиц, В.  М. Евреи в Горках: судьбы и дела.— Горки-Нацрат Илит. Типография БГСХА.2012.-310с.
* Ліўшыц, У. М. У краі бярозавых гаёў. Аўтар тэкста/сааўтар А. В. Бяляцкі.- Магілёў. Магілёўская друкарня імя С.Собаля.-120с. ил. ISBN 978-985-6848-96-7
* Лившиц В.  М.  Гордость и слава Горецкой земли. В 3-х книгах. Книга 1. Учёные—земляки.  — Горки: 2013.124 с.
* Лившиц В.  М.  Гордость и слава Горецкой земли. В 3-х книгах. Книга 2.Земляки -Герои Советского Союза, генералы вооруженных сил и внутренних сил СССР.  — Горки: 2014.124 с.
* Стельмашонок И.  М.  Освобождение Горецкого района в годы Великой Отечественной войны. Горки:1994. 64 с.
* Стельмашонок И.  М.  Защищая Родину(из истории горецкого антифашисткого подполья и партизанского движения, участия воинов-земляков в борьбе с немецко-фашисткими захватчиками).Горки: 1995. 44 с.
* Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Горацкага раёна. Мінск:1996."Вышэйшая школа".589 с. ISBN 985-06-0180-9
 
== Артыкулы ў энцыклапедыях ==
* Ліўшыц, У.  М. Горкі//Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. — Мінск.: 1996. Т. 3. — С. 89-91.
* Ліўшыц, У.  М. Горы-Горацкая земляробчая школа//Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. — Мінск.: 1996. Т. 3. — С. 93.
* Ліўшыц, У.  М. Горы-Горацкі земляробчы інстытут //Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. — Мінск.: Т. 3. 1996. Т.3 — С. 93-91.
* Ліўшыц, У.  М. Горацкі гістарычна-этнаграфічны музей //Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т.- Мінск.: 1996. Т. 3.1966 — С. 86-87.
* Ліўшыц, У.  М. Беларуская сельскагаспадарчая акадэмія// Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Мінск.: Т. 1. 1993. — С. 414-415414—415.
* Ліўшыц, У.  М. Горы-Горацкая земляробчая школа// Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. — Мінск.: 1997. Т. 5.. — С. 367.
* Ліўшыц, У.  М. Горы-Горацкі земляробчы інстытут//Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. — Мінск.: 1997. Т. 5. 1997. - — С. 367-368367—368
* Ліўшыц, У.  М. Горкі//Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. — Мінск.: Энцыклапедыя гісторыі Беларусі, 1997. Т. 5.- С. 360.
* Ліўшыц, У.  М. Беларуская сельскагаспадарчая акадэмія// Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. — Мінск.: 1995. Т. 2. — С. 492.
* Ліўшыц Уладзімір. Горкі // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г.  П.  Пашкоў і інш. Т. 1:  — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. - — С. 546
 
== Спасылкі ==