Розніца паміж версіямі "Аляксандр Антонавіч Крывіцкі"

др
арфаграфія, стылявыя змены
др (арфаграфія, стылявыя змены)
'''Аляксандр Антонавіч Крывіцкі''' (нар. {{ДН|15|8|1927}} года, [[вёска Залессе, Мсціслаўскі раён|вёска Залессе]], [[Мсціслаўскі раён]])  — беларускі [[мовазнавец]].
 
== Біяграфія ==
 
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і, якая займалася таксама цяслярскім і бондарскім рамяством (выконвалі цяслярскія работы, ладавалі бондарскае начынне). У сакавіку 1944 года г. ён быў прызванпрызваны у рады [[Чырвоная Армія|ЧырвонайЧырвоную АрмііАрмію]]. ВаяўваўВаяваў у войскахна 2-гам УкраінскаУкраінскім фронтафронце. <ref>Нацыянальныя скарбы. Дыялекталагічны зборнік да 80-годдзя А. А. Крывіцкага. — Мн.: ВТАА "«Права і эканоміка"», 2008. — С. 5.</ref> Удзельнічаў уУдзельнік баяхбаёў у [[Аўстрыя|Аўстрыі]], [[Венгрыя|Венгрыі]], [[Чэхаславакія|Чэхаславакіі]]. Пасля дэмабілізацыі, ўу 1947 г. годзе паступіў на філалагічны факультэт [[Магілёўскі педагагічны інстытут|Магілёўскага педінстытута]], які скончыў у 1951 г годзе. Настаўнічаў у [[Карэлічы|Карэлічах]]. З 1952У па1952—2007 2007 гады –гадах — навуковы супрацоўнік [[Інстытут мовазнаўства НАНБ|Інстытута мовазнаўства]] [[АН БССР]]. У 1959 г. годзе паспяхова абараніў кандыдатскуюкандыдацкую дысертацыю "«Формы асабовых і зваротнага займеннікаў сучаснай беларускай мовы ў іх гісторыі"».<ref>Нацыянальныя скарбы. Дыялекталагічны зборнік да 80-годдзя А. А. Крывіцкага. — Мн.: ВТАА "«Права і эканоміка"», 2008. — С. 6.</ref> У 1971 годзе А. А. Крывіцкі стаў лаўрэатам Дзяржаўнай прэміі СССР. У 2001 годзе ўзнагароджаны медалём Францыска Скарыны.
 
== Навуковая дзейнасць ==
 
Пачаў вывучэнне беларускіх народных гаворак яшчэ ў студэнцкія гады ў Магілёўскім педінстытуце. Усе гады вучобы быў старастам дыялекталагічнага гуртка. У сектары дыялекталогіі інстытута мовазнаўства ён працягваў ездзіць у дыялекталагічныя экспедыцыі, складаў карты для “Дыялекталагічнага«Дыялекталагічнага атласа беларускай мовы”мовы».
 
Арганізатар даследваннядаследавання лексікі беларускіх народных гаворак. Па яго ініцыятыве Інстытут мовазнаўства АН Беларусі падрыхтаваў і выдаў лексіграфічныя зборнікі: “З«З народнага слоўніка”слоўніка», “Народная«Народная лексіка”лексіка», “Жывое«Жывое слова”слова» і інш.
 
У шэрагу прац А. А.  Крывіцкі раскрыў узаемаадносіны і ўзаемадзеянне літаратурнай і дыялектнай разнавіднасцей нацыянальнай мовы сярод іншых славянскіх моў.
 
Брашуру “У«У рытме з развіццём мовы”мовы» аўтар прысвяціў стану беларускай моўнай культуры ў розныя перыяды нацыянальнай гісторыі, ролі мовазнаўства ў нацыянальным моўным развіцці народа. А. А.  Крывіцкі асвятліў асноўныя набыткі лінгвістыкі на Беларусі у пасляваенны час у галіне лексікаграфіі, правапісу, даследваннядаследавання розных праблем і пытянняўпытанняў, актуальных аспектаў граматыкі, марфалогіі, фанетыкі, анамастыкі, вывучэння старабеларускай пісьмовай мовы 15-18 ст.ст., развіцця славістыкі ў Беларусі.
 
ЛагічнымВынікам завяршэннемасэнсавання у асэнсаванні шляхооўшляхоў развіцця беларускай дыялекталагічнай навукі на працягу усёй гісторыі яе функцыянавання стала асабістая манаграфія А. А. Крывіцкага "«Дыялекталогія беларускай мовы"» (2003).<ref>Нацыянальныя скарбы. Дыялекталагічны зборнік да 80-годдзя А. А. Крывіцкага. — Мн.: ВТАА "«Права і эканоміка"», 2008. — С. 8.</ref> У манаграфіі Крывіцкі даў характарыстыку мовазабеспечвальных сродкаў дыялектнай гаворкі як комплексу асаблівасцей двухузроўневага тыпу - — уласнадыялектных, ці этнагенетычных, і культурна-гістарычных, або фактаў маўлення; паказаў асаблівасці кожнай са структурных сістэм сродкаў маўлення ў іх тэрытарыяльным пашырэнні, а таксама раскрыў спецыфіку іх развіцця.
 
Займаўся Аляксандр Крывіцкі таксама і лексікаграфіяй. Галоўным набыткам у гэтай галіне з'явіліся "«Тураўскі слоўнік"» (Т.1-2, 1982; Т.3 - — 1984; Т.4 - — 1985; Т.5 - — 1987), даведнікі дыялектнай лексікі "«Жывёльны свет. Тэматычны слоўнік"» (1999), "«Раслінны свет. Тэматычны слоўнік"» (2000), "«Чалавек. Тэматычны слоўнік"» (2006). <ref>Нацыянальныя скарбы. Дыялекталагічны зборнік да 80-годдзя А. А. Крывіцкага. — Мн.: ВТАА "«Права і эканоміка"», 2008. — С. 8.</ref>
 
== Асноўныя навуковыя працы ==
 
* Аб аканні ў гаворках Лагойскага раёна Мінскай вобласці// Працы Ін-та мовазнаўства АН БССР. Вып. 111.—Мн., 1957.—С. 159-169159—169.
* Мацкевіч, Ю. Ф.  Атлас беларускіх гаворак/ Ю. Ф.  Мацкевіч, А. А.  Крывіцкі// Настаўн. газ.—1972.—5 студз.
* Мацкевич, Ю. Ф.  Атлас белоруских говоров/ Ю. Ф.  Мацкевіч, А. А.  Кривицкий// Сел. газ..—1971.—24 нояб.
* Атлас гаворак беларускай мовы// Беларусь.—1956.—№  5.—С. 32.
* Жураўскі, А. І., Крывіцкі А. А.  Беларускае мовазнаўства ў Акадэміі навук БССР/ А. І.  Жураўскі, А. А.  Крывіцкі.—Мн.: Навука і тэхніка, 1979.—95 с.
* Беларуская мова, яе родзічы і блізкія// Бярозка.—1966.—№  12.—С. 15.
* Беларуская мова — нацыянальная мова беларускага народа// Нар. асвета.—1984.—№  8.—С. 49-51.
* Кривицкий, А. А.  Белорусский язык для говорящих по-русски/ А. А.  Кривицкий, А. Е.  Михневич, А. И.  Подлужный.—3-е изд., перераб.—Мн.: Выш. шк., 1990.—368 с.
* Кривицкий, А. А.  Белорусский язык для небелоруссов/ А. А.  Кривицкий, А. Е.  Михневич, А. И.  Подлужный.—2-е изд, испр. и доп.—Мн.: Выш.шк., 1978.—352 с.
* Гаворкі вёскі Яскавічы Салігорскага раёна// Народная словатворчасць.—Мн., 1979.—С. 104-112104—112.
* Гавораць чарнобыльцы: З мясцовых гаворак чарнобыл. Зоны ў Беларусі/ Склад. і навук. рэд. А. А.  Крывіцкі.—Мн., 1994.—220 с.
* Дыялект// БелСЭ. У 12 т. Т. 4.—Мн., 1971.—С. 340.
* Дыялекталагічны атлас беларускай мовы.—Мн.: АН БССР, 1963.—971 с.: 338 карт.
* Дыялекталогія// БелСЭ. У 12 т. Т. 4.—Мн., 1971.—С. 340-341340—341.
* З гісторыі нашых прозвішчаў// Полымя.—1970.—№  8.—С. 232-236232—236.
* З лексічных рэгіяналізмаў Віцебшчыны// Нар. слова.—Мн., 1976.—С. 92-100.
* З народнага слоўніка/ Рэд. А. А.  Крывіцкі.—Мн.: Навука і тэхніка, 1975.—350 с.
* Из словаря полесских рыболовов// Полесье.—М., 1968.—С. 162-174162—174.
* Каштоўнае даследванне// Беларусь.—1964.—№  11.
* Кніга для чытання і дарадчык на штодзень// Полымя.—1963.—№  9.—С. 155-162155—162.
* Веренич, В. Л.  Лексика городенских гончаров/ В. Л.  Веренич, А. А.  Кривицкий// Полесье.—М., 1968.—С. 175-192175—192.
* Летапіс мовы// Беларусь.—1964.—№  8.—С. 27.
* Лингвогеографическая статья в белорусском лексическом атласе// Совещане по общим вопросам диалектологии и истории языка.—М., 1977.—С. 32-34.
* Лингвогеографическая статья в белорусском лексическом атласе// Лингвистическая география и проблемы истории языка: Материалы VI Всесоюз. совещ.—Нальчик, 1981.—С. 16-21.
* Крывіцкі, А. А.  Міжнародная канферэнцыя па АЛА у ГДР/ А. А.  Крывіцкі, А. І.  Падлужны// Беларуская лінгвістыка. Вып. 19.—Мн., 1981.—С. 75-76.
* Бірыла, М. В.  Міжнародная нарада па агульнаславянскаму лінгвістычнаму атласу/ М. В.  Бірыла, А. А.  Крывіцкі// Беларуская лінгвістыка. Вып. 2.—Мн., 1972.—С. 78-79.
* Крывіцкі А. А.  Моўная старажытнасць Тураўшчыны/ А. А.  Крывіцкі, В. Лабко// Голас Радзімы.—1976.—22 ліп.
* Народная лексіка/ Рэд. А. А.  Крывіцкі.—Мн.: Навка і тэхніка, 1977.—287 с.
* Народная словатворчасць/ Рэд. А. А.  Крывіцкі.—Мн.: Навука і тэхніка, 1979.—336 с.
* Наша родная мова.—Выд. 3-е, дапрац.—Мн.: Нар. асвета, 1973.—192 с.
* Образование междиалектной границы белорусского языка// Совещание по общим вопросам диалектологии и истории языка.—М., 1979.—С. 110-111110—111.
* Оканне // БелСЭ: Кароткая энцыкл. Т.4.—Мн., 1981.—С. 419.
* Падрыхтоўка дыялектычнага атласа беларускай мовы// ЛІМ.—1954.—3 ліп.
* Полесские говоры Белоруссии и современный белорусский диалектный язык// Полесье и этногенез славян.—М., 1983.—С. 50-52.
* Крывіцкі, А. А.  Пра слоўнік Тураўшчыны/ А. А.  Крывіцкі, Г. А.  Цыхун, І. Я.  Яшкін// нар. слова.—Мн., 1976.—С. 288-307288—307.
* Крывіцкі, А. А.  Практыкум па фанетыцы беларукай мовы: Вучэб. дапам./ А. А.  Крывіцкі, А. І.  Падлужны.—Мн.: Выш. шк., 1989.—219 с.
* Прасцейшыя элементы гукавай абалонкі мовы// Материалы конф. Молодых учёных АН БССР.—Мн., 1958.—С. 49-52.
* Крывіцкі А. А.  Рабочая нарада па ЛАЕ у Маскве/ А. А.  Крывіцкі, П. А.  Міхайлаў// Беларуская лінгвістыка. Вып. 21.—Мн., 1982.—С. 78-79.
* Рэгіянальная лексіка з паўночнай Віцебшчыны// Народная лексіка.—1977.—С. 31-38.
* Скланенне// Бел. ССР: Карот. энцыкл. Т.4.—Мн., 1981.—С. 531-532531—532.
* Спадчына Я. Ф.  Карскага па беларускай дыялекталогіі// Беларуская лінгвістыка. Вып. 21.—Мн., 1981.—с. 18-24.
* Крывіцкі, А. Спроба лінгвагеалогіі Палесся/ А. Крывіцкі, Г. Цыхун// Полымя.—1972.—№  11.—С. 245-248245—248.
* Сучасная беларуская літаратурная мова і народныя гаворкі.—Мн., 1961.—40 с.
* Тураўскі слоўнік. У 5 т. Т.1: А-Г/ Склад. А. А.  Крывіцкі і шнш.—Мн.: Навука і тэхніка, 1982.—255 с.
* Тураўскі слоўнік. У 5 т. Т.2: Д-К/ Склад. А. А.  Крывіцкі і шнш.—Мн.: Навука і тэхніка, 1982.—271 с.
* Тураўскі слоўнік. У 5 т. Т.3: Л-О/ Склад. А. А.  Крывіцкі і шнш.—Мн.: Навука і тэхніка, 1982.—312 с.
* Тураўскі слоўнік. У 5 т. Т.4: П-Р/ Склад. А. А.  Крывіцкі і шнш.—Мн.: Навука і тэхніка, 1982.—360 с.
* Тураўскі слоўнік. У 5 т. Т.5: С-Я/ Склад. А. А.  Крывіцкі і шнш.—Мн.: Навука і тэхніка, 1982.—422 с.
* Тыпалогія рэзентацыйных адрозненняў у сінтаксісе беларускіх гаворак// Тыпалогія славянскіх моў і ўзаемадзеянне славянскіх літаратур: Тэз. дакл. Ч.2.—Мн., 1977.—С. 187-188187—188.
* У рытме з развіццём мовы.—Мн., 1976.—76 с.
* У слоўнік Мсціслаўшчыны// З народнага слоўніка.—Мн., 1975.—С. 119-134119—134.
* Формы асабовых і зваротнага займеннікаў беларускай мовы ў іх гісторыі// Уч. зап. (Мозыр. гос. пед. ин-т) Вып. 1.—Мн., 1958.—С. 183-214183—214.
* Формы асабовых і зваротнага займеннікаў беларускай мовы ў іх гісторыі// Весці АН БССР. Сер. грамад. навук.—1957.—№  1.—С. 111-118111—118.
* Формы личных и возвратногоместоимения современного белорусского языка в их истории: Автореф. дис.—Мн., 1958.—20 с.
* Хрэстаматыя па беларускай дыялекталогіі// Склад. А. А.  Крывіцкі і інш.—Мн., 1962.—350 с.: карт
* Чаму мы так гаворым...гаворым…// Беларусь.—1957.—№  6.—С. 32.
* Што такое лінгвагеаграфія.—Мн.: Нар. асвета, 1986.—72 с.: іл.
* Юзэфа Фларыянаўна Мацкевіч// Беларуская лінгвістыка. Вып. 1.—Мн., 1972.—С. 84-85.
* Я. Ф.  Карскі — выдатны беларускі вучоны// Весці АН БССР. Сер. грамад. навук.—1961.— №  1.—С. 5-14
* Беларускае мовазнаўства: Бібліягр. указальнік (1825-19651825—1965)/ Склад. А. Д.  Васілеўская і інш.—Мн.: Навука і тэхніка, 1967.—415 с.
* Беларускае мовазнаўства: Бібліягр. паказ. (1966-19751966—1975)/ Склад. А. Д.  Васілеўская, Я. М.  Рамановіч.—Мн.: Навука і тэхніка, 1980.—352 с.
* Беларускае мовазнаўства: Бібліягр. паказ. (1976-19851976—1985)/ Склад. А. Д.  Васілеўская,. Я. М.  Рамановіч.—Мн., 1993.—559 с. ( Гл. імянныя паказальнікі)
* Беларуская этнаграфія і фалькларыстыка: Бібліягр. паказ. (1945-19701945—1970)/ Склад. М. Я.  Грынблат.—Мн.: Навука і тэхніка, 1972.—388 с. (Гл. імянныя паказ.).
* Бібліяграфічны указальнік літаратуры па беларускаму мовазнаўству/ Склалі М. А.  Жыдовіч, Я. М.  Рамановіч, А. К.  Юрэвіч.—Мн.: Бду, 1960.—221 с. ( Гл. імянны паказ.)
* Методы выкладання беларускай мовы: Бібліягр. паказ.. (1969-19901969—1990)/ Склад. М. Я.  Лукошус.—Мн.: Выш. шк., 1983.—109 с. (Гл. імянны паказ.).
 
{{Зноскі}}
{{зноскі}}
 
== Літаратура ==
 
* Крывіцкі А. А. // БелСЭ. У 12 т. Т. 6.—Мн.,1972.—С. 132.
* Крывіцкі А. А. // Беларуская мова: Энцыкл.—Мн., 1994.—С. 272-273272—273.
* Крывіцкі А. А. // Энцыкл. літ. і мастацтва Беларусі. У 5 т. Т. 3.—Мн., 1986.—С. 133.
 
== Спасылкі ==
* [http://library.mogilev.by/kray/Znak_new/mstislavl/r17p5_25.htm Крывіцкі Аляксандр Антонавіч]
 
[http://library.mogilev.by/kray/Znak_new/mstislavl/r17p5_25.htm Крывіцкі Аляксандр Антонавіч]
 
{{DEFAULTSORT:Крывіцкі}}