Розніца паміж версіямі "Энцыклапедыя"

арфаграфія
др (робат Дадаем: be-x-old:Энцыкляпэдыя)
(арфаграфія)
{{арфаграфія}}
{{commonscat|Encyclopedias}}
{{вызнч|1=Энцыклапедыя}} ([[грэчаская мова|грэч]]. ἐγκύκλιος παιδεία, enkyklios paideia – круг для вывучэння.) – тэрмін «энцыклапедыя» зараз выкарыстоўваецца для працы усялякагалюбога аб'ёмуаб’ёму, дзе ёсць адзін ці болей артыкулаў, звычайна ў [[алфавіт]]ным парадку, па ўсімўсіх галінамгалінах ведаў, альбо па ўсімўсіх аспектамаспектах іншага прадмету. У адрозненніадрозненне ад [[слоўнік]]а, альбоабо [[даведнік]]а, энцыклапедыя змяшчае інфармацыю, якую могуць чытаць і няспецыялістынеспецыялісты.
 
== Гісторыя ==
 
=== Раннія распрацоўкі ===
ГрэцкіГрэчаскі вучоны [[Платон]] распрацаваў першую энцыклапедычную працу (к. 370 ДХ), куды ён запісваў свае па-майстэрску выкананыя лекцыі па натуральнай гісторыі, [[матэматыка|матэматыцы]] і [[філасофія|філасофіі]]. Грэкі верылі, што ўніфікацыя і выкарыстанне ведаў і паляпшэнне мыслення, былі першымі мэтамі адукацыі. У адрозненне ад грэчаскай, «Cato Praecepta ad filium» (к. 183 ДХ) адбівае тыпова рымскі прагматызм і была задумана і распрацавана для пашырэння здольнасцяў і ведаў у практычных галінах.
[[Image:naturalishistoria.jpg|thumb|150px|left|Naturalis Historia, 1669 рэдакцыi 1669г, тытульны лiст.]]
Раннімі сапраўды энцыклапедычнымі працамі сталі творы [[Пліній Старшы|Плінія Старшага]], з яго вялізарнай "Historia naturalis" ([[77]] ПХ), што ўяўляе сабой паслядоўную анталогію з тэмамі прысвечанымі [[батаніка|батаніцы]], [[металургія|металургіі]] і [[касмаграфія|касмагрфіі]].
 
Манументальная кампіляцыя, надзвычай цяжка распрацаваны класіфікацыйна каркас, панаваў ад [[антычнасць|антычных]] часоў да вынаходжання больш рухомых формаў у ХV стагоддзі. Гэтыя працы былі напісаны [[лацінская мова|па-лацінску]] і прызначаліся для абмежаванай публіцыпублікі. Іх дыяпазон розніўся ад Маркуса Тэрэтыўса Варро з яго "Disciplinarium libri IX" (к.50 ДХ) да працаў Баэцыя і Ісідора з Сівіллы. Кульмінацыяй стала "Speculum majus" Вінсэнта Б’еваіса, скончаная ў [[1244]] годзе. Гэта велізарны збор сачыненняў, пакінутых свету ад энцыклапедый, за мноства сотняў год. "Li livres dou tresor" БрунэттоБрунэта Лаціні (к. [[1266]]), тым не менш, уяўляе значны крок, бо яна напісана [[французская мова|па-французску]] і была арыентавана на італьянскі вышэйшы пласт грамадства. Гэта было выключна ўдалым праэктам, з пункту гледжання фінансавай спрыяльнасці і наступнае выданне было створана ў [[1530]] годдзегодзе.
 
=== XVI–XVIII стст. ===
[[Image:1708-harris-ttlpg.jpg|thumb|Harris' ''[[Lexicon Technicum]]'', тытульны лiст 2га выдання, [[1708]]]]
У сярэдзіне XVI стагоддзя стаў папулярным энцыклапедычны слоўнік, адрэдактаваныадрэдагаваны Карлам Эц’енамЭцьенам ([[1504]]-[[1564]]), што даказвала, што чытачы аддавалі перавагу алфавітнаму парадку. Калі б не дзейнасць немецкага пісменнікапісьменніка Паўля Скаліха, магчыма, што тэрмін «энцыклапедыя» ніколі б не ўсталяваўся цвёрда. "Encyclopaedia, seu Orbis disciplinarum" («Энцыклапедыя, альбоабо веды пра Светсвет», [[1559]]) вяртае гэты тэрмін да вядомасці і ўжывання.
Сярод даведнікаў [[XVII]] ст., што былі ўжо даволі роднаснымі да сучасных энцыклапедый, з’яўляецца "Le Grandgrand Dictionnairedictionnaire historique" («Вялікі гістарычны Слоўнік», [[1674]]) Луіса Марэры, якая прайшла праз 20 выданняў. Гэтая энцыклапедыя больш дапасаванаадпавядае зграмадскім грамадскімі патрэбаміпатрэбам чым яе папярэднікі, улучаеуключае ў сабесябе [[геагафія|геаграфічныя]] і [[біяграфія|біяграфічныя]] дадзеныя, якія размешчаны ў [[алфавіт]]ным парадку і напісаны зразумелым тэкстам. Іншыя энцыклапедысты ў [[Англія|Англіі]], [[Германія|Германіі]] і ў іншых краях, бралі энцыклапедыю Марэры як ўзор. Джон Харрыс ([[1666]]–[[1719]]), стварыў першую параўнальную працу на [[англійская мова|англійскай мове]]. Яго "Lexicon Technicum" («Тэхнічны Лексіконлексікон»), альбоабо "Universal English Dictionary of Arts and Sciences" («Універсальны Англійскіанглійскі Слоўнікслоўнік па Мастацтваммастацтвах і Навукамнавуках») ([[1704]]), уключала дадзеныя біяграфіі і зніжала лексікаграфічны элемент, але трымала пільную ўвагу на [[матэматыка|матэматыцы]], [[фізыка|фізыцы]] і на тэхналогіях. Тэкст таксама змяшчаў дадзеныя пра гравіроўку па метале і мноства практычных парад. Наступнай, і вельмі значнай, стала "Ephraim Chambers's Cyclopaedia", альбоабо "Universal Dictionary of Arts and Sciences" («Універсальны Слоўнікслоўнік Мастацтваўмастацтваў і Навукнавук») ([[1728]]). Яна змяшчала перакрыжаваныякрыжаваныя спасылкі і загалоўкі і была першай энцыклапедыяй, цесна звязанай з сучаснымі. Яна натхніла іншаземных імітатараў.
 
На працягу гэтага перыяду, папярэднікі аднатомных энцыклапедый пачалі з’яўляцца ў [[Германія|Германіі]]. Сюды ўваходзіць Йохан Хабнэр, з яго "Reales Staats- und Zeitungs-Lexikon" ([[1704]]), Йохан Мэнке і яго "Compendioses Gelehrten-Lexikon" ([[1715]]), і С. Г. Ёхер з "Allgemeines Gelehrtenlexikon" ([[1750]]-[[1751]]). Унёсак [[Францыя|Францыі]] ў гэты час меў розны характар. Піэр Байле з яго "Dictionnaire historique et critique" («Гістарычны і крытычны слоўнік», [[1697]]) прапаноўваў новыя асаблівасці ў структуры. Яго знакавасць ў скептычным тоне. Ён абмежаваў біяграфічныя дадзеныя, але дадаў крытычныя каментары.
 
=== "Encyclopedie" ===
[[Image:ENC 1-NA5 600px.jpeg|thumb|[[Encyclopédie]], [[1773]]]]
Такім нонканфармісцкім стаўленнем напоўнена "Encyclopedie", якая ў раннім варыянце ўяўляла сабой пераклад англійскай "Universal Dictionary of Arts and Sciences" на французскую мову ([[1743]]-[[1745]]). Спачатку, Андрэ Ле Брэтон, парыжскі выдавец, набыў неабходны каралеўскі прывілей, і пачаў выдаваць пяцітомную энцыклапедыю. Неадпаведнасць з перакладам мусіла ўнесці змены ў першапачатковы план і першы том энцыклапедыі выйшаў у [[1751]] пры дапамозе Дэніса Дзідро і Жана д’Алемберта. Гэты знакаміты экзэмпляр працягваў выдавацца ня гледзячы на яго [[рацыяналізм|рацыяналісцкі]] і [[дэізм|дэісцкі]] ўхіл, на атакі [[Каталіцкая царква|Каталіцкага Касцёла]], і на забарону з бакубоку [[Людовік XV|Людовіка XV]].
Фрацузская "«Encyclopedie"» дасягнула поспеху дзякуючы таму, што гэта былабыў сапраўды прагрэсіўны твор. Яе структура засноўвалася на структуры [[Фрэнсіс Бэкан|Фрэнсіса Бэкана]] аб універсальных ведах. Карыстанне гэтым найбольш поўным і сістэматычным інструмэнтамінструментам ведаў і дасягненняў чалавецтва таго часу гарантвала прэзентацыю тэмаў праз увесь спектр ведаў. Асаблівую вартасць ёй надае тое, што яна была напісана не невядомымі асобамі, а лідэрамі французскага [[Асветніцтва]], такімі як Руссо[[Русо]], [[Турго]], Монтэск’ё[[Мантэск’ё]] і [[Вальтэр]]. Прыкладныя навукі былі ўключаны ў гэтае выданне. Ну і нарэшце, гэтае выданне не пакутуе адна дагматаўдагматы, але наадварот, яно досыць талерантнае, лібэральнаеліберальнае і, галоўным чынам, рацыяналістычнае.
 
=== "The Britannica" («Брытаніка») ===
[[Image:Ad Encyclopaedia-Britannica 05-1913.jpg|thumb|300px|left|''[[Encyclopædia Britannica]]'', адна з найбольш старажытных i вялiкiх англійскiх энцыклапедый, [[1913]] года.]]
Іншай значнай энцыклапедыяй [[XVIII ст.]], была "Encyclopaedia Britannica" ([[1768]]-[[1771]]), якая мае найбольш працяглую гісторыю сярод усіх энцыклапедый. Яна з’явілася ў [[Шатландыя|Шатландыі]], дзе ЭндрюЭндру БэллБэл, Колін МакФаркухар і Уільям Смэлі аб’ядналі традыцыйную класіфікацыю і слоўнікавую арганізацыю. Да гэтага часу, алфавітная паслядоўнасць прадметаў і фрагментаваныя веды давалі вельмі невялікі аб’ём на значных артыкулах. З іншага боку, ад няправільнага размяшканняразмяшчэння блыталіся неспецыялісты, і паслядоўнасць артыкулаў надавала перавагі інфармацыйнай кампіляцыі. Напрыклад, у арабскай энцыклапедыі, ежа і жанчына мяшкалісязмяшчаліся ў канцы, у нямецкай энцыклапедыі спачатку знаходзіліся дадзеныя пра сусвет і тэхналогіі, у французскай давалася перавага дадзеным пра філасофію і матэматыку.
 
Брытанскае выданне уключала ў сабесябе 45 вялікіх прадметаў, але размяркоўваліся яны ў межах адзінай алфавітнай паслядоўнасці, як асноўныя, так і падпарадкаваныя артыкулы. Класіфікацыя тым самым, зрабіла больш простым пошук, без перашкодаў у абранні неабходнага прадмету. Але першае выданне сустрэла мноства расчараваных водгукаў. Біяграфіі былі апушчаныапушчаныя, некаторыя артыкулы былі празмерупразмерна вялікімі. Наступнае выданне было ўжо лепейлепшае і змяшчала біяграфіі людзей, мапы і бібліяграфіі для значных артыкулаў. Выданне дзевятае ([[1875]]-[[1889]]) і дзесятае ([[1910]]-[[1911]]) дасягнулі вышыні стылю і істотнасці.
 
=== ХІХ стагоддзе ===
У [[ХІХ ст.]] розныя фірмы праводзілі выпуск розных папулярных публікацый. Індустрыяльная рэвалюцыя, узвышэнне сярэдняга класу, узмацненне патрэбаў чалавека, прагрэс у тэхналогіі друкавання, пераўтваралі вырабвытворчасць энцыклапедый у прыбыткавыпрыбытковы бізнэс.
 
==== [[Англія]] ====
Сярод пераемнікаў і канкурэнтаў «Брытанікі» ў Англіі былобылі два вельмі амбіцыйныхамбіцыйныя прадпрыемствапрадпрыемствы: "Encyclopaedia Metropolitana" ([[1817]]-[[1845]]) i "Penny Cyclopaedia" ([[1833]]-[[1843]]).
 
"Encyclopaedia Metropolitana" была задуманазадуманая паэтам СамуэлямСамуэлем Тэйларам Колерыджам. Прыгожыя ілюстрацыі, інфармацыя падтрымлівалася аўтарытэтнасцю аўтараў і грунтавалася на добрай канцэптуальнай аснове і вычарпальных па класіфікацыі схемах, якія ахоплівалі мноства дысцыплінаў. Але праект пацярпеў няўдачу па трох асноўных прычынах: не алфавітны парадак размяшчэння, а толькі змест; на яе падрыхтоўку сышлопайшло 28 год, а за гэты час мноства фактаў і дадзеных ужо састарэла; і яна не вытрымала канкурэнцыі з «Брытанікай».
 
"Penny Cyclopaedia" была прапанавана длякаб: «валодаць карыснай інфармацыяй для ўсіх класаў грамадства, асабліва для тых хто не ў стане мець для сабе вопытнага настаўніка, ці аддае перавагу самастойнаму навучанню». Гэтае намаганне таксама пацярпела няўдачу. [[Англійская мова]] гэтай энцыклапедыі не падыходзіла для перакладу на іншыя мовы, таму што [[французская мова]] — гэта не англійская, і такая мова не магла падыходзіць для найбольш культурных і адукаваных еўрапейцаў. Таксама, выдаўцы верылі, што прамысловы працоўныпрацаўнік жадае атрымліваць адукацыю для сабе пасля заканчэння яго працы, і верылі ў яго аптымістычнасць і дапытлівасць.
 
==== [[Германія]] ====
[[Image:Brockhaus Lexikon.jpg|thumb|[[Brockhaus Enzyklopädie|Brockhaus Konversations-Lexicon]], 1902]]
У [[ХІХ ст.]] тры нямецкія энцыклапедыі набылі вядомасць. У [[1808]] годдзе, Фрыдрых Арнольд Брокхаўз ([[1772]]- [[1823]]) атрымалі правы на т. зв. "Frauenzimmer-Lexikon", жаночую энцыклапедыю створанную Лобелам у [[1796]]. На аснове "Frauenzimmer-Lexikon" ён стварыў свой "Konversations-Lexikon", рысамі якога была прастата, папулярнасць, кароткасць артыкулаў, дыхтоўнасць, аўтарытэтнасць, шырыня ахопу. Брокхаўз быў недасканалы толькі ў навуцы і тэхналогіях. У той жа вобласцьвобласці, ЙозэпЁзэп Мэераўскі "Der Grosse Konversations-Lexikon" ([[1840]]-[[1852]]) быў проста выдатным. Нарэшце, "Herder Konversations-Lexicon" ([[1853]]-[[1857]]) быў выдадзены дзеля абслугоўвання асаблівых патрабаванняў каталікоў Германіі.
 
==== [[Францыя]] ====
 
П’ер ЛароссеЛарасе і Аўгустын БайеБае стварылі сумеснае "Librairie Larousse & Boyer" у [[1852]] і выдавалі "Grand dictionnaire universel du XIX siecle" ([[1865]]-[[1876]]), сумесь слоўніка і энцыклапедыі, якая працягвае выдавацца і сёння. Фэрдынд Каміль Дрэйфус выдаў "La grande encyclopedie" паміж [[1886]] i [[1902]].
 
==== [[Амерыка]] ====
==== Усходняя Еўропа ====
Падобная дзейнасць адбываецца і ва Усходняй Еўропе. Наглядным прыкладам можа служыць [[Польшча|польская]] "Encyklopedia Powszechna" ([[1858]]-[[1868]]).
Найбольш вялікімі і значнымі беларускімі энцыклапедыямі з’яўляюцца «[[Беларуская Савецкаясавецкая Энцыклапедыяэнцыклапедыя]]» і «[[Беларуская Энцыклапедыяэнцыклапедыя]]».
Найбольш пркметнымі [[Расія|Расійскімі]] выданнямі з’яўляюцца «Энциклопедический словарь» Ф. А. Брукхауза і І. А. ЕфронаЯфрона і «Большая Советскаясоветская Энциклопедияэнциклопедия». Галоўнымі недахопамі БСЭ з’яўляюцца ідэалагічныяідэалагічная пытанніперадузятасць, асабліва ў першым выданні, якіяякая істотна сапсуюцьпанізіла каштоўнасць працы.
 
==== Таталітарныя еўрапейскія энцыклапедыі ====
Дзве еўрапейскія энцыклапедыі, якія былі створаны пры таталітарных рэжымах, выклікаюць агульнае ўсхваляваннезахапленне: гэта [[Іспанія|іспанская]] "Espasa" альбо "Enciclopedia universal ilustrada europeo-americana" ([[1905]]-[[1970]]), якаяякую паважаеццапаважаюць за зграбнасць, цудоўную графіку і дбайную апрацоўку мастацтва; і [[Італія|італьянская]] "Enciclopedia italiana di scienze, lettere ed arti" ([[1929]]-[[1939]]) за аўтарытэтныя артыкулы, асабліва тыя, што прысвечаны біяграфіі і мастацтву.
 
== Тыпы энцыклапедый ==
 
=== Дарослыя энцыклапедыі ===
Існуюць тры тыпы энцыклапедый: звычайная энцыклапедыя, спецыяльная энцыклапедыя і гэнеральнаягенеральная (агульная) энцыклапедыя. Публікацыі такога кшталту як «Гісторыя Беларусі», «Геаграфія Беларусі» адносяцца да першай катэгорыі. Спецыяльныя энцыклапедыі ўлучаюцьўключаюць у сабесябе нарыс, прысвечаны якой-небудзь анойадной спецыялізаванай тэматыцы («Энцыклапедыя «Вялікае княства Літоўскае»», для прыкладу). Разам з тым, яны могуць ўяўляюць з сабесябе інфармацыю, змешчаную ў альфабэтнымалфавітным парадку, забяспечваючы больш вялікім аб'ёмамаб’ёмам ведаў па асобнамуасобным прадметупрадмеце, чым гэнеральнаягенеральная энцыклапедыя. У параўнанні, гэнеральнаягенеральная дарослая энцыклапедыя цалкам асвятляе вобласць ведаў, ад навуцынавукі да мастацтва, рухі крытычных пытанняў, таксама інфармацыю пра значныя мясціны і пэрсонперсон.
 
Істотнай значнасцю ў гэнеральныхгенеральных дарослых энцыклапедыях мае даўжыня артыкулаў. У энцыклапедыях «кароткага праходу» артыкулы змяшчаюць найбольш галоўнае па дадзенамудадзеным аспектуаспекце праблемы, але мае спасылкі на іншыя артыкулы, перасылкі на групу артыкулаў і г.д. Даўжыня таксама залежыць ад значнасці тэмы, яе гісторыі, і яе сучаснага статусу. Бібліяграфічны пералік кнігаўкніг дапамагае забяспечыць чытача спісам літаратуры для далейшага даследвання. Энцыклапедыі «доўгага ўваходупраходу» прапануюць больш падрабязную інфармацыю ў межах аднаго артыкулу. У некаторых выпадках, адзін артыкул можа дасягаць кніжнага аб'ёму. Энцыклапедыямі «доўгага ўваходупраходу» з'яўляюццаз’яўляюцца «Беларуская Энцыклапедыяэнцыклапедыя», «Беларуская Савецкаясавецкая Энцыклапедыяэнцыклапедыя», “Encyclopaedia Britannica”, «Encyclopedia Americana”, “Большая«Большая Советскаясоветская Энциклопедия”энциклопедия». Энцыклапедыямі «кароткага ўваходупраходу» з'яўляецца «з’яўляюцца The Academic“Academic American Encyclopedia” ([[1980]]) “The Columbia Encyclopedia” ([[1935]]) кароткага ўваходу праца ў адным тамытоме, таксама як і “Большая«Большая Советскаясоветская Энциклопедияэнциклопедия» у адным тамытоме.
 
=== Дзіцячыя энцыклапедыі ===
Ня гледзячыНягледзячы на тое, што першыя энцыклапедычныя працы для дзецяўдзяцей публікаваліся ў мінулыя гады, першай значнай стала “The Сhildren’s Еncyclopedia”, падрыхтаваная ангельскіміанглійскімі рэдактарамі на чале з Артурам Місам у [[1908]]. У [[1910]] годдзе, выйшаў амэрыканскіамерыканскі варыянт кнігі Міса “The New Вook of Knowledge”, пасля татальнай пераапрацоўцыпераапрацоўкі і рэдакцыі “The New Book of Knowledge” была выпушчана ў [[1966]]. Амерыканскія энцыклапедыі для сталых дзецяўдзяцей прадстаўлены “World Book” ([[1917]]), “Compton's” ([[1922]]), і “Merit Students Encyclopedia” ([[1967]]).
 
=== Электроныя энцыклапедыі ===
[[Image:Wikipedia 2005 Label DVD small.PNG|thumb|Нямецкая [[Вікіпедыя]] на DVD]]
Сучасныя тэхналогіі павялічылі ўнівэрсальнасцьўніверсальнасць і дасяжнасць, зрабілі рэвалюцыю ў энцыклапедычнай прадукцыі. КампуцерКамп’ютар дазваляе захоўваць і пераапрацоўваць вельмі вялікі аб'ёмаб’ём інфармацыі, што апраўдана эканамічна. Выданне можна бесперапынна выпраўляць і змяняць, артыкулы можна друкаваць на самім кампуцерыкамп’ютары і загружаць у электронную базу дадзеных. Калі кампуцеркамп’ютар звязаны з друкавальнай машынайпрынтарам, то гэты артыкул можна раздрукавацьнадрукаваць. Дыск CD дазваляе захоўваць тэкст, выявы, музычныя файлы ў лічбавым фармаце, у ідэальным фармаце для элетронных энцыклапедый. Менавіта размяшканнеразмяшчзнне, хуткая індэтыфікацыя, узаемасувязь паміж прадметамі і імгненны пошук патрэбнага артыкула з’яўляецца галоўнай перавагай электронай энцыклапедыі.
 
== Паспяховасць энцыклапедыі ==
Хутчэй за ўсё энцыклапедыі яшчэ доўга будуць працягваць існаваць, таму што не гледзячы на недахопы ды абмежаванні, яна забяспечваязабяспечвае мноствамінфармацыяй, здавальняючайякая інфармацыізадавальняе длямноства асобныхпатрэб патрабаванняў – сінтэз і вынік карысных ведаў, што дазваляе ёй паспяхова канкураваць з іншымі формамі. Неяк Блаіс Паскаль мовіў: “Паколькі нам не маганемагчыма ведаць цалкам, што вядома аб усім, мы павінны ведаць крыху, але аб усім”.
 
Вызначаныя характарыстыкі, звязаныя з паспяховымі энцыклапедыямі: <br>
1. Альфабэтны парадак, падтрымка ды поўны аналітычны індэкс асоб, мясцінаў і прадметаў і перакрыжаваныя перасылкі ўнутры самаго тэксту. <br>
 
2. У вялікія і значныя артыкулы падпісаны крыніцамі і аўтарам. <br>
1. Альфабэтны#Алфавіттны парадак, падтрымка ды поўны аналітычны індэкс асоб, мясцінаўмясцін і прадметаў і перакрыжаваныякрыжаваныя перасылкі ўнутры самагосамога тэксту. <br>
3. Спецыялісты па тым альбо іншым прадметам наймаюцца, альбо прымаюць удзел у рэдакцыі. <br>
2. #У вялікія і значныя артыкулы падпісаны крыніцамі і аўтарам. <br>
4. Прэзентацыя ўсіх значных вобласцяў ведаў, значных пытанняў і падзеяў. <br>
3. #Спецыялісты па тым альбо іншым прадметам наймаюцца, альбо прымаюць удзел у рэдакцыі. <br>
5. Аб’ектыўна і сбалансавана, тактоўна асвячаць тыя пытанні, у якіх сустракаюцца супрацьпаложныя меркаванні, усялякі раз тады, калі іншая кропка гледжання відавочна мае месца. <br>
4. #Прэзентацыя ўсіх значных вобласцяў ведаў, значных пытанняў і падзеяў. <br>
6. Энцыклапедыя павінна задавальняць бесперапыннае, прынамсі 10 % гадавое абарачэнне. <br>
5. #Аб’ектыўна і сбалансавана, тактоўна асвячацьасвятляць тыя пытанні, у якіх сустракаюцца супрацьпаложныясупрацьлеглыя меркаванні, усялякіусякі раз тады, калі іншая кропка гледжання відавочна мае месца. <br>
7. Улучэнне у энцыклапедыю знакамітых асоб. <br>
6. #Энцыклапедыя павінна задавальняць бесперапыннае, прынамсі 10 % гадавое абарачэнне. <br>
8. Накіраваная і моцная мова, якую павінны разумець неспецыялісты. <br>
7. Улучэнне#Уклюэнне уў энцыклапедыю знакамітых асоб. <br>
9. Бібліяграфічны спіс у ключавых артыкулах. <br>
8. #Накіраваная і моцная мова, якую павінны разумець неспецыялісты. <br>
10. Каляровыя выявы мастацтва, мапы, фотаздымкі, графікі і іншыя дыяграмы. <br>
9. #Бібліяграфічны спіс у ключавых артыкулах. <br>
11. Фізічны фармат, каб з энцыклапедыяй ільга было падняцца, устойліва карыстацца, разам з прывабным, і зручна чытаемым шрыфтам. <br>
10. #Каляровыя выявы мастацтва, мапы, фотаздымкі, графікі і іншыя дыяграмы. <br>
12. Забяспячэннем штогоднікамі, рэдакцыяй, і абнаўленне для захаваня ўжывальнасці па прынамсі на чатыры гады апасля набыцця. <br>
11. #Фізічны фармат, каб з энцыклапедыяй ільгаможна было падняцца, устойліва карыстацца, разам з прывабным, і зручна чытаемымчытаным шрыфтам. <br>
12. Забяспячэннем#Забяспячэнне штогоднікамі, рэдакцыяй, і абнаўленне для захаваня ўжывальнасці пана прынамсі на чатыры гады апасляпасля набыцця. <br>
 
== Бібліяграфія ==
144

праўкі