Розніца паміж версіямі "Уніяцкая Царква ў Рэчы Паспалітай"

др
вікіфікацыя
др (вікіфікацыя)
'''Руская Уніяцкая Царква''', таксама '''Кіеўская, галіцкаяГаліцкая і ўсяе Русі мітраполія''' ({{lang-la|Ecclesia Ruthena unita}}) — памесная каталіцкая царква ўсходняга абраду (грэкакаталіцкаягрэка-каталіцкая), утвораная ў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] у выніку [[Берасцейская унія|Берасцейскай уніі]]. Цяпер яе спадкаемцамі зьяўляюццаз'яўляюцца Украінская і Беларуская грэкакаталіцкіягрэка-каталіцкія цэрквы.
 
Юрыдычна ахоплівала ўсе былыя праваслаўныя землі [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. АкрамяАпроч тагогэтага, некаторы час у [[1671]] годзе мітраполіі было падпарадкавана каля 1600 цэркваў у [[Венгрыя|Венгрыі]] і [[Трансільванія|Трансільваніі]], а таксама {{Артыкулнп5|Мукачаўская угрэка-каталіцкая іншымепархія|Мукачаўская раздзелеепархія|uk|Мукачівська греко-католицька єпархія|мукачаўская епархія|uk}}.
 
== Адміністрацыйны падзел мітраполіі ==
* [[Пінская і тураўская епархія (уніяцкая)|епархія пінская і тураўская]]
* [[Уладзімірская і берасцейская епархія (уніяцкая)|епархія ўладзімірская і берасцейская]]
* {{Артыкулнп5|Холмская уі іншымбельская раздзеле|Diecezja chełmskaепархія (unickaуніяцкая)|епархія холмская і бельская|pl|Diecezja chełmska (unicka)}}
* {{Артыкулнп5|Луцкая уі іншымастрожская раздзеле|Biskupiепархія łucko-ostrogscy(уніяцкая)|епархія луцкая і астрожская|pl|Biskupi łucko-ostrogscy}}
* {{Артыкулнп5|Галіцкая, ульвоўская іншымі раздзеле|Archieparchiaкамянецкая greckokatolickaепархія we Lwowie(уніяцкая)|епархія галіцкая, львоўская і камянецкая|pl|Archieparchia greckokatolicka we Lwowie}}
* {{Артыкулнп5|Перамышлькая уі іншымсамбарская раздзеле|Greckokatolickaепархія eparchia przemyska(уніяцкая)|епархія перамышальскаяперамышльская і самбарская|pl|Greckokatolicka eparchia przemyska}}
 
== Мітрапаліты кіеўскія, галіцкія і ўсяе Русі ==
Спробы ажыццявіць царкоўную унію ў [[ВКЛ|Вялікім княстве Літоўскім (ВКЛ)]] рабіліся з XV ст. (гл. [[Канстанцкі сабор 1414-1418]]). [[Фларэнтыйская унія]] [[1439]], падпісаная з боку Кіеўскай мітраполіі мітрапалітам Ісідорам, была адвергнута ў ВКЛ; аднак шэраг літоўска-наваградскіх мітрапалітаў былі яе прыхільнікамі, у т. л. [[Рыгор Цамблак|Грыгорый Балгарын]], Місаіл, Іосіф I. На Брэсцкім саборы [[1596]] большасць праваслаўных епіскапаў на чале з мітрапалітам [[Міхаіл Рагоза|Міхаілам Рагозам]] падтрымала унію. Усе праваслаўныя епархіі, якія ахоплівалі землі Вялікага княства Літоўскага, сталі уніяцкімі (Пінска-Тураўская уніяцкая епархія, Полацкая уніяцкая архіепархія, Смаленская і Уладзіміра-Берасцейская епархіі), а кіраўнікі захавалі тытул мітрапалітаў кіеўскіх з кафедрай у Навагрудку, Вільні, часам у Варшаве (з XVIII ст.).
 
Дагматычныя, абрадава-літургічныя, іерархічныя і юрыдычныя асновы уніяцтва вызначаны 33 «берасцейскімі артыкуламі», прызнанне якіх з’яўляласяз'яўлялася ўмовай для заключэння уніі. Артыкулы былі закліканы ліквідаваць дэзарганізацыю Праваслаўнай Царквы ва ўсіх сферах духоўнага, матэрыяльнага і культурнага жыцця і мелі выразную этнаахоўную накіраванасць. Яны абгаворвалі дзяржаўныя гарантыі памеснасці Уніяцкай Царквы, стваралі перашкоду яе лацінізацыі і паланізацыі, прадугледжвалі захаванне адміністрацыйнай самастойнасці і незалежнасці ад польскага Касцёла, павышэнне сацыяльнага статуса епіскапата, захаванне ўсходне-візантыйскай традыцыі. 3 пачатку існавання Уніяцкая Царква сустрэла моцнае супраціўленне з боку духавенства і свецкіх людзей, пераважна мяшчан (у канцы XVI — пач. XVII ст. іх узначальваў князь [[Канстанцін Астрожскі, малодшы|Канстанцін Астрожскі]]), чыя апазіцыйнасць праяўлялася ў розных формах — ад пратэстаў, соймавых дэбатаў, антыуніяцкай палемікі, дзейнасці праваслаўных брацтваў да рознага роду выступленняў аж да паўстанняў: [[Магілёўскае паўстанне, 1618|Магілёўскае паўстанне]] (1618), [[Віцебскае паўстанне]] (1623).
 
Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|Падзелаў Рэчы Паспалітай 1772, 1792 і 1795]] тэрыторыя мітраполіі была падзелена паміж [[Расія]]й, [[Аўстрыя]]й і [[Каралеўства Прусія|Прусіяй]].
 
=== Прусія ===
У [[1797]] на тэрыторыі, якая апынулася пад уладай Прусіі, была ўтворана [[Супраслеўская епархія (уніяцкая)|супраслеўская ўніяцкая епархія]]. Але ўжо ў [[1807]] згодна з умовамі [[Тыльзіцкі мір|Тыльзіцкага міру]] Беласточчына была далучана да [[Расійская Імперыя|Расійскай імперыі]]. [[Супраслеўская епархія (уніяцкая)|Супраслеўская ўніяцкая епархія]] была скасавана ў [[1809]], а яе тэрыторыя аб’яднанааб'яднана з [[Брэсцкая епархія (уніяцкая)|Берасцейскай уніяцкай епархіяй]].
 
=== Расія ===
Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|1-га падзела Рэчы Паспалітай 1772]] тэрыторыя [[Полацкая, віцебская і мсціслаўская архіепархія (уніяцкая)|полацкай архіепархіі]] была далучана да [[Расійская Імперыя|Расійскай імперыі]]. [[Полацкія ўніяцкія архібіскупы|Полацкаму архібіскупу]] былі падначалены ўсе парафіі на далучанных тэрыторыях. З канца [[18 стагоддзе|18 стагоддзя]] пачаўся працэс пераводу часткі ўніятаў у праваслаўе. У [[1795]] былі ліквідаваны ўсе епархіі акрамя [[Полацкая, віцебская і мсціслаўская архіепархія (уніяцкая)|полацкай архіепархіі]]. У [[1798]] адноўлены ў іншых межах [[Брэсцкая епархія (уніяцкая)|берасцейская]] і [[луцкая епархія (уніяцкая)|луцкая епархіі]]. У [[1806]] створана невялікая [[Віленская епархія (уніяцкая)|віленская мітрапаліцкая епархія]], а таксама адноўлена пасада мітрапаліта, якому ўжо не дазвалялась ужываць тытул «кіеўскага, галіцкага і ўсяе Русі». Гэтая пасада, аднак не была зацведжана Апостальскай Сталіцай. Уніяцкія мітрапаліты, прызначанныя расійскімі ўладамі лічыліся [[Рым]]ам толькі адміністратарамі, а мітрапаліцкая ўлада была парададзена новай {{Артыкул у іншым раздзеле|Greckokatolicka metropolia halicka|галіцкай грэка-каталіцкай мітраполіі|pl}}. У [[1828]] ўсе 4 епархіі зноў былі ліквідаваны, а замест утвораны 2 новыя: [[Літоўская епархія (уніяцкая)|літоўская]] з кафедрай у [[Жыровічы|Жыровічах]] і [[Беларуская епархія (уніяцкая)|беларуская]] з мітрапаліцкай кафедрай у [[Полацк]]у. У выніку Полацкага царкоўнага сабора [[1839]] уніяцкая царква ў [[Расійская Імперыя|Расійскай імперыі]] была скасавана, засталася толькі {{Артыкул у іншым раздзеле|Diecezja chełmska (unicka)|холмская епархія|pl}} ў межах [[Царства Польскае|Царства Польскага]], частка {{Артыкул у іншым раздзеле|Greckokatolicka metropolia halicka|галіцкай грэка-каталіцкай мітраполіі|pl}}, але і яна была ліквідавана ў [[1878]] годзе.
 
=== Аўстрыя ===