Розніца паміж версіямі "Сфера Дайсана"

7 531 байт дададзены ,  4 гады таму
няма тлумачэння праўкі
др
[[Файл:Dyson Sphere Diagram-ru.svg|thumb|200px|Абалонка Дайсана {{lang-en|Dyson shell}}, варыянт сферы Дайсана, з радыюсам 1 [[астранамічная адзінка|астранамічную адзінку]].]]
'''Сфера Дайсана''' - гіпатэтычнае [[Астраінжынерныя збудаванні|астраінжынерны праект]] [[Фрымен Дайсан|Фрымена Дайсана]]<ref>{{cite journal|journaldoi=[[Science (journal)10.1126./science.131.3414.1667|Science]]|yeartitle=Search 1960for artifical Stellar Source of Intra-Red Radiation|url=http://www.islandone.org/LEOBiblio/SETI1.HTM |title=Search for Artifical Stellar Souce of Infra-Red Radiation|author=[[Фрымен Дайсан|Freeman J. Dyson ]]|year=1960|pages=1667-1668 |volume =131 |doijournal= 10.1126/science.131.3414.1667[[Science]]|pmid=17780673 |issue=3414 |bibcode = 1906Sci1960Sci...131.1667D]]}}</ref>, у выглядзе адносна тонкай сферычнай абалонкі вялікага радыюса (прыкладна з радыюс планетных арбіт) с зоркай у цэнтры.
 
Ёсць меркаванне, што тэхнічна развітая цывілізацыя можа выкарыстоўваць падобнае збудаванне для максімальна магчымага выкарыстоўвання энэргіі цэнтральнай зоркі і/ці вырашэння праблемы жыццёвай прасторы.
 
Пошук сфер Дайсана - перспектыўны накірунак праграмы [[SETI]]. Збудаванне гэткіх масштабаў можа быць выяўлена існуючымі астранамічнымі сродкамі па яго [[інфрачырвонае выпраменьванне|інфрачырвонаму выпраменьванню]] з нетыповым спектральным размеркаваннем (такім чынам, сфера Дайсана з'яўляецца ўсенакіраваным моцным выпраменьвальнікам).Для гэтых мэт плануецца выкарыстаць тэлескоп [[SIRTF]].
 
== Крытыка ==
Сфера Дайсана павінна пачаць абарачэнне вакол свёй восі, каб [[цэнтрабежная сіла]] ўраўнаважыла сілу прыцяжэння цэнтральнага свяціла. Але, паколькі цэнтрабежная сіла дасягае максімума на экватары, і раўняецца 0 на палюсах цела, якое абарочваецца, то на полюсах сферы Дайсана нішто не ўраўнаважвае сілы прыцягнення цэнтральнага свяціла. у выніку сфера будзе непазбежна разбурана.
 
[[Станіслаў Лем]] у сваім творы «[[Сума тэхналогіі]]»<ref>Станіслаў Лем. Сума тэхналогіі. Заўвагі (VI).</ref> паказаў, што будаўніцтва сферы для вырашэння праблем жыццёвай прасторы для квадрыліёнаў разумных істот безсэнсоўна з кропкі гледжання логікі і сацыялогіі, таму што на алтар «сваоы неабмежаванага размнажэння» (якая незразумела чаму павінна застацца недатыкальнай, замест яе абмежавання) трэа ўскласці мноства іншых свабод (напрыклад, свабоду перамяшчэння, выбара прафесіі і г. д.), што ў выніку прывяло да краха культурных каштоўнасцяў і было скажэннем идэй прагрэса, яки прапануе их павелічэнне, а не змяньшэнне. Таксама Лем скептычна адносіўся да магчымасці існавання монакультуры з колькасцю насельніцтва каля некалькіх квадрыльёнаў<ref>Магчыма Лем меў на ўвазе ''некалькі квінцільёнаў'' (10<sup>18</sup>), таму што ён піша: «Паколькі ўнутраная паверхня гэтай сферы, звернутая да Сонца, прыкладна ў міліярд разоў больш за паверхню Зямлі, на ёй магло б размясціцца ў міліярд разоў больш людзей, чым гэта маагчыма на Зямлі.» а таксама «рост колькасці тых хто жыве да міліярдаў міліярдаў»</ref>. Аўтар лічыў сферу Дайсана аднім з найбольш выразных прыкладаў ортаэвалюцыйнай экстрапаляцыі развіцця тэхналогіі (маюцца на ўвазе гіпотэзы, згодна з якімі будучыня - гэта толькі прымножаная сучаснасць)<ref>Станіслаў Лем. Сума тэхналогіі. Прадмова да першага выдання (1963).</ref>.
 
== Мадыфікацыі ==
Для прадухілення пагрзысамаразбурэння сферы, ідэя змены яе канструкцыі была развіта ў некалькіх варыянтах:
* Жорсткае кольца адносна невялікай велічыні (каля працэнтаў дыяметра) - гл. [[Свет-Кольца|Кольца Нівэна]].
* Жорсткае шырокае экватарыяльнае кольца, разамкнёнае каля палюсоў і выгнутае па паверхні абсалютнага значэння вектара ўскарэння савбоднага падзення, так, што вага пробнага цела аднолькавая ў любой кропке на ўнутраным баку Сферы. Такая паверхня нагадвае па форме цацку-ваўчок з цэнтральным патаўшчэннем. Большае прыцягненне зоркі каля экватара кампенсуецца за лік большай лінейнай хуткасці абарачэння ў неінэрцыяльнай сістэме адліка; у высокіх шыротах у сувязі з памяньшэннем гравітацыйнага ўздзеяння зоркі патрабуюцца меньшыя цэнтрабежная сіла і радыюс сячэння плоскасцю, перпендыкулярнай да восі абарачэння. Дадзеная паверхня не з'яўляецца эквіпатэнцыйнай для гравітацыйнага поля (якое складаецца з гравітацыйнага поля зоркі і поля цэнтрабежнай сілы) ва ўластнай абарочавючайся сістэме адліка канструкцыі, пагэтамму сіла цяжару накіравана не па нармалі да паверхні. Але ўнутраны бок Сферы можа быць сканструяваны ў выглядзе тэрас, а не гладкім, так каб лакальнае адхіленне сілы цяжару ад нармалі да паверхні тэрасы не еравышала зададзенага значэння.
* [[Ракавіна Пакроўскага]] - мадыфікацыя, прапанаваная савецкім вучоным [[Георгій Пакроўскі|Г. І. Пакроўскім]], з'яўляецца сукупнасцю колец.
* [[Структура Крысвела]] - развіццё ідэі сферы Дайсана, але з фрахтальнай паверхняй для максімізацыі плошчы паверхні, якая ўспрымае выпраменьванне зоркі.
Усе такія варыянты ўжо нельга называць «сферай», але такая агульная назва захоўваецца гістарычна.
 
[[Файл:Ring World model.png|thumb|Сфера Дайсана - варыянт з паверхнямі пастаяннага значэння вектара ўскарэння сабоднага падзення (мадэль паказана з сячэнням).]]
 
== Гл. таксама ==
* [[Дыск Алдэрсана]]
* [[Мір-Кольца]]
* [[Экуменаполіс]]
* [[Глобус Касус]]
 
{{зноскі}}
 
== Літаратура ==
* {{cite journal|journal=[[Science]]|year=1960|url=http://www.islandone.org/LEOBiblio/SETI1.HTM|title=Searsh for artificial Stellar of Infra-Red Radiation|author=[[Фрымен Дайсан|Freeman J. Dyson]]|pages=1667-1668|volume=131|doi=10.1126.science.131.3414.1667|pmid=17780673|issue=3414|bibcode=1960Sci...131.1667D}}
* {{кніга
| аўтар = Шкловский И. С.
| частка =
| загаловак = Вселенная, Жизнь, Разум
| арыгінал =
| спасылка =
| выданне = 6-е изд. дополненое
| адказны =
| месца = М.
| выдавецтва = Наука. Гл. ред. физ.-мат. лит.
| год = 1987
| том =
| старонкі =
| старонак = 320
| isbn =
}}
 
[[Катэгорыя:Астраінжынерныя праекты]]