Ліцвіны: Розніца паміж версіямі

2 656 байтаў дададзена ,  6 гадоў таму
дапаўненне на аснове БелЭн
[дагледжаная версія][дагледжаная версія]
(Адхілена апошняя 1 змена (87.252.227.48) і адноўлена версія 2010249 Чаховіч Уладзіслаў)
(дапаўненне на аснове БелЭн)
'''Літві́ны''', ці '''ліцві́ны''' ([[старабеларуская мова|стар.-бел.]] ''литвины'') — назва жыхароў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], пераважна заходніх [[беларусы|беларусаў]] і ўсходніх [[літоўцы|літоўцаў]] у 14—18 ст.
{{накід}}
'''Ліцві́ны''', або '''літві́ны''' (гістар. ''литвины'') — этнічная і гістарычная назва, якой <!--нічога няма па саманазве. Відаць, абавязкова трэба ўзяць хоць бы з Чаквіна ў БелЭн.?-->ў перыяду [[Сярэднявечча]] і [[новы час|новага часу]] азначалі жыхароў [[ВКЛ|Вялікага Княства Літоўскага]] — літоўцаў і беларусаў. Так, у маскоўскім дакуменце 17 ст.: «''Приехал ис Полотцка ко Пскову торговой литвин Спиридонка; родом он литвин, белорусец Мстиславского повету''». У пагранічных з Беларуссю раёнах Расіі такая назва існавала да сярэдзіны 20 ст.
 
Упершыню сустракаецца ў польскіх гістарычных крыніцах 14 ст.
Украінцы называлі беларусаў літвінамі да сярэдзіны 19 ст. У сучаснай польскай мове этнонім ліцвін ({{lang-pl|Litwin}}) захаваўся як назва літоўцаў.
У [[беларуска-літоўскія летапісы|беларуска-літоўскіх летапісах]] і іншых дакументах 14—16 ст. назва «літвіны» звязвалася ў этнагенетычным аспекце з легендарнымі [[Старажытны Рым|рымскімі]] перасяленцамі на чале з князем [[Легенда аб Палемоне|Палемонам]], а тэрытарыяльна — з землямі першапачатковай лакалізацыі тапоніма Літва — на Захад ад [[Мінск]]а ў міжрэччы [[Нёман]]а і [[Вілія|Віліі]], дзе існавала змешанае балта-славянскае насельніцтва (гл. [[летапісная Літва]]). У канфесіянальным аспекце нярэдка звязвалася з [[каталіцтва]]м.
 
У 16—18 ст. назва «літвіны» набыла гучанне [[палітонім]]а — дзяржаўнага палітычнага вызначэння ўсяго насельніцтва ВКЛ, аднак адрознівалася ад саманазвы менавіта літоўцаў ([[аўкштайты]] і [[жэмайты]]), усходніх беларусаў [[праваслаўе|праваслаўнай веры]] (русіны, руськія) і [[палешукі|палешукоў]]. Жыхароў [[Белая Русь|Белай Русі]] называлі літвінамі-беларусцамі (гл. [[беларусцы]]).
{{таксама|*}}: назвы [[старабеларуская мова#Назва|старабеларускай]] мовы і [[беларуская мова#Назва|беларускай]] мовы новага часу, [[літвіны Севершчыны]].
 
<!-- сугучнасці (літвіны), тапонімы і іншыя …німы; выхад на такія прозвішчы-->
'''Ліцві́ны''', або '''літві́ны''' (гістар. ''литвины'') — этнічная і гістарычная назва, якой <!--нічога няма па саманазве. Відаць, абавязкова трэба ўзяць хоць бы з Чаквіна ў БелЭн.?-->ў перыяду [[Сярэднявечча]] і [[новы час|новага часу]] азначалі жыхароў [[ВКЛ|Вялікага Княства Літоўскага]] — літоўцаў і беларусаў. Так, у маскоўскім дакуменце 17 ст.: «''Приехал ис Полотцка ко Пскову торговой литвин Спиридонка; родом он литвин, белорусец Мстиславского повету''». У пагранічных з Беларуссю раёнах [[Расія|Расіі]] такая назва існавала да сярэдзіны 20 ст.
 
У 19 — пачатку 20 ст. арэал існавання назвы «літвіны» звузіўся. У наш час ужываецца як [[экзаэтнонім]] у [[палякі|палякаў]] для вызначэння [[літоўцы|літоўцаў]], а таксама як лакальны [[этнікон]] невялікіх груп [[беларусы|беларускага]] насельніцтва (у раёне [[горад Бяроза|Бярозы]], [[Івацэвічы|Івацэвіч]], [[Косаў|Косава]], [[Пружаны|Пружан]], [[Навагрудак|Навагрудка]], [[Гарадскі пасёлак Воранава|Воранава]], [[Гродна]], [[Паставы|Паставаў]], [[Браслаў|Браслава]] і інш.), некаторых раёнаў беларуска-ўкраінскага [[Палессе|Палесся]] (раёны [[Столін]]а, {{нп4|Ракітнае, Ровенская вобласць|Ракітнага|ru|Рокитное}}, {{нп4|Кастопаль|Кастопаля|ru|Костополь}}, {{нп4|Сарны|Сарнаў|ru|}}, [[Оўруч]]а) і часткова беларускамоўнага насельніцтва паўночнай [[Чарнігаўшчына|Чарнігаўшчыны]] і [[Кіеўшчына|Кіеўшчыны]], заходняй [[Браншчына|Браншчыны]] і [[Смаленшчына|Смаленшчыны]].
 
== Гл. таксама ==
* [[Русіны, гістарычны этнонім]]
* [[Беларусцы]]
 
== Літаратура ==
* Літвіны // {{Крыніцы/БелЭн|9к}} С. 314.
* БелСЭ. Т.6, С. 411;
* [[Ігар Марзалюк|Марзалюк І.]] [http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/almanach/09/16.htm Тэрміналогія этнічнай гісторыі Беларусі 14-17 ст.: набліжэнне да рэаліяў, ці стварэнне новых міфаў?] // Гістарычны альманах.  — 2003.  — Т. 9.  — С. 113—122.
* [[В. Л. Насевіч|Насевіч В. Л.]] [http://vln.by/node/53 Да пытання пра саманазву беларусаў у перыяд ВКЛ] // Беларусіка  — Albaruthenica. Кн. 2: Фарміраванне і развіццё нацыянальнай самасвядомасці беларусаў. Матэрыялы Міжнароднай навуковай канферэнцыі ў Маладзечне 19-20 жніўня 1992  г. Мінск: Нацыянальны навукова-асветны цэнтр імя Ф. Скарыны, 1993.  — С. 97-100.
* Насевіч В. [http://vln.by/node/16 Літвіны] // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя ў 2 тамах. Т.2.  — Мн.: БелЭН, 2006. С. 206—208;
* {{крыніцы/ЭЛіМБел|3}} С. 287.
* Левшун Л. [http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_347097.pdf Концепт «Литвы» в этнокультурном самосознании белорусов] // Беларуская думка.  — №  11.  — 2009.  — С. 102—109.
 
== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
 
{{Belarus-hist-stub}}
 
{{Беларусы}}