Пралетарый (кінатэатр, Мінск): Розніца паміж версіямі

шаблон, выява, выпраўленне спасылак, запыт на крыніцу пра «Родзіму», арфаграфія
Няма тлумачэння праўкі
(шаблон, выява, выпраўленне спасылак, запыт на крыніцу пра «Родзіму», арфаграфія)
{{Славутасць
'''«Пралетарый»''' (арыг. '''«Пролетарый»''') — колішні [[кінатэатр]] у Мінску. Размяшчаўся па [[Праспект Незалежнасці, Мінск|вул. Савецкай]], 87 насупраць [[Цэнтральны сквер, Мінск|Цэнтральнага сквера]] на месцы сучаснай [[Кастрычніцкая плошча, Мінск|Кастрычніцкай плошчы]], недалёка ад скрыжавання [[Вуліца Энгельса, Мінск|вул. Энгельса]] з пр. Незалежнасці. Будынак кінатэатра ў стылі [[канструктывізм]] пабудаваны паводле праекта вядомага беларускага архітэктара [[Герасім Васільевіч Якушка|Герасіма Васільевіча Якушкі]].
|Тып = кінатэатр
|Беларуская назва = Пралетарый
|Арыгінальная назва = Пролетарый
|Выява = Pralietaryj, Miensk.jpg
|Подпіс выявы =
|Шырыня выявы =
|Статус = знішчаны
|Краіна = Беларусь
|Назва месцазнаходжання = горад
|Месцазнаходжанне = Менск
|lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
|lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec =
|region =
|CoordScale =
|Канфесія =
|Епархія =
|Добрапрыстойнасць =
|Ордэнская прыналежнасць =
|Тып кляштара =
|Тып будынка =
|Архітэктурны стыль = [[канструктывізм]]
|Аўтар праекта = [[Герасім Васілевіч Якушка|Герасім Якушка]]
|Будаўнік =
|Заснавальнік =
|Першае згадванне =
|Заснаванне =
|Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты|жнівень [[1934]]|адкрыты|[[24 чэрвеня]] [[1941]]|зруйнаваны||}}
|Скасаваны =
|Пачатак будаўніцтва = 1934
|Заканчэнне будаўніцтва = 1934
|Будынкі = {{Славутасць/Будынкі||||||}}
|Вядомыя жыхары =
|Рэліквіі =
|Настаяцель =
|Стан =
|Сайт =
|Commons =
}}
'''«ПралетарыйПралета́рый»''' (арыг. '''«ПролетарыйПролета́рый»''') — колішні [[кінатэатр]] у Мінску. Размяшчаўся па [[Праспект Незалежнасці, Мінск|вул. Савецкай]], 87 насупраць [[ЦэнтральныАляксандраўскі сквер, Мінск|Цэнтральнага сквера]] на месцы сучаснай [[Кастрычніцкая плошча, Мінск|Кастрычніцкай плошчы]], недалёка ад скрыжавання [[Вуліца Энгельса, Мінск|вул. Энгельса]] з пр. Незалежнасці. Будынак кінатэатра ў стылі [[канструктывізм]] пабудаваны паводле праекта вядомага беларускага архітэктара [[Герасім ВасільевічВасілевіч Якушка|Герасіма Васільевіча Якушкі]].
 
== Гісторыя ==
З 1907 года на [[вуліцаПраспект Захар'еўскаяПераможцаў, Мінск|вуліцы Захар'еўскай]] на першым паверсе правай часткі чатырохпавярховага [[дом Поляка|дома ўладальніка Поляка]] працаваў [[кінатэатр «Ілюзіён», Мінск|кінатэатр «Ілюзіён»]], які, як і іншыя кінатэатры дарэвалюцыйнага Мінска, быўмеў вельмівялікую папулярныпапулярнасць. Паводле паведамлення газеты «[[Звязда (1917)|Звязда]]», у чэрвені 1924 года ў былым памяшканні кінатэатра «Ілюзіён» адкрыўся новы кінатэатр «Пралетарый» на 300 месцаў. Пазней кінатэатр, верагодна, быў перайменаваны, бо ў шэрагу публікацый адзначалася, што 15 ліпеня 1924 года ў тым жа памяшканні па вул. Савецкай, 87 прыняў першых гледачоў новы кінатэатр «'''Чырвоны факел'''». У кастрычніку 1928 года тут арганізавалі прагляд фільмаў для дзяцей, і кінатэатр атрымаў назву «'''Юны піянер'''». У гэтым статусе ён праіснаваў некаторы час, пакуль да яго не вярнулася ранейшая назва — «Пралетарый»<ref name="arcp"/>.
 
На пасяджэнні Сакратарыята Мінскага гарадскога камітэта [[КП(б)Б]] 1 красавіка 1932 года было прынята рашэнне: ''«На працягу будаўнічага сэзону г.г. пераабсталяваць кіно „Пролетарый“, зрабіўшы яго на 600—700 мейсц, шляхам дабудовы глядзельнай залі»''. Праект рэканструкцыі быў выкананы [[Герасім Васільевіч Якушка|Герасімам Васільевічам Якушкам]] у вельмі кароткі тэрмін і прадугледжваў не павелічэнне ўмяшчальнасці старой глядзельнай залы, а ўзвядзенне новага будынка<ref name="arcp"/>.
 
Новы кінатэатр «Пралетарый» быў адкрыты ў жніўні 1934 года. Па ўмяшчальнасці ён быў другім папаводле велічыні пасля [[кінатэатр «Чырвоная зорка», Мінск|кінатэатра «Чырвоная зорка»]]. На яго экране дэманстраваліся як [[Кінематограф СССР|савецкія]], у тым ліку і [[Кінематограф Беларусі|беларускія]], так і замежныя фільмы. Напрыклад, 13 верасня 1938 года адбыўся паказ знакамітага фільма [[Чарлі Чаплін]]а «[[Агні вялікага горада, фільм|Агні вялікага горада]]»<ref name="arcp"/>.
 
У 1938 годзе кінатэатр закрылі на рэканструкцыю папаводле праекцепраекта архітэктара Г.Герасіма Якушкі, у выніку якой умяшчальнасць залы павялічылася да 1000 месцаў. Пасля рэканструкцыі кінатэатр атрымаў новую назву — «'''Радзіма'''»<ref name="arcp"/> (арыг. «Родзіма»{{крыніца?}}).
 
21 чэрвеня 1941 года ў кінатэатры «Радзіма» прайшло апошняе ў горадзе даваеннае грамадскае мерапрыемства: вячэрняя дэманстрацыя фільма «[[Франтавыя сяброўкі, фільм|Франтавыя сяброўкі]]», паўночнае вясёлае выступленне «Тэа-джаза» і а 0:20, ужо 22 чэрвеня 1941, — дадатковы сеанс фільма. 24 чэрвеня 1941 года а 9:40 нямецкая авіяцыя пачала асабліва масіраваную і бязлітасную эшаланаваную [[бамбардзіроўка Мінска|бамбардзіроўку Мінска]]. Кінатэатр і прылеглыя да яго будынкі цалкам выгарэлі і ўяўлялі сабой скрыні-руіны. Пасля вайны гэты квартал горада не аднавілі<ref name="arcp"/>.
 
== Архітэктура ==
[[Файл:Камфартабельны Пралетарый.jpg|міні|Вуліца Савецкая і кінатэатр «Пралетарый» (крайні правы)]]
Фасад будынка быў заглыблены адносна фронту фасадаў суседніх будынкаў і рэзка кантраставаў з імі [[канструктывізм|канструктывісцкім]] характарам свайго [[кампазіцыя, архітэктура|кампазіцыйнага рашэння]]. Паводле вобразнага рашэння і функцыянальнай структуры ён стэрэатыпна ўспрымаецца як фасад жылога дома з крамнымі вітрынамі на першым паверсе, што абумоўлена абмежаваннямі, у якіх ажыццяўлялася распрацоўка функцыянальна-планіровачнага рашэння — прыстасаванне вузкай прасторы, 15 м па шырыні, паміж будынкамі пад размяшчэнне аб'ёму [[глядзельная зала|глядзельнай залы]] значнай умяшчальнасці з забеспячэннем нарматыўных выхадаў з яго, а таксама [[фае]] з [[каса]]вым [[вестыбюль|вестыбюлем]] і шэрагам дапаможных памяшканняў. Пры гэтым вырашалася задача рацыянальнага выкарыстання параўнальна невялікай прасторы над аб'ёмам кінатэатра, якая была адведзена пад жылыя памяшканні. Пра прыналежнасць будынка інфармаваў толькі аб'ёмны [[надпіс]] на [[атык]]у — «КIНО» і ўнізе над сцяной-вітражом, зашклёнай вертыкальнымі палотнамі ў выглядзе «гармоніка»  — «ПРОЛЕТАРЫЙ»<ref name="arcp"/>.
 
Уваход у новы кінатэатр прадугледжваўся праз ўваходную зону будынка, які прылягаў да яго злева — былога кінатэатра «Ілюзіён». Таксама на першым паверсе гэтага будынка размяшчаліся касавы вестыбюль, [[туалет]]ы з [[курыльня]]й і невялікая [[більярдная]]<ref name="arcp"/>.
 
[[Фае]] і кіназала планіровачна размяшчаліся паслядоўна ў глыбіню дваровай тэрыторыі. У фае з вышынёй [[столь|столі]] 5,5 м быў запраектаваны балкон-[[антрэсоль]], арыентаваны ў бок вітража вонкавай сцяны. Уваход у фае і на балкон размяшчаўся з боку вестыбюльнай зоны, у глядзельную залу — праз два праёмы ў тарцавойтарцовай сцяне фае пад балконам. Кіназала з найбольшай вышынёй столі каля 8 м, шырынёй прыкладна 15 м і даўжынёй звыш 33 м у месцы размяшчэння месцаў для гледачоў мела нахіленую [[падлога|падлогу]] і невялікі балкон над кінаапаратнай. Праектная ўмяшчальнасць залы складала 600 месцаў. Выхад гледачоў пасля сеансу забяспечваўся праз 7 дзвярных праёмаў і праз [[тамбур]] на тэрыторыю ўнутранага двара<ref name="arcp"/>.
 
Уваход на жылыя паверхі спраектаванага будынка ажыццяўляўся праз калідор і лесвічныя маршы ў аб'ёме жылога дому, які прылягаў справа да будынка кінатэатра<ref name="arcp"/>.
 
Унутрывуглавыя [[балкон]]ы на жылых паверхах будынка кінатэатра ўспрымаліся як завяршэнні гарызантальных [[Чляненне, архітэктура|чляненняў]] фасадаў суседніх будынкаў, што забяспечыла іх кампазіцыйна-ансамблевую ўзаемасувязь. Памер і форма аконных праёмаў жылых паверхаў вырашаны ў канструктывісцкай манеры — амаль [[стужачнае шкленне]] з праёмамі на ўсю шырыню пакояў, з вузкімі міжаконнямі і трохстворкавымі рамамі. ПаПаводле праекцепраекта ўсе паверхі мелі аднолькавае вырашэнне вокнаў, пазней форма і колькасць аконных праёмаў верхняга паверху былі зменены на шэраг вузкіх вертыкальных, што ў пэўнай ступені ажывіла агульную кампазіцыю фасада. Быў уведзены глухі [[франтон]] па вышыні да ўзроўню [[карніз]]аў суседніх будынкаў і [[казырок|казыркі]] над вуглавымі балконамі верхняга паверху, што ў яшчэ большай ступені забяспечыла кампазіцыйную сувязь з суседнімі фасадамі<ref name="arcp">''Жутяев Ю.'' [http://arcp.by/ru/article/kinoteatr-proletariy Кинотеатр «Пролетарий»] [об архитектурном проекте: Минск] // Архитектура и строительство № 2, 2015. — С. 60-62.</ref>.
 
{{зноскі}}
10 077

правак