Глюон: Розніца паміж версіямі

24 байты дададзена ,  6 гадоў таму
др
стылявыя змены
др (арфаграфія)
др (стылявыя змены)
}}
 
'''Глюоны''' ({{lang-en|gluon}} ад {{lang-en2|glue}}  — клей) — [[элементарныя часціцы]], якія з'яўляюцца прычынай ўзаемадзеянняузаемадзеяння [[кварк]]аў.
 
Кажучы тэхнічнай мовай, глюоны — гэта вектарныя [[калібравальны базон|калібравальныя базоны]], якія непасрэдна адказваюць за [[Моцнае ўзаемадзеянне|моцнае]] [[Колер, квантавая хромадынаміка|каляровае]] ўзаемадзеянне паміж кваркамі ў [[Квантавая хромадынаміка|квантавай хромадынаміцы]] (КХД). У адрозненне ад нейтральных [[фатон]]аў ўу [[Квантавая электрадынаміка|квантавай электрадынаміцы]] (КЭД), глюоны самі нясуць каляровы зарад і, такім чынам, удзельнічаюць у моцных узаемадзеяннях, а не толькі пераносяць іх. Глюон валодае здольнасцю рабіць гэта, таму што ён нясе ў сабе каляровы зарад, тым самым узаемадзейнічаючы з самім сабой, што робіць КХД значна больш складанай для разумення, чым КЭД.
 
{{Табліца элементарных часціц|480}}
== Уласцівасці ==
 
Глюон — гэта квант вектарнага поля ў КХД. Ён [[Бязмасавыя часціцы|не мае масы]]. Як і фатон, ён валодае адзінкавым [[спін]]ам. У той час, як масіўныя вектарныя (гэта значыць, якія валодаюцьз адзінкавым спінам) часціцы маюць тры станы палярызацыі, бязмасавыя калібравальныя базоны, такія, як глюон і фатон, маюць толькі дзве магчымыя палярызацыі з-за таго, што калібравальная інварыянтнасць патрабуе папярочнай палярызацыі. У [[Квантавая тэорыя поля|квантавай тэорыі поля]] непарушаная калібравальная інварыянтнасць патрабуе, каб калібравальны базон быў бязмасавым (эксперымент абмяжоўвае масу глюона зверху значэннем не больш за некалькі МэВ). Глюон валодае адмоўнай ўнутранайунутранай [[цотнасць, фізіка|цотнасцю]] і нулявым [[ізаспін]]ам. Ён з'яўляецца [[антычасціца]]й самому сабе.
 
== Нумералогія глюонаў ==
У адрозненне ад адзінага фатона ў КЭД ці трох [[W- і Z-базоны|W- і Z-базонаў]], якія пераносяць слабае ўзаемадзеянне, у КХД існуе 8 незалежных тыпаў глюонаў.
 
КваркКваркі могуць несці тры тыпы [[Каляровы зарад|каляровага зараду]]; антыкваркі — тры тыпы антыкаляровага. Глюоны могуць быць асэнсаваны як носьбіты адначасова колеру і антыколеру, альбо як тлумачэнне змены колеру кварка падчаспры узаемадзеянняўўзаемадзеяннях. Зыходзячы з таго, што глюоны нясуць ненулявы каляровы зарад, можна падумаць, што існуе толькі шэсць глюонаў. Але на самай справе іх восем, таму што, кажучы тэхнічнай мовай, КХД — гэта калібравальная тэорыя з SU(3)-сіметрыяй. Кварк прадстаўлены як поле спінараў у N<sub>f</sub> водарах, кожны ў фундаментальным прадстаўленні (трыплет, пазначаецца 3) каляровай калібравальнай групы, SU(3). Глюоны з'яўляюцца вектарнымі палямі ў далучаным прадстаўленні (актэт, абазначаюцца 8) каляровай SU(3)-групы. Наогул кажучы, для калібравальнай групы лік пераносчыкаў ўзаемадзеяння (такіх як фатоны і глюоны) заўсёды роўны памернасці[[размернасць прасторы|размернасці]] далучанага прадстаўлення. Для простага выпадку SU(N) памернасцьразмернасць гэтага прадстаўлення роўная N²-1.
 
У тэрмінах тэорыі груп зацвярджэннесцвярджэнне, што сінглетныя па колеры глюоны адсутнічаюць, з'яўляецца проста заявай, што квантавая хромадынаміка мае сіметрыю SU(3), а не U(3). Апрыёрных прычын для перавагі той ці іншай групы няма, але эксперымент ўзгадняецца толькі з SU(3).
 
Каляровыя глюоны:
== Эксперыментальныя назіранні ==
 
Першы прамы эксперыментальны доказ існавання глюонаў быў атрыманы ў 1979 годзе, калі ў эксперыментах на электрон-пазітронным калайдары PETRA у даследчым цэнтры DESY ([[Гамбург]], ФРГ) былі выяўленыявыяўлены падзеі з трыма адроннымі[[адрон]]нымі бруяміструменямі, дзведва з якіх спараджаюцца кваркамі і трэцяятрэці — глюонам. Ускосны доказ існавання глюонаў быў атрыманы на дзесяць гадоў раней пры колькасным аналізе працэсу глыбока няпругкага рассейвання электронаў на пратоне/нейтроне, праведзеным у амерыканскай лабараторыі SLAC.
 
У 2005 годзе на рэлятывісцкім калайдары цяжкіх іонаў RHIC была атрымана [[кварк-глюонная плазма]].
== [[Канфайнмент]] ==
 
Свабодныя кваркі да гэтага часу не назіраліся, нягледзячы на шматгадовыя спробы, аналагічная сітуацыя і з глюонамі. Аднак у Фермілабе было статыстычна выяўлена адзіночнае нараджэнне топ-кварка (яго час жыцця занадта малы, каб ўтварацьутвараць звязаны стан).
 
Існуюць некаторыя ўказанні на існаванне экзатычных [[адрон]]аў, якія маюць лік валентных кваркаў больш за 3.
== Спасылкі ==
 
* [http://pdg.lbl.gov/2008/listings/g021.pdf Зводная табліца ўласцівасцей глюона] // Particle Data Group {{ref-en}}
* [http://elementy.ru/lib/430525 Удивительный мир внутри атомного ядра] // elementy.ru (відэа) {{ref-ru}}