Адкрыць галоўнае меню

Змены

15 байтаў дададзена ,  3 гады таму
няма тлумачэння праўкі
| Link = http://whc.unesco.org/ru/list/849
}}
'''Троя''' ({{lang-el|Τροία, Τροίη}}, [[хетскаяхецкая мова|хетхец]]. ''Taruisa''; {{lang-tr| Truva}}), інакш званая '''ІліёнІ́ліян''' ({{lang-el|Ἴλιον}}, )  — старажытнае ўмацаванае паселішча ў [[Малая Азія|Малой Азіі]], ва ўзбярэжжа [[Эгейскае мора|Эгейскага мора]], недалёка ад уваходу ў праліў [[Дарданэлы]]. Гэта горад, апеты ў паэме [[Іліяда|«Іліяда»]], аўтарам якой лічыцца [[Гамер]]. Падзеі, апетыя Гамерам, у цяперашнім паданні гісторыкаў, ставяцца да крыта-мікенскай эпохі (Троя VII). Народ, які засяляў Трою, у старажытнагрэчаскіх крыніцах мянуецца [[Тэўкры|тэўкрамі]].
 
== Назва ==
Імя «Троя» фігуруе ў хетскіх архівах як Таруіша. На егіпецкай стэле часоў [[Рамзэс III|Рамзэса III]] згаданая яго перамога над марскім народам «турша». Гэтая назва часта супастаўляюць з народам «тэрэш», згаданым некалькі раней на знакамітай стелле [[Мернептах]]а. Адзінствы ў меркаваннях аб тым, ці былі [[народы мора|гэтыя прышэльцы]] траянцамі, у навуковым міры не назіраецца.
 
Перш выказваліся меркаванні, што тэрміны «Троя» і «ІліёнІліян» маглі пазначаць розныя гарады адной і той жа старажытнай дзяржавы, альбо адзін з гэтых тэрмінаў мог пазначаць сталіцу, а іншы  — уласна дзяржаву, і «зліліся» у адзін тэрмін толькі ў «Іліядзе». Такі пункт гледжання не пазбаўленны падстаў, паколькі ў «Іліядзе», у сваю чаргу, вылучаюцца фрагменты з раўналежнымі сюжэтамі, гэта значыць, магчыма, узыходзячыя да розных пераказванняў аднаго і таго жа сюжэту; да таго ж, «Іліяда» паўстала шмат стагоддзяў пасля падзей Траянскай вайны, калі шматлікія дэталі маглі забыцца.
 
== Археалогія Троі ==
Тоеснасць узвышша Гісарлык з гамераўскай Трояй усталяваў [[Генрых Шліман]], першым мэтанакіравана даследвалы гэты ўчастак у канцы XIX стагоддзя. Большасць яго знаходак цяпер захоўваюцца ў [[ДМII|Пушкінскім музеі]] (Масква), а таксама ў [[Дзяржаўны Эрмітаж|Дзяржаўным Эрмітажы]]. Да цяперашняга часу [[археолагі]] выявілі на тэрыторыі, асацыяванай з старажытнай Трояй, сляды дзевяці крэпасцей-селішчаў, існавалых у розныя эпохі.
 
Першае з знойдзеных на месцы Троі паселішчаў (так званая Троя I) уяўляла сабой крэпасць дыяметрам меней 100  м і, відавочна, існавала на працягу доўгага перыяду. Да гамераўскай эпохі ставіцца сёмы пласт, які ўяўляе Трою ў выглядзе шырокага (пляцам звыш 200 тыс. кв. м.) паселішча, абнесенага дужымі сценамі з дзевяціметровымі вежамі. Буйныя раскопкі 1988  г. паказалі, што насельніцтва горада ў гамераўскую эпоху складала ад шасці да дзесяці тысяч жыхароў  — па тых часах, вельмі вялікі лік.
 
=== Дзевяць асноўных пластоў старажытнай Троі ===
* Троя I (3000-2600  гг. да н.э.): Першае Траянскае паселішча, дыяметрам 100  м, было забудавана вельмі прымітыўным жыллём з гліняных цаглін. Судзячы па пакінутых слядах, яно загінула падчас пажару.
* Троя II (2600—2300  гг. да н.э.): Наступнае паселішча выглядае больш развітым і багатым. У 1873 годзе нямецкі археолаг [[Шліман]] выявіў у гэтым пласце знакаміты [[Скарб Прыама|траянскі скарб]], які складаўся з шматлікай зброі, медных цацанак, частак каштоўных упрыгожванняў, залатых пасудзін, магільных пліт дагістарычнага перыяду. У III тысячагоддзі да н.э. гэтая высокаразвітая культура была таксама знішчаная пажарам
* Троя III—IV-V (2300—1900  гг. да н.э.): Гэтыя пласты сведчаць аб перыядзе заняпаду ў гісторыі старажытнага горада.
* Троя VI (1900—1300  гг. да н.э.): Горад павялічыўся ў дыяметры да 200 метраў. Селішча стала ахвярай моцнага землетрасення 1300  г. да н.э.
* Троя VII-A (1300—1200  гг. да н.э.): Да гэтага перыяду ставіцца знакамітая [[Траянская вайна]]. Пазней афіняне разрабавалі і разбурылі паселішча.
* Троя VII-B (1200—900  гг. да н.э.): Паўразбураная Троя была захопленая [[фрыгійцы|фрыгійцамі]].
* Троя VIII (900—350  гг. да н.э.): У гэты час горад засялялі аліанскія грэкі. Цар [[Ксеркс]] наведваў тады Трою і прынёс тут у ахвяру больш за 1000 галоў быдла.
* Троя IX (350  г. да н.э.  — 400  г. н.э.): Даволі буйны цэнтр эліністычнай эпохі.
 
== Мова і пісьменнасць ==