Розніца паміж версіямі "Канфуцый"

4 573 байты дададзена ,  4 гады таму
дапаўненне, афармленне
др (выдаленне шаблона:FA, replaced: {{Link FA| → {{subst:Void| (2) using AWB)
(дапаўненне, афармленне)
{{Філосаф
[[Выява:Confucius 02.gif|thumb|140px|Канфуцый]]
|імя = Конфуций
|арыгінал імя = {{lang-zh|孔子 / 孔夫子}}
|выява = Confucius Tang Dynasty.jpg<!--Konfuzius-1770.jpg-->
|шырыня = 275px
|апісанне выявы = Партрэт Канфуцыя. {{нп4|У Даоцзы||ru|}}.
|імя пры нараджэнні = Кун Цю ({{lang-zh|孔丘}})
|псеўданімы =
|дата нараджэння = {{Датанараджэння|||-551}}
|месца нараджэння = {{МесцаНараджэння|Цюйфу|у Цюйфу}}
|дата смерці = 479 год да н. э. (каля 73 гадоў)
|месца смерці = {{МесцаСмерці|Цюйфу|в Цюйфу}}
|падданства = Кітай
|мова =
|школа = заснавальнік [[канфуцыянства]]
|напрамак =
|перыяд =
|інтарэсы = [[сацыяльная філасофія]],<br />[[этыка]]
|ідэі = [[канфуцыянства]]
|папярэднікі =
|паслядоўнікі = многія ўсходнія філосафы,<br />[[Хрысціян фон Вольф]],<br />[[Роберт Каммінгс Невілл]]
|вікітэка =
|вікіцытатнік =
}}
'''Канфу́цый''', (Кунці Фуцы, [[Пін'ін|пін.]] Kongfuzi, [[Уэйда''Кун-Джайлзацзы''' раманізацыя({{кітайская|У-Дж.]] K'ung-fu-tzu孔子|孔子|Kǒngzǐ|}}, [[Кітайскаярадзей мова{{кітайская|па-кітайску:]] |孔夫子|Kǒngfūzǐ|Кун Фу-цзы}}), '''майстар Канг''' — кітайскі філосаф, [[культ]]авая постаць кітайскай культуры, заснавальнік [[канфуцыянства]].
 
Яго павучанні, запісаныя слухачамі і паслядоўнікамі, склалі працу «Гутаркі і суджэнні» (论语, [[Луньюй]]{{нп4|Лунь юй||ru|}}). На працягу многіх стагоддзяў кожны адукаваны кітаец павінен быў у дзяцінстве вывучыць на памяць гэтую кнігу і кіравацца ёю ў сваім жыцці. З II ст. да н.э. [[канфуцыянства]] стала дзяржаўнай ідэалагічнай дактрынай, а ён сам быў кананізаваны і абвешчаны настаўнікам 10 тысяч пакаленняў. Яго культ афіцыйна падтрымліваўся да {{нп4|Сіньхайская рэвалюцыя|кітайскай буржуазнай рэвалюцыі|ru|Синьхайская революция}} (1911).
'''Канфу́цый''' (Кун Фуцы, [[Пін'ін|пін.]] Kongfuzi, [[Уэйда-Джайлза раманізацыя|У-Дж.]] K'ung-fu-tzu, [[Кітайская мова|па-кітайску:]] 孔子), '''майстар Канг''' — кітайскі філосаф, [[культ]]авая постаць кітайскай культуры, заснавальнік [[канфуцыянства]].
 
== Імёны ==
Радавое і асабістае імёны Канфуцыя былі адпаведна '''Кун Цю''' ({{кітайская|孔丘|孔丘|Kǒng Qiū}})<ref name=chin07-2 />. Яго [[другое імя, Усходняя Азія|другое імя]] было '''Чжун-ні''' ({{кітайская|仲尼|仲尼|Zhòngní}})<ref name=chin07-2>{{Harvnb|Chin|2007|loc=2}}</ref>. У кітайскай мове ён найчасцей вядомы як '''Кунцзы''' ({{кітайская|孔子|孔子|Kǒng Zǐ}}, літаральна «Настаўнік Кун»).<ref name=rain10-1>{{Harvnb|Rainey|2010|loc=1}}</ref><ref name=phan12-170 />. Ён таксама вядомы пад пачцівым іменем '''Кун Фуцзы''' ({{кітайская|孔夫子|孔夫子|Kǒng Fūzǐ}}, літаральна «Вялікі Настаўнік Кун»)<ref name=phan12-170>{{Harvnb|Phan|2012|loc=170}}</ref>. Лацінізаванае імя «Confucius» утворана ад «Кун Фуцзы» і было ўведзена ва ўжытак у 16 ст. езуіцкімі місіянерамі ў Кітаі, найбольш імаверна, {{нп4|Матэа Рычы||ru|Риччи, Маттео}}<ref name=phan12-170 />.
 
У ''[[Лунь юй]]'' ён часта ўпамінаецца проста як «Настаўнік» ({{кітайская|子|子|Zǐ}}).
 
== Жыццё ==
Лічыцца, што Канфуцый жыў паміж [[551 да н.э.|551]] і [[479 да н.э.]]. Канфуцый нарадзіўся ў горадзе [[Цюфу]] кітайскага [[княства Лу]] (кіт. 鲁) пад імем Кун Цю. У дзесяць гадоў юнак Канфуцый стаў сіратой.
 
Канфуцый заснаваў школу [[Філасофія|фiласофіі]], у цэнтры яго вучэння знаxодзiцца '''парадак''', дасягнуць якога можна, стаўшы высокамаральным мужам (цзюнцзы, 君子). У 60-гадовым узросце Канфуцый вяртаецца дамоўдадому i сістэматызуе лiтаратурную крыніцу мiнулага  — [[Шы Цзыньцзін]] (Кнiгу ПесняўПесень 詩經).
 
== Вучэнне ==
Вучэнне Канфуцыя закранае рэлiгійны, фiласофскi i грамадска-палiтычны светапогляды, прычым у грамадскай i палiтычнай этыцы на пярэдні план выступаюць нормы паводзін. Чатыры фундаментальныя паняццi яго вучэння: [[гуманнасць]] (仁 Жэнь), [[справядлівасць]] (義 Йi), [[шанаванне бацькоў]] (孝 Сяо) i [[рытуал]] (禮 Лi).
 
У цэнтры яго вучэння — пытанні маральных паводзін, выхавання і кіравання дзяржавай. Асноватворным прынцыпам яго этыкі з'яўляецца паняцце «жэнь» — чалавечнасць, гуманнасць, чалавекалюбства. Яно разглядалася як вышэйшы закон узаемаадносін людзей у грамадстве і сям'і. Лічылася, што дасягнуць такога стану чалавек можа шляхам пастаяннага самаўдасканалення на аснове выканання завешчаных правіл этыкі: з павагай адносіцца да старэйшых па ўзросце і грамадскім становішчы, шанаваць бацькоў, быць адданымі радзіме, любіць людзей. Дзяржаўнае кіраванне таксама павінна грунтавацца на гуманных пачатках і клопаце пра людзей. Лепшым метадам кіравання людзьмі з'яўляецца не насілле, а прыклад і перакананне. Разам з тым Канфуцый лічыў, што кожны абавязаны строга выконваць прадпісанае яму і займаць сваё месца ў грамадскай іерархіі.
 
Яго павучанні, запісаныя слухачамі і паслядоўнікамі, склалі працу «Гутаркі і суджэнні» (论语, [[Луньюй]]). На працягу многіх стагоддзяў кожны адукаваны кітаец павінен быў у дзяцінстве вывучыць на памяць гэтую кнігу і кіравацца ёю ў сваім жыцці. З II ст. да н.э. [[канфуцыянства]] стала дзяржаўнай ідэалагічнай дактрынай, а ён сам быў кананізаваны і абвешчаны настаўнікам 10 тысяч пакаленняў. Яго культ афіцыйна падтрымліваўся да кітайскай буржуазнай рэвалюцыі (1911).
 
== Літаратура ==
* Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1998. ISBN 985-11-0108-7
 
== Гл. таксама ==
* [[Чжу Сі]]
 
== Зноскі ==
{{reflist}}
 
== Літаратура ==
* Канфуцый // {{Крыніцы/БелЭн|8к}} С. 11—12.
* {{кніга |частка=Конфуций |аўтар=Кобзев А.И. |спасылка частка= http://www.synologia.ru/a/Конфуций |загаловак=Духовная культура Китая: энциклопедия: в 5 т. |выдавецтва=Изд. фирма «Восточная литература» РАН |том=1. Философия |старонкі=284—286 |месца=М. |год=2006 }}
* Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік.  — Мн.: БелЭн, 1998. ISBN 985-11-0108-7
* Семененко И. И. Афоризмы Конфуция. М., 1987.
* Переломов Л. С. Конфуций: жизнь, учение, судьба. М., 1993.
* Зороастр. Будда. Конфуций. Магомет. Киев, 1991.
* Будда Шакьямуни. Конфуций. Мухаммед. Франциск Ассизский: Биогр. повествования. Челябинск, 1995.
* {{cite book | last=Chin | first=Ann-ping | title=The authentic Confucius: A life of thought and politics | year=2007 | publisher=Scribner | location=New York | isbn=978-0-7432-4618-7 | ref=harv}}
* {{cite book | last=Phan | first=Peter C. | title=Catholicism and interreligious dialogue | year=2012 | publisher=Oxford University Press | location=New York | isbn=978-0-19-982787-9 | chapter=Catholicism and Confucianism: An intercultural and interreligious dialogue | ref=harv}}
* {{cite book | last=Rainey | first=Lee Dian | title=Confucius & Confucianism: The essentials | year=2010 | publisher=Wiley-Blackwell | location=Oxford | isbn=978-1-4051-8841-8 | ref=harv}}