Розніца паміж версіямі "Іван Фёдараў"

др
няма тлумачэння праўкі
др
{{значэнні2|тып=прозвішча|ФедаровічФёдараў}}
{{Картка:Асоба
|імя = Іван ФедаровічФёдараў
|арыгінал_імя =
|партрэт =
[[Файл: http://wikimapia.org/3859545/pl/Pos%C4%85g-Iwana-Fiodorowa#/photo/3368189]]
 
'''Іван ФедаровічФёдараў''' ([[1510]]?, [[вёска Петкавічы|Петкавічы]]?<ref name=rusak>Біяграфічныя звесткі, пададзеныя ў [[В. Русакевіч]]. Старабеларускія граматыкі, 2001.</ref> — {{ДС|16|12|1583}}, {{Месца смерці|Львоў}}) — сярэдневяковы ўсходнееўрапейскі [[друкар]]. Лічыцца пачынальнікам друкарскай справы ў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржаве]] і, такім чынам, у [[Расія|Расіі]]. Быў настаўнікам друкара [[Грынь Іванавіч|Грыня Іванавіча]].
 
== Біяграфія ==
Месца яго нараджэння невядома, але, зыходзячы з [[геральдыка|геральдычнай]] трактоўкі друкарскага знака ФедаровічаФёдарава, некаторыя навукоўцы лічаць, што ён паходзіць дробнай заходнебеларускай або палеска-падляшскай шляхты, падпісваўся родавым гербам [[Рагозы|Рагозаў]] «Шранява»<ref name=rusak/>. Паводле некаторых звестак, вучыўся ў [[Кракаўскі ўніверсітэт|Кракаўскім універсітэце]], дзе ў [[1532]] годзе атрымаў ступень [[бакалаўр]]а<ref name=rusak/>. Існуе гіпотэза аб нараджэнні Івана Фёдарава на тэрыторыі сучаснага [[Вілейскі раён|Вілейскага раёна]]<ref name="РГ_Иван_Федоров">[http://www.rh.by/by/113/120/2844/ Першадрукар Іван Фёдараў нарадзіўся на Вілейшчыне] //«[[Рэгіянальная газета]]»</ref>. Друкарскай справе вучыўся, відаць, у ананімнай друкарні ноўгарадскага святара [[Сільвестр]]а ([[1553]]—[[1563]])<ref name=rusak/>.
 
=== Друкарская дзейнасць у Маскве ===
[[29 верасня]] і [[29 кастрычніка]] [[1565]] Фёдараў (Федаровіч) і Мсціславец выпусцілі ў Маскве 2 выданні «Часоўніка» (зберагліся 6 асобнікаў) — кнігі для пачатковага навучання грамаце.
 
[[Image:Autograph of Ivan Fyodorov (23-07-1583).jpg|thumb|Аўтограф І. ФедаровічаФёдарава, лацінамоўны ліст да саксонскага курфюрста (23.7.1583)]]
 
=== Выгнанне з Масквы. Кнігадрукарства ў Беларусі ===
У [[1566]] з-за ганенняў з боку рэакцыйных расійскіх свецкіх і царкоўных колаў Фёдараў (Федаровіч) і Мсціславец пакінулі Маскву і накіраваліся ў [[Беларусь]]. Новую [[Заблудаўская друкарня|друкарню]] яны заснавалі ў [[Заблудаў|Заблудаве]] каля [[Беласток]]а (зараз [[Падляскае ваяводства]] ў [[Польшча|Польшчы]]) у маёнтку гетмана [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] [[Рыгор Хадкевіч|Рыгора Хадкевіча]]. У Заблудаўскай друкарні ў [[1568]]—[[1569]] імі надрукавана «Евангелле вучыцельнае» (захаваліся 44 экз.) — зборнік гутарак і павучанняў з тлумачэннем евангельскіх тэкстаў. У ім змешчана таксама «Слова на Ушэсце» [[Кірыла Тураўскі|Кірылы Тураўскага]] — першы друкаваны помнік старажытнай усходнеславянскай літаратуры. На адвароце тытульнага аркуша кнігі ў тэхніцы ксілаграфіі змешчаны [[герб]] Хадкевіча. Потым гэта кніга неаднаразова перавыдавалася ў Беларусі. Пасля ад'езду Мсціслаўца ў [[Вільня|Вільню]] ФедаровічФёдараў надрукаваў у Заблудаве ў [[1569]]—[[1570]] Псалтыр з Часаслоўцам (зберагліся 3 асобнікі). У канцы гэтай кнігі змешчана Пасхалія ў табліцах. Складаючы яе, ФедаровічФёдараў, відаць, выкарыстаў Пасхалію з «Малой падарожнай кніжкі» [[Францішак Скарына|Францыска Скарыны]], выдадзенай каля [[1522]] у Вільні.
 
=== Пераезд у Львоў ===
Паколькі Хадкевіч рашыў спыніць выдавецкую дзейнасць, ФедаровічФёдараў у канцы [[1572]] — пачатку [[1573]] пераехаў у [[Львоў]] і заснаваў там першую на [[Украіна|Украіне]] друкарню, дзе ў [[1574]] выдаў першую ўкраінскую дакладна датаваную друкаваную кнігу «Апостал» (захавалася 97 асобнікаў, што сведчыць пра вялікі першапачатковы тыраж кнігі). Гэта кніга была паўторам маскоўскага выдання [[1564]] з даданнем некаторых уступных тэкстаў і пасляслоўяў «''Повесть… откуду начася и како сверится друкарня сия''». Гэта пасляслоўе — першы друкаваны твор рускай мемуарнай літаратуры. У кнізе змешчаныя 3 гравюры, кожная на старонку: герб Хадкевіча, выява апостала Лукі, геральдычная кампазіцыя з гербам горада Львова і друкарскім знакам Фёдарава.
 
У тым жа [[1574]] г. ФедаровічФёдараў надрукаваў у Львове «Азбуку» («Буквар») — першы друкаваны рускі падручнік з практыкаваннямі для навучання грамаце, прыкладамі спражэння дзеясловаў, скланення назоўнікаў і прыметнікаў, выкарыстання «прасодый» (узоры выкарыстання над- і падрадковых знакаў). Кнігу завяршаюць тэксты для замацавання і развіцця навыкаў чытання і пісьма, т. зв. тлумачальная азбука, шырока вядомыя малітвы. Урыўкі з біблейскіх кніг у «Азбуцы» падабраны так, што яны фармулююць мэтанакіраваную гуманістычную праграму пачатковай школьнай адукацыі (адзін экзэмпляр гэтай кнігі захоўваецца ў бібліятэцы [[Гарвардскі ўніверсітэт|Гарвардскага ўніверсітэта]], [[ЗША]], другі — у [[Лондан]]е).
 
=== На службе Канстанціна Астрожскага ===
У [[1575]] князь [[Канстанцін Астрожскі]] запрасіў ФедаровічаФёдарава на службу да сябе, дзе той выконваў абавязкі аканома Дзерманскага манастыра. Каля [[1578]] Астрожскі заснаваў у [[горад Астрог|Астрогу]] друкарню, у якой [[18 чэрвеня]] [[1578]] выйшла новае выданне «Азбукі», дапоўненае ў параўнанні з выданнем [[1574]] паралельнымі грэка-славянскімі тэкстамі, каб дапамагчы вучням авалодаць [[Грэчаская мова|грэчаскай мовай]] (захаваліся 2 асобнікі: у [[Капенгаген]]е і Гоце, [[Германія]]; невялікі яе фрагмент — у Дзяржаўнай Расійскай бібліятэцы ў [[Масква|Маскве]]). У гэтым выданні ўпершыню надрукаваны помнік [[Балгарыя|старажытнабалгарскай]] літаратуры «Аб писменах» [[Чарнарызец Храбр|Чарнарызца Храбра]] пад назвай «Сказание како состави святый Кирил Философ азбуку по языку словеньску». У [[1580]] г. Фёдараў надрукаваў у Астрогу Псалтыр і Новы Запавет элегантным малым фарматам (у «васьмёрку»; збераглося 68 асобнікаў). Кнігу адкрывае прыгожы тытульны аркуш, заключаны ў гравіраваную па дрэве рамку. У тым жа годзе Фёдараў выдаў паказальнік да гэтых кніг: «Кніжку, збор рэчаў самых патрэбных…» — першы ў гісторыі айчыннай бібліяграфіі і дакументалістыкі алфавітна-прадметны паказальнік і адначасова зборнік афарызмаў і крылатых слоў (збераглося 16 асобнікаў).
 
[[5 мая]] [[1581]] г. у Астрогу лістоўкай ФедаровічФёдараў надрукаваў «Храналогію» [[Андрэй Рымша|Андрэя Рымшы]] — першы беларускі друкаваны каляндар і першы асобна выдадзены твор беларускай паэзіі (адзіны экзэмпляр зберагаецца ў [[Санкт-Пецярбург]]у). Да [[12 жніўня]] [[1581]] надрукаваў 1-е поўнае выданне славянскай Бібліі кірылічным пісьмом, т. зв. «[[Астрожскую Біблія|Астрожскую Біблію]]» (захавалася 275 экз.). У яе змесце і аздабленні адчуваецца ўплыў выданняў [[Францыск Скарына|Скарыны]]. Арнаментальнае аздабленне Бібліі зроблена таксама пад пэўным уплывам арнаментыкі скарынінскіх выданняў. Прасочваецца тоеснасць і ў некаторых загалоўных літарах (у Дзяржаўнай Расійскай бібліятэцы зберагаецца экзэмпляр гэтай Бібліі, дапоўнены рукапіснымі копіямі прадмоў і пасляслоўяў Бібліі Скарыны).
 
З [[1582]] г. ФедаровічФёдараў зноў у Львове. Імкнучыся сабраць сродкі на адкрыццё новай друкарні, ФедаровічФёдараў адліваў [[Гармата|гарматы]], вынайшаў шматствольную [[Марціра|марціру]] з узаемазаменнымі часткамі.
 
У [[1583]] г. ён пабываў у [[Кракаў|Кракаве]], [[Вена|Вене]] і, магчыма, у [[Дрэздэн]]е. Захаваўся ліст ФедаровічаФёдарава да саксонскага курфюрста Аўгуста, напісаны з Вены [[23 ліпеня]] [[1583]]. У канцы [[1583]] ФедаровічФёдараў вернуўся ў Львоў, дзе захварэў і памёр. Пахаваны ў Ануфрыеўскім манастыры. На яго надмагільнай пліце, якая захоўвалася да [[1883]], быў выбіты надпіс: «''Друкар кніг дагэтуль нябачаных''».
 
== Дзейнасць ==
 
=== Азбука 1578<ref>Grasshoff, H., Simmons, L.S.G. Iwan Fedorovs griechisch-russisch/kirchenslawishees Lesebuch von 1578 und der Gothaer Bukvar' von 1578—1580. — Berlin, 1969</ref> ===
Іван ФедаровічФёдараў ўпершынюупершыню публікуе на яго старонках выдатны помнік старой балгарскай літаратуры — «Сказание, како состави святый Кирил Философ азбуку по языку словеньску и книги преведе от греческих на словеньский язык», шырока вядомае як «Паданне» Чорнарызца Храбра, якое шматбакова вывучана балгарскім даследчыкам Куё Куевым<ref>Куев, К. М. Черноризец храбр. — София, 1967; Сказания о начале славянской письменности. — М., 1981.</ref>. У Азбуцы ўпершыню ва ўсходнеславянскай кнізе друкуюцца паралельныя грэка-славянскія тэксты. Таксама упершыню з'яўляецца мастацка сфармаваны і адасоблены тытульны ліст.
 
=== Псалтыр и Новы запавет 1580<ref>Ісаєвич, Я. Д. Першодрукар Іван Федоров і виникнення друкарства на Україні. — Львів, 1975. — С. 85—90; Немировский, Е. Л. Начало книгопечатания на Украине: Иван Федоров. — М., 1964. — С. 113—124.</ref> ===
35 447

правак