Розніца паміж версіямі "Балканскі тэатр ваенных дзеянняў Першай сусветнай вайны"

 
=== Бежанцы і злачынствы супраць мірнага насельніцтва ===
 
{{у планах}}
[[Файл:Austrians executing Serbs 1917.JPG|thumb|upright=1.2|Аўстрыйскія салдаты расстрэльваюць сербскіх палонных]]
Самыя цяжкія страты Першая сусветная вайна на Балканах прынесла Сербіі. Замежная акупацыя Сербіі і Чарнагорыі стала цяжкім цяжарам для народаў гэтых краін <ref name = "Задохін"> {{Кніга:Задохін-Нізоўскі:Парахавы склеп Еўропы|1|1}} </ref>.
 
Падчас баявых дзеянняў на [[Балканскі паўвостраў|Балканах]] сотні тысяч мірных жыхароў былі забітыя, сталі бежанцамі або страцілі дах над галавой. Першыя злачынствы супраць мірнага насельніцтва былі зафіксаваныя з пачаткам [[Бітва пры Цэры|аўстрыйскага наступлення]] ў жніўні [[1914]] года на тэрыторыю [[Сербія|Сербіі]]. [[Аўстра-венгерская армія|Аўстрыйскія войскі]] займаліся рабаваннем і гвалтам на сербскай тэрыторыі <ref name = "шамбараў">{{кніга
|аўтар = Шамбаров В.
|загаловак = За Веру, Царя и Отечество
|спасылка = http://militera.lib.ru/research/shambarov3/index.html
|выданне =
|месца = М.
|выдавецтва = Алгоритм
|год = 2003
|том =
|pages =
|allpages = 655
|серыя =
|isbn =
}}</ref>.
 
З пачаткам аўстра-германскага наступлення восенню 1915 года, памятаючы жорсткасць акупантаў ў 1914 годзе, разам з сербскай арміяй адступала і мірнае насельніцтва. Спярша пакінулі свае дамы жыхары [[горад Бялград|Бялград]]а, потым да іх далучаліся людзі з іншых месцаў. Неўзабаве атрады сербскай арміі перамяшаліся з бежанцамі, колькасць якіх даходзіла да 250 000 чалавек. Умовы адступлення былі вельмі цяжкімі. Людзі паміралі ад голаду, [[тыф]]у, іх бамбілі і абстрэльвалі самалёты. Таксама аўстра-германскія войскі вялі пераслед адыходзячых калон <ref name = "шамбараў"/>.
 
Аўстра-германскія войскі вызначыліся асаблівай жорсткасцю, [[Узброеныя сілы Балгарыі|балгарскія войскі]] вялі сябе больш гуманна, не ўжываючы зброю супраць мірнага насельніцтва. Нямецкі журналіст, які прысутнічаў пры гэтых падзеях, пісаў <ref name = "шамбараў"/>:
{{Цытата|Кроў эрцгерцага [[Франц Фердынанд|Франца Фердынанда]], пакутніцку загінуўшага, будзе змыта патокамі сербскай крыві. Мы прысутнічаем пры ўрачыстым акце гістарычнай адплаты. У канавах, уздоўж дарог і на пустэчах&nbsp;— усюды мы бачым трупы, распасцёртыя на зямлі ў вопратцы сялян альбо салдат. Тут жа ляжаць скурчаныя фігуры жанчын і дзяцей. Ці былі яны забітыя ці самі загінулі ад голаду і тыфу? Напэўна, яны ляжаць тут не першы дзень, так як іх твары ўжо знявечаныя укусамі дзікіх драпежнікаў, а вочы даўно выкляваны варонамі.}}
 
150&nbsp;000 адступіўшых [[Антанта|саюзнікі]] эвакуіравалі на востраў [[Востраў Керкіра|Корфу]], аднак і тут людзі працягвалі гінуць, пакінуўшы звыш 10&nbsp;000 дзяцей сіротамі.
 
У 1917 годзе аўстрыйскія, балгарскія і нямецкія войскі, а таксама албанскія ўзброеныя атрады жорстка задушылі [[Топліцкае паўстанне]] ў паўднёвай Сербіі. Падаўленне сербскага мецяжу суправаджалася расправамі над паўстанцамі, мірнымі жыхарамі, святарамі. Так напрыклад падчас акупацыі [[Косава і Мятохія|Косава і Метохіі]] за перыяд 1915—1918 гадоў былі забітыя 22 святара [[Сербская Праваслаўная Царква|Сербскай праваслаўнай царквы]] <ref name = "сербская царква">[http://www.pravoslavie.ru/orthodoxchurches/40798.htm Меморандум о Косово и Метохии Священного Архиерейского Собора Сербской Православной Церкви]</ref>.
[[Файл:Hromadná poprava srbského obyvatelstva.jpg|thumb|left|250px|Сербскія грамадзянскія асобы, павешаныя аўстра-венгерскімі ваеннымі.]]
 
Асаблівай жорсткасцю на сербскай тэрыторыі вылучаліся, створаныя яшчэ ў [[1908]] годзе на [[Геаграфія Босніі і Герцагавіны|тэрыторыі Босніі і Герцагавіны]] падраздзяленні аўстра-венгерскай [[Ваенная паліцыя|ваеннай паліцыі]] ({{lang-de|Schutzkorps}}). Падчас Першай сусветнай вайны «[[шуцкары]]» выконвалі ролю ірэгулярнай міліцыі на акупаваных сербскіх тэрыторыях. «Шуцкары» папаўняліся ў асноўным [[Славяне-мусульмане|мусульманскім]] [[Насельніцтва Босніі і Герцагавіны|насельніцтвам Босніі і Герцагавіны]] і за час Першай сусветнай вайны здзейснілі мноства [[Ваенныя злачынствы|ваенных злачынстваў]] <ref name = "шуцкары"> {{кніга
|аўтар = Michael Portmann.
|загаловак = Aspekte des nationalen Konflikts in Bosnien-herzegowina von 1878 bis 1945
|спасылка = http://books.google.de/books?id=ENAxX1eMRdsC&pg=PA14&lpg=PA14&dq=schutzkorps+erste+weltkrieg+bosnien&source=bl&ots=NhhiL8xBby&sig=p58Q_kH_lxklB3Xt98atJkj0_II&hl=de&ei=6mMoTIKmDYyKOL7huacC&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CBYQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false
|выданне =
|месца =
|выдавецтва = GRIN Verlag
|год = 2007
|том =
|pages = 14
|allpages =
|серыя =
|isbn =
}} {{de icon}}</ref>.
 
У акупаваных [[Сербія|Сербіі]] і [[Чарнагорыя|Чарнагорыі]] пастаянна вялася барацьба з акупацыйнымі войскамі, нярэдка ўспыхвалі паўстанні, а з надыходам саюзнікаў сербскі народ прыняў актыўны ўдзел у выгнанні акупантаў з тэрыторыі Сербіі.
 
Акупацыя [[Албанскае каралеўства|Албаніі]] ў [[1914]] — [[1920]] гадах сербскімі, чарнагорскімі, грэчаскімі, італьянскімі, французскімі і аўстра-венгерскімі войскамі і забеспячэнне акупаваных войскаў ляглі цяжкім цяжарам на [[насельніцтва Албаніі]]. Усталяванне пазіцыйнай лініі фронту разарвала рынкавыя сувязі, пачаліся цяжкасці з забеспячэннем [[Гарады Албаніі|гарадоў]]. Аднак яшчэ да ўстанаўлення пазіцыйнага фронту ў Албаніі становішча было крытычным. Напрыклад у [[1915]] годзе ў чарнагорскай зоне акупацыі ўжо былі адзначаны выпадкі [[Масавы голад|голаду]] сярод мясцовага насельніцтва.
 
Насельніцтва гарадоў значна вырасла за кошт прытоку бежанцаў, якія беглі з раёнаў, дзе вяліся баявыя дзеянні паміж італьянцамі і аўстра-венграмі. У гэтых умовах пачаўся велізарны рост коштаў, краіну апанавалі замежныя валюты. Асабліва жорсткія ўмовы для насельніцтва існавалі ў аўстрыйскай зоне акупацыі. Акрамя рэквізіцыі жывёлы і сельскагаспадарчай прадукцыі, аўстрыйцы праводзілі мабілізацыю насельніцтва ў аўстра-венгерскія падраздзяленні. Усё гэта ўзмацняла незадаволенасць албанскага народа і часта прыводзіла да сутыкненняў мясцовага насельніцтва і аўстрыйскіх войскаў. За гады Першай сусветнай вайны дзесяткі тысяч албанцаў былі забітыя, памерлі ад голаду ці эпідэмій <ref name = "Албанія"/>.
 
=== Дэзертырства, салдацкія паўстанні ===