Розніца паміж версіямі «Сіметрыя (фізіка)»

афармленне
др (Artsiom91 перанёс старонку Сіметрыя, фізіка у Сіметрыя (фізіка))
(афармленне)
'''Сіметрыя''' ў шырокім сэнсе''' - адпаведнасць, нязменнасць (інварыянтнасць), праяўляюцца, пры якіх-небудзь зменах, пераўтварэннях (напрыклад: становішча, энергіі, інфармацыі, іншага). У фізіцы, сіметрыя [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D1%96%D0%B7%D1%96%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%96%D1%81%D1%82%D1%8D%D0%BC%D0%B0[Фізічная сістэма|фізічнай сістэмы]] - гэта некаторы ўласцівасць, якое захоўваецца пасля правядзення пераўтварэнняў.
 
'''Сіметрыя''' (сіметрыі) - адно з фундаментальных паняццяў у сучаснай фізіцы, якое iграе найважную ролю ў фармулёўцы сучасных фізічных тэорый. Сіметрыі, якія ўлічваюцца ў [[Фізіка|фізіцы]], даволі разнастайныя, пачынаючы з сіметрыяй звычайнага трохмернага «фізічнай прасторы» (такімі, напрыклад, як люстраная сіметрыя), працягваючы больш абстрактнымі і менш навочнымі (такімі як калібравальная інварыянтнай).
 
Некаторыя сіметрыі ў сучаснай фізіцы лічацца дакладнымі, іншыя - толькі набліжанымі. Таксама важную ролю адыгрывае канцэпцыя спантанага парушэння сіметрыі.
 
Гістарычна выкарыстанне сіметрыі ў фізіцы прасочваецца з старажытнасці, але найбольш рэвалюцыйным для фізікі ў цэлым, па-відаць, стала ўжыванне такога прынцыпу сіметрыі, як прынцып адноснасці (як у Галілея, так і ў ПуанкареПуанкарэ - Лорэнца - Эйнштэйна), які стаў затым як бы ўзорам для ўвядзення і выкарыстання ў теорфизикетэарытычнай фізіцы іншых прынцыпаў сіметрыі (першым з якіх стаў, па-відаць, прынцып агульнай ковариантностикаварыянтнасці, якіяякі з'яўляюццаз’яўляюцца дастаткова прамым пашырэннем прынцыпу адноснасці і які прывёў да агульнай тэорыі адноснасці ЭнштейнаЭйншэйна).
 
Групай сіметрыі фізічнай задачы называецца група, кожны элемент якой з'яўляеццаз—яўляецца лінейнай аперацыяй сіметрыі задачы, які адлюстроўвае адзін элемент мноства рашэнняў задачы, у другой.
== '''Тэарэма Нётэр''' ==
У 1918 годзе нямецкі матэматык [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%AD%D0%BC%D1%96_%D0%9D%D1%91%D1%82%D1%8D%D1%80 Нётэр] даказала тэарэму, згодна з якой кожнай бесперапыннай сіметрыі фізічнай сістэмы адпавядае некаторы закон захавання. Наяўнасць гэтай тэарэмы дазваляе праводзіць аналіз фізічнай сістэмы на аснове наяўных дадзеных аб сіметрыі, якой гэтая сістэма валодае. З яе, напрыклад, вынікае, што інварыянтнай раўнанняў руху цела з цягам часу прыводзіць да [[закона захавання|закон захавання]] [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D1%96%D1%8F энергіі]; інварыянтнай адносна зрухаў у прасторы - да закона захавання імпульсу; інварыянтнай адносна кручэнняў - да закона захавання моманту імпульсу.
 
== '''Тэарэма Нётэр''' ==
== '''Гл. таксама''' ==
У 1918 годзе нямецкі матэматык [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%AD%D0%BC%D1%96_%D0%9D%D1%91%D1%82%D1%8D%D1%80[Эмі Нётэр|Нётэр]] даказала тэарэму, згодна з якой кожнай бесперапыннай сіметрыі фізічнай сістэмы адпавядае некаторы закон захавання. Наяўнасць гэтай тэарэмы дазваляе праводзіць аналіз фізічнай сістэмы на аснове наяўных дадзеных аб сіметрыі, якой гэтая сістэма валодае. З яе, напрыклад, вынікае, што інварыянтнай раўнанняў руху цела з цягам часу прыводзіць да [[закона|закон захавання энергіі|законзакона захавання]] [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D1%96%D1%8F энергіі]]; інварыянтнай адносна зрухаў у прасторы - да закона захавання імпульсу; інварыянтнай адносна кручэнняў - да закона захавання моманту імпульсу.
* [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%86%D0%BC%D0%BF%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%81 Імпульс]
* [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BA%D0%B0 Фізіка]
 
== '''Гл. таксама''' ==
== '''Літаратура''' ==
* [[Імпульс]]
* [[Фізіка]]
 
== '''Літаратура''' ==
* Фермi Э. Квантaвая механiка. — М.: Мир, 1968. — 366 с.
* Любарскi Г.Я. Тэорыя груп и фiзiка. — М.: Наука, 1986. — 224 с.
 
[[Катэгорыя:Сіметрыя (фізіка)| ]]