Розніца паміж версіямі "Грамадзянская вайна ў Нігерыі"

др
дапаўненне
др
др (дапаўненне)
{{Узброены канфлікт
[[Image:Biafra independent state map-ru.svg|300px|right|thumb|Усходняя вобласць (рэспубліка Б'яфры) у 1967—1970.]]
|канфлікт =  Грамадзянская вайна ў Нігерыі
'''ГРАМАДЗЯНСКАЯ ВАЙНА Ў НІГЕРЫІ''' (1967—1970), '''вайна ў Б'яфры''', [[грамадзянская вайна]], якая вялася ў ліпені [[1967]]—студзені [[1970]] паміж узброенымі сіламі федэральнага ўраду [[Нігерыя|Нігерыі]], з аднаго боку, і Усходняй вобласці (рэспубліка [[Б'яфра|Б'яфры]], пераважна населеная народам [[Ібо]]), якая спрабавала выйсці са складу Нігерыі, з другога боку.
|выява = Biafra independent state map-ru.svg
|частка =
|дата = [[6 ліпеня]] [[1967]] — [[13 студзеня]] [[1970]]
|месца = [[Б'яфра]] (поўдзень Нігерыі)
|вынік = перамога нігерыйскага федэральнага ўрада
|праціўнік1 = {{Сцягафікацыя|Нігерыя}}<br>{{Сцяг|Вялікабрытанія}}[[Вялікабрытанія|Брытанскiя добраахвотнiкi]]<br>{{Сцяг|Егіпет}} [[Егіпет|Егіпецкія добраахвотнікі]]<br>'''пры падтрымцы''':<br>{{Сцягафікацыя|СССР}}<br>{{Сцягафікацыя|Алжыр}}<br>{{Сцягафікацыя|Судан}}<br>{{Сцягафікацыя|Сірыя}}
|праціўнік2 = [[Выява:Flag of Biafra.svg|22px]] [[Б'яфра]],<br>Добраахвотнікі з Еўропы<br>'''пры падтрымцы''':<br>{{Сцягафікацыя|Францыя}}<br>{{Сцягафікацыя|Ізраіль}}<br>{{Сцягафікацыя|Партугалія}}<br>{{Сцягафікацыя|Нігер}}<br>{{Сцягафікацыя|Чад}}
|камандзір1 =
|камандзір2 =
|сілы1 =
|сілы2 =
|страты1 = ~600 000
|страты2 = ~600 000
}}
'''ГРАМАДЗЯНСКАЯГрамадзянская ВАЙНАвайна Ўў НІГЕРЫІНігерыі''' (1967—1970), '''вайна ў Б'яфры''', [[грамадзянская вайна]], якая вялася ў ліпені [[1967]]—студзені [[1970]] паміж узброенымі сіламі федэральнага ўраду [[Нігерыя|Нігерыі]], з аднаго боку, і Усходняй вобласці (рэспубліка [[Б'яфра|Б'яфры]], пераважна населеная народам [[Ібо]]), якая спрабавала выйсці са складу Нігерыі, з другога боку.
 
У пачатковым перыядзе вайны войскі Б'яфры не раз дасягалі поспехаў, але няроўнасць сіл і слабасць забеспячэння ваеннымі матэрыяламі хутка далі сябе знаць. Пасланыя ў Б'яфру ўрадавыя войскі былі спачатку адбітыя (ліпень 1967), аднак да канца 1967 у новых наступах змаглі захапіць нафтавыя радовішчы і марское ўзбярэжжа Б'яфры. У 1968, пасля прайграных баёў за багаты нафтай раён Оўэры, войскі Б'яфры ўвесь час абараняліся, дасягаючы толькі асобных, мясцовых поспехаў (напр., дзеянні ВПС Б'яфры ў 1969, пачатак контр-наступу ў 1969 і інш.).
 
Вайна скончылася перамогай урадавых сіл. Усходняя вобласць была рэінтэгравана ў склад Нігерыі.
 
== Прычыны ==
 
Прычынамі вайны былі пост-каланіяльная этнічная разнароднасць Нігерыі і этнічныя напружанні і пагромы, скіраваныя супраць народу Ібо, якія асабліва абвастрыліся ў 1966—1967, даходзячы да генацыду.
 
Непасрэдным повадам стала агалошанне незалежнасці Б'яфры (30.5.1967), на тэрыторыі якой знаходзіліся нігерыйскія запасы нафты, і якая валодала вялікай часткай нігерыйскага марскога ўзбярэжжа.
 
== Ваенныя дзеянні ==
== Міжнародная падтрымка ==
У ліпені 1967 г. федэральныя войскі захапілі горада Боні і Нсука. Сіл для пераходу ў буйны наступ па тэрыторыі iгбо ў іх яшчэ не было — але гэтая сілавая аперацыя фармальна блакавала суперніка, а фактычна — пазбаўляла разведанага радовішча нафты, рэсурсу безумоўна стратэгічнага.
 
У пачатку жніўня Б'яфра здзейсніла чарговую стратэгічную памылку. Непадрыхтаванае авантурна наступ праз раней нейтральны цэнтральны рэгіён у бок Лагаса, буйнога порта і сталіцы Нігерыі. Фронт на рацэ Нігер калапсаваць. Афіцэры-iгбо ўзбунтавалася свае федэральныя падраздзялення. З такой дзіркай у абароне перашкодзіць наступу ўжо не выйшла. Горад Орэ ў 150 кіламетрах ад [[Лагас]]а апынуўся пад кантролем Б'яфры.
 
Насельніцтва Лагаса прыйшло ў такую ​​паніку, што стыхійна высеклі каля дваццаці тысяч iгбо — усіх, каго здолелі адшукаць.
 
У студзенi [[1968]] года ўрадавыя войскі пачалі наступ з Калабар ў напрамку на Порт-Харкорт. Амаль чатыры месяцы паўстанцам ўдавалася стрымліваць націск, але [[19 мая]] горад паў. Бiафра страціла апошні марскі порт і буйны аэрадром. Пачалася блакада Б'яфра. Фэдэралаў выразалі цэлыя паселішчы і правакавалі масавы голад. Улетку [[1968]] года па ўсіх кантынентах пракацілася магутная кампанія выкрыцця генацыду хрысціян-игбо. Навіны еўрапейскіх тэлеканалаў пачыналіся з рэпартажаў пра жахі вайны.
 
Вясной 1969 года б'яфрыйцы распачалі спробу пераламаць ход падзей. У сакавіку яны нанеслі контрудар і акружылі брыгаду нігерыйскай арміі ў толькі што занятым ёю горадзе Аверы. У красавіку Аверы зноў перайшоў пад кантроль Б'яфры. Аднак ужо [[22 красавіка]] [[1969]] пад ўдарамі федэралаў пала сталіца Б'яфры — Юмуахiя. [[16 чэрвеня]] паў Авгу — галоўны аэрапорт краіны. У Б'яфры засталася ўсяго адна узлётна-пасадачная паласа з цвёрдым пакрыццём, прыдатная для ўзлёту і пасадкі цяжкіх самалётаў. Ўчастак федэральнай шашы Улі-Iхалiа, таксама вядомы як «аэрапорт Анабель», стаў галоўнай мэтай для ўрадавых войскаў.
 
У маi [[1969]] г. камандас Б'яфры напалі на нафтавае радовішча ў Квале, пры гэтым было забіта 11 італьянскіх нафтавікоў. Яшчэ 14 італьянцаў, 3 грамадзяніна [[ФРГ]] і адзін ліванец былі захопленыя.
 
Падзенню Б'яфры папярэднічала шырокамаштабны наступ урадавай арміі пад камандаваннем генерала Абасанджа. Аперацыя распачалася [[22 снежня]] [[1969]] года. Яе мэтай было рассеч двума сустрэчнымі ўдарамі з поўначы і поўдня тэрыторыю, якая знаходзілася пад кантролем паўстанцаў. Да аперацыі прыцягваліся войскі агульнай колькасцю 180 тысяч чалавек з цяжкай артылерыяй, авіяцыяй і браневікамi.
 
Для парыраванне удару ў непрызнанай рэспублікі ўжо не заставалася ні сіл, ні сродкаў. Колькасць арміі Б'яфры складала да таго часу каля 70 тысяч байцоў. У першы ж дзень фэдэралаў прарвалі фронт, а [[25 снежня]] паўночная і паўднёвая групоўкі злучыліся. Тэрыторыя паўстанцаў апынулася рассечана напалам.
 
Заключнае нігерыйскае наступ, названае «Спадарожны вецер», было пачата [[7 студзеня]] [[1970]]. [[9 студзеня]] 1970 года паў Аверы, [[10 студзеня]] захоплена ўзлётная паласа «Анабель», [[11 студзеня]] - паў Улi.
 
[[13 студзеня]] 1970 г. армія Б'яфры капітулявала.
 
== Удзел авiацыi ==
У пачатку 1967 года ў распараджэнні ВПС федэральнага ўрада Нігерыі лічыліся пяць транспартаў «Дакота», каля дваццаці «Дорна До. 27 » і некалька вучэбна-трэніровачных P.149-D. З пачаткам баявых дзеянняў атрымалася закупіць МіГ-15, МіГ-17 і чэхаславацкія вучэбна-трэніровачныя самалёты «Дэльфін».
 
ВПС Б'яфра мелi адзін B-25 «Мітчэл» , тры лёгкіх бамбавіка B-26, некалькi T.6 «Тэксан». Пару транспартных самалётаў захапілі ў Нігерыі, і, разам з «Дакотай» з Порт-Харкорт, ператварылі ў імправізаваныя бамбавікі.
 
Улетку 1967 года б'яфрыйския ваенна-паветраныя сілы здзяйснялі авіаналеты на Лагос. ВПС Нігерыі бамбардзіравалі ў асноўным б'яфрыйские парты і аэрадромы, каб спыніць замежную дапамогу Б'яфры. Большую частку баявых вылетаў ВПС Нiгерыi ажыццявілі егіпецкія добраахвотнікі.
 
== Прапаганда ==
Абодва бакі шумна дэкларавалі свае поспехі ў прапагандысцкіх выступах. Не менш актыўна гучалі абвінавачванні ў выкарыстанні праціўнікам замежных наймітаў.
 
Нацыянальная гордасць і страх за жыццё спарадзілі ў Б'яфры зусім небывалы маштаб лаяльнасці ўладам. «Радыё Б'яфры» магло спакойна выкарыстоўваць побач як ілжывыя зацвярджэння аб немінучым хуткім прызнанні дзяржавы сусветнай супольнасцю, так і гэтак жа ілжывыя страшылкі пра запланаваны ўдары брытанскіх ВПС напалмам па гарадскіх кварталах.
 
== Міжнародная падтрымка ==
Федэральны ўрад Нігерыі меў дыпламатычную падтрымку і абмежаваную падтрымку ваеннымі матэрыяламі ад Вялікабрытаніі, нядаўняй метраполіі. З 1968 інтэнсіўную праграму вайсковай падтрымкі федэралістаў, лучна з прысылкай ваенных саветнікаў, разгарнуў Савецкі Саюз.
 
Многія грамадскія і царкоўныя арганізацый аказвалі сістэматычную гуманітарную дапамогу грамадзянскаму насельніцтву Б'яфры.
 
== Сучасная сiтуацыя ==
== Ваенныя дзеянні ==
У пачатку XXI стагоддзя на тэрыторыі былой Б'яфры зноў успыхнуў канфлікт. Розныя этнічныя групоўкі, найбольш моцнымі з якіх з'яўляюцца Рух за вызваленне дэльты Нігера і Рух за выжыванне народа аганi у [[2004]] годзе пачалі новую вайну супраць урада. Сепаратысты практыкуюць нападу на свідравыя платформы і праходзяць суда, узяцце ў закладнікі замежнікаў, атакі на паліцэйскія ўчасткі.
 
== Спасылкi ==
У пачатковым перыядзе вайны войскі Б'яфры не раз дасягалі поспехаў, але няроўнасць сіл і слабасць забеспячэння ваеннымі матэрыяламі хутка далі сябе знаць. Пасланыя ў Б'яфру ўрадавыя войскі былі спачатку адбітыя (ліпень 1967), аднак да канца 1967 у новых наступах змаглі захапіць нафтавыя радовішчы і марское ўзбярэжжа Б'яфры. У 1968, пасля прайграных баёў за багаты нафтай раён Оўэры, войскі Б'яфры ўвесь час абараняліся, дасягаючы толькі асобных, мясцовых поспехаў (напр., дзеянні ВПС Б'яфры ў 1969, пачатак контр-наступу ў 1969 і інш.).
* [https://warspot.ru/3427-biafro-nigeriyskaya-voyna Биафро-нигерийская война] {{ref-ru}}
* [http://ru.front.wikia.com/wiki/%D0%9D%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B Нигерийские войны (Гражданская война, Религиозный конфликт и война в дельте Нигера)] {{ref-ru}}
 
{{war-stub}}