Розніца паміж версіямі "Месяцовае мора"

др
clean up, перанесена: есяцов → есяцав (15) з дапамогай AWB
др (clean up, перанесена: есяцов → есяцав (15) з дапамогай AWB)
 
{{іншыя значэнні|Мора, значэнні}}
 
'''МесяцоваеМесяцавае мора''' — (візуальна) цёмная пляма на паверхні [[Селенаграфія|месяцовагамесяцавага дыска]].
 
== Агульнае апісанне ==
 
Упершыню месяцовыямесяцавыя моры з'явіліся на карце [[Месяц, спадарожнік Зямлі|Месяца]], складзенай ў 1651 г. італьянскім астраномам Джавані Рычолі і італьянскім фізікам Франчэска Грымальдзі. [[Вада|Вады]], як высветлілася пазней, у іх не было, але тэрмін «мора» і прыведзеныя на карце назвы мораў захаваліся па гэты дзень.
 
МесяцовыяМесяцавыя моры з'яўляюцца самымі буйнымі дэталямі рэльефу Месяца. Моры ўяўляюць сабой нізіны (напрыклад, [[Мора Дажджоў]] размешчана на 3 км ніжэй навакольнай мясцовасці) з роўным дном, залітыя зацвярдзелай лавай. Застылая лава характарызуецца больш цёмнай афарбоўкай, чым астатняя паверхня Месяца, і менавіта гэтым тлумачыцца шаравата-карычняватае адценне, характэрнае для месяцовыхмесяцавых мораў. Моры пакрытыя вулканічнымі пародамі — [[базальт]]амі, узрост якіх ацэньваюць у 3 — 4,5 млрд гадоў. Абрысы межаў месяцовыхмесяцавых мораў ў пераважнай колькасці выпадкаў круглявыя. Памер вагаецца ад 200 да 1100 кіламетраў у папярочніку. На паверхні месяцовыхмесяцавых марскіх раўнін сустракаюцца зморшчыны і невялікія горныя вяршыні больш светлага колеру, якія выступаюць з-пад пласта базальту. Кратэраў на паверхні месяцовыхмесяцавых мораў істотна менш, чым на светлых ўзнёслых абласцях — месяцовыхмесяцавых мацерыках .
 
Самая вялікая нізіна названая [[Акіян Бур|Акіянам Бур]]. Яго працягласць за 2000 км. Краявым зонам мораў, якія нагадваюць залівы, а таксама цёмным западзіны ў выглядзе азёр, былі дадзены адпаведныя іх выгляду назвы<ref>[http://astro-azbuka.info/astro/solar/moon Луна / / Азбука астрономии]</ref>. Вакол мораў размешчаны кольцападобныя горныя хрыбты. Мора Дажджоў атачаюць Альпы, Каўказ, Апеніны, Карпаты, Юра. [[Мора Нектару]] — горы Алтай і Пірэнеі. [[Мора Усходняе]] акружана Кардыльерамі і гарамі Рук. У морах часам сустракаюцца ўступы — скіды; самы вядомы ўступ — Прамая Сцяна знаходзіцца каля [[Мора Аблокаў]].
 
На [[адваротны бок Месяца|адваротным баку Месяца]] мораў значна менш, чым на бачным і яны невялікага памеру. Ёсць здагадка, што марскія фармацыі на Месяцы сфарміраваліся ў выніку толькі некалькіх сутыкненняў. Кратэры, якія ўтварыліся ў выніку удараў, запоўніліся лавай і спарадзілі [[маскон]]ы. Лававыя пароды цяжэй мацерыковых, што магло выклікаць асіметрыю ў размеркаванні месяцоваймесяцавай масы, з прычыны чаго прыцягненне Зямлі назаўжды замацавала «марское» паўшар'е Месяца ў напрамку нашай планеты<ref>[http://www.krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/astronomiya/LUNA.html Статья «Луна» в энциклопедии «Кругосвет»]</ref>. Адваротным баку Месяца уласцівыя «басейны» — вельмі буйныя колцавыя структуры, дыяметрам больш за 300 км. [[Мора Усходняе]], [[Мора Масквы]] і іншыя маюць два колцавых вала — знешні і ўнутраны, з суадносінамі дыяметраў {{Дроб|2|1}}. Часам ўнутраныя кольцы моцна разбураны<ref>[http://bigkosmos.ru/o_kosmose/solnechnaya_sistema/luna/311-opisanie-lunnojj-poverkhnosti-chast-vtoraja-.html Описание лунной поверхности (Часть вторая) " bigkosmos.ru | Все о космосе, Солнечная система, Меркурий, Венера, Земля, Марс, Юпитер, Сатурн, Уран, Нептун, Плутон]</ref>
 
== Некаторыя факты аб месяцовыхмесяцавых морах ==
 
* Мора Пазнанае атрымала сваю назву пасля таго, як ў 1964 годзе туды апусціўся амерыканскі зонд «Рэйнджар-7», які ўпершыню атрымаў здымкі месяцоваймесяцавай паверхні з блізкай адлегласці, значна больш падрабязныя, чым выгляд у тэлескоп з Зямлі.
* Мора Спакою адметнаю тым , што менавіта тут чалавек упершыню ступіў на месяцовуюмесяцавую паверхню 20 ліпеня 1969. Гэта быў амерыканскі астранаўт [[Нэйл Армстранг]].
* Каля Мора Дастатку савецкі зонд «[[КА Луна-16|Луна-16]]» (1970) узяў пробу месяцовагамесяцавага грунту і даставіў яе на Зямлю.
* Да поўдня ад [[Заліў Вясёлкі|Заліва Вясёлкі]] праводзіў даследаванні першы планетаход «Месяцаход-1» (1970-1971).
* На мяжы [[Мора Яснасці]] праводзіў даследаванні [[планетаход]] «Месяцаход-2» (1973)<ref>[http://bigkosmos.ru/o_kosmose/solnechnaya_sistema/luna/312-opisanie-lunnojj-poverkhnosti-chast-pervaja-.html Описание лунной поверхности (Часть первая) " bigkosmos.ru | Все о космосе, Солнечная система, Меркурий, Венера, Земля, Марс, Юпитер, Сатурн, Уран, Нептун, Плутон]</ref>.
* [[Мора Мары]] — ''Mare Ingenii''
* [[Мора Масквы]] — ''Mare Moscoviense''
 
* [[Возера Забыцця]] — ''Lacus Oblivionis''
* [[Возера Адзіноты]] — ''Lacus Solitudinis''
* [[Мора Новае]] — ''Mare Novum''
* [[Мора Струве]] — ''Mare Struve''
 
* [[Балота Туманаў]] — ''Palus Nebularum''
 
* [[Заліў Гей-Люсака]] — ''Sinus Gay-Lussac''
* [[Заліў П'етрасул]] — ''Sinus Pietrosul''
 
{{Месяц}}
{{МесяцовыяМесяцавыя моры}}
 
[[Катэгорыя:Месяц]]
166 375

правак