Розніца паміж версіямі "Бітва за Вільню (1918—1919)"

Праўка арфаграфіі ў тэксце
др (CzechoBot перанёс старонку Змаганне за Вільню, 1918—1919 у Змаганне за Вільню (1918—1919): робат перанёс старонку)
(Праўка арфаграфіі ў тэксце)
|прычына =
|casus belli =
|вынік = Перамога бальшавікоў, адступленне польскіх сіл з Вільні
|змены =
|праціўнік1 = {{Сцяг Польшчы}} [[Польская Рэспубліка, 1918—1939|Польшча]]
|праціўнік2 = {{Сцяг РСФСР (1918-1937)}} [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|Расійская СФСР]] <br/> {{Сцяг Германіі (1919-1933)}} [[Веймарская рэспубліка|Германія]] <br/> [[Файл:Red flag.svg|border|22px]] Віленскі гарадскі савет рабочых дэпутатаў
|праціўнік3 =
|праціўнік4 =
|камандзір1 = {{Сцяг Польшчы}}генерал Уладзіслаў Вэйтка <br/> ротмістар{{Сцяг Польшчы}}ротмістр Уладзіслаў Дамброўскі <br/> {{Сцяг Польшчы}}капітан Зыгмунт Клінгер
|камандзір2 = {{Сцяг РСФСР (1918-1937)}}Уладзімір Альдэрогей <br/> {{Сцяг РСФСР (1918-1937)}}А. Зенковіч <br/> {{Сцяг РСФСР (1918-1937)}}Казімеж Ціхоўскі
|камандзір3 =
|камандзір4 =
}}
{{Савецка-польская вайна}}
{{Змест злева}}
'''ЗмаганнеБітва за Вільню (1918—1919)''' — змаганнeбарацьба за кантроль над горадам [[Вільня|Вільняй]], якоепаміж вялося паміжатрадамі [[Польшча|польскіміпольскіх]] добраахвотнымі атрадамідобраахвотнікаў і віленскай [[Самаабарона Літвы і Беларусі|Самаабароны]], спачатку супраць адступаючых нямецкіх войскаў, якія эвакуяваліся з горада, мясцовымімясцовых [[камунізм|камуністамікамуністаў]] ([[31 снежня]] — [[3 студзеня]] [[1919]] года), а пазней супрацьі наступаючай [[Чырвоная армія|Чырвонай арміі]] ([[4 студзеня]] — [[5 студзеня]] 1919 года). ГэтыяНа падзеінекаторы прывялічас дабольшая часовагачастка захопугорада большасцібыла горадазахоплена польскімі сіламі, якія,але аднак,пад былінаціскам вымушаныколькасна адступіцьбольшых падсіл націскамбальшавікоў пераважаючыхпалякі пабылі колькасцівымушаны бальшавіцкіхадступіць сілз Вільні. Некаторыя гісторыкі лічаць гэтыя падзеі пачаткам [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]].
 
== Гістарычны кантэкст ==
[[File:Władysław Wejtko 2.jpg|thumb|250px|Ген.Генерал Уладзіслаў Вэйтка|alt=]]
На пачатку [[ХХ ст.]] горад Вільня знаходзіўся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У [[1914]] годзе пачалася [[Першая сусветная вайна]], у якой Расія ўдзельнічалаваявала якна праціўнікбаку [[Антанта|Антанты]] супраць [[цэнтральныя дзяржавы|цэнтральныхЦэнтральных дзяржаў]]. У выніку наступу [[Германская імперыя|Германскай імперыі]] ў [[1915]] г. горад трапіўбыў падзаняты нямецкуюнямецкімі акупацыювойскамі. Напрыканцы 1918 года нямецкіянемцы войскіпачалі паступова адступаліадступаць з тэрыторыі былой Расійскай Імперыі, а іх месца займалі атрадырэгулярныя расійскіхвойскі РККА і атрады прарасійскіх камуністаўбальшавікоў. У той час Вільня з'яўляласястала аб'ектам тэрытарыяльных спрэчак паміж ізноўкраінамі, адраджаемыхякія абопачалі ствараемыхстварацца краінна рэгіёну,абшарах колішняй Расійскай імперыі — [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікай]] (БНР)<ref>Białoruska Republika… с. 261</ref>, (БНР),а таксама [[Літва|Літоўскай Рэспублікай]]<ref>Białoruska Republika… с. 358</ref> і [[Польская Рэспубліка, 1918—1939|Польскай Рэспублікай]] рэспублікамі<ref name=a>Wojna… с. 47</ref>. З сакавіка [[1918]] года ў горадзе працаваў урад Літвы, а зад пачатку снежня таксамаяшчэ і ўрад БНР. [[15 снежня]] ў горадзе сфарміраваўся прарасійскі камуністычны (бальшавіцкі) [[Віленскі гарадскі савет рабочых дэпутатаў]]<ref name=b>Białoruska Republika… с. 364–366</ref>.
 
ДамінуючайНайбольш шматлікай нацыянальнай групай у Вільні, акрамяапроч [[Яўрэі|яўрэяў]], былі [[палякі]]. ЧасцьЯшчэ да аднаўлення незалежнасці Польшчы дзеячы часткі насельніцтва Віленшчыны, якое дэкляравалалічыла польскуюсябе нацыянальнасць,часткай яшчэпольскага да аднаўлення незалежнасці Польшчынарода, вяловялі падрыхтоўчую працу, каб у будучымпазней далучыць гэтыя зямлі да Польшчыпольскай дзяржавы. Фарміраванне польскіх ваенных атрадаў у Вільні пачалося [[10 верасня]] 1918 года падпры патранатампадтрымцы [[Саюз польскіх вайкоўцаў|СаюзуСаюза польскіх вайскоўцаў]] (СПВ). Быў створаны Грамадскі камітэт, які, у сваю чаргу, стварыў Камітэт грамадскай бяспекі. У яго складзе, з дазволу СПВ у Вільні, удзельнічаў капітан [[Станіслаў Бабятынскі]]. АдбыласяВа спробаўмовах дамовынаступлення бальшавікоў была праведзеная спроба паміжаб'яднаць польскімпольскае, літоўскімлітоўскае, беларускімбеларускае і яўрэйскімяўрэйскае насельніцтвамнасельніцтва з мэтайдля супольнай абароны ад надыходзячыхгорада, бальшавікоўякая, аднак гэтая спроба, скончылася паразайняўдала. ТамуАбарону самастойнагорада бараніцьўзяла горадна вырашыласябе толькінядаўна што сфарміраванаяствораная польская [[Краёвая самаабарона Літвы і Беларусі]], якаяякую з [[8 снежня]] знаходзіласяузначальваў пад кіраўніцтвам генералагенерал [[Уладзіслаў Вэйтка|Уладзіслава Вэйткі]], які спрабаваў пераўтварыць баявую адзінку ў рэгулярнае войска. У склад Краёвай самаабароны ўваходзіла Самаабарона Віленскай зямлі, якойна кіраваўчале генералз генералам [[Еўгеніюш Канткоўскі|Еўгеніюшам Канткоўскім]]<ref name=a/>., якая Напрыканцынапрыканцы снежня 1918 года яна налічваламела каля 1200 добраахвотнікаў, з жыхароў горада і наваколля,. зЗ гэтых якіхсілаў былі сфарміраваны два палкі пяхоты і адзін полк уланаў. АктыўнаТаксама дзейнічалаактыўна таксамадзейнічала віленская [[Польская ваенная арганізацыя]] (ПВА) пад кіраўніцтвам [[Вітольд Галамбёўскі|Вітольда Галамбёўскага]]<ref name=c>Wojna… с. 48–49</ref>.
 
[[29 снежня]] 1918 года польскія ўлады ў [[Варшава|Варшаве]] ў рамках рэарганізацыі распусцілі [[Самаабарона Літвы і Беларусі|Краёвую самаабарону Літвы і Беларусі]], апрапанаваўшы яе сяброўапалчэнцам запрасілі ўступацьуступіць у шэрагі [[Войска польскае|Войска польскага]]. Генерал Вэйтка быў прызначаны кіраўніком Ваеннай акругі Літвы і Беларусі, генерал [[Адам Макжэцкі]]<ref>Паводле іншай крыніцы гэта быў [[Стэфан Макрэцкі]]; глядзі ''Białoruska Republika… с. 365''.</ref> — ваенным камендантам Вільні, маёряго Станіслаў Бабятынскінамеснікамягомаёр намеснікамСтаніслаў Бабятынскі, капітан ЗігмунтЗыгмунт Клінгер — кіраўнікомначальнікам штаба<ref name=b/><ref name=c/>. СамаабаронаАтрады Самаабароны Віленскай зямлі пераўтварыласябылі рэарганізаваныя ў І Брыгаду, а яе кіраўнікомкамандзірам стаў генерал [[Баляслаў Крэйчмер]]. АднакАле гэтыябрыгада ваенныямала адзінкінагадвала захавалізлучэнне характаррэгулярнай болей набліжаны да добраахвотнай самаабароны, чым да рэгулярнага войскаарміі. Польскія атрады ў Вільні атрымалі загад ажыццяўляцьабараняць самастойныягорад ўзброеныяад выступы ў выпадку спробы ўваходу ў горадчырвоных РСЧАвойскаў<ref name=c/>.
 
=== Польскія сілы ===
Напрыканцы снежня польская І Брыгада Самаабароны ў Вільні мела такуюнаступную структуру:
* 1-ы полк віленскіх уланаў (кіраўніккамандзір ротмістарротмістр [[Уладзіслаў Дамброўскі]]; з 30 лістапада да 25 снежня 1918 года швадрон— эскадрон уланаў Самаабароны Віленскай зямлі);
* 1-ы батальён (кіраўніккамандзір падкапітан [[Вітольд Шчэрбіцкі]]);
* 2-і батальён (кіраўніккамандзір падкапітан [[Мікалай Зуевіч]]);
* 3-і батальён (кіраўніккамандзір пар.паручык [[Эдвард Качкоўскі]]; батальён быў сфарміраваны з палякаў — былых нямецкіхваеннаслужачых салдатаўнямецкай кайзэраўскай арміі);
* 4-ы батальён ПВА (кіраўніккамандзір парудчыкпаручык [[Ян Галамбёўскі]]);
* 5-ы батальён навабранцаў (кіраўніккамандзір капітан [[Уладзіслаў Пяцэскі]])<ref name=b/><ref name=c/>.
 
ХуткаПазней да іх далучыласядалучыўся АфіцэрскаяАфіцэрскі легіялегіён<ref name=d>Wojna… с. 50–53</ref>.
 
== Ход баявых дзеянняў ==
=== ЗдабыццёЗаняцце палякамі кантролю над горадамВільні ===
Да канца 1918 года рэгулярныя атрадычасткі Войска польскагаПольскага не здолелі дайсці да Вільні. Прычынай былі цяжкасці, створаныя немцамі на акупаванай тэрыторыі, якая аддзяляла Вільню ад Польшчы. АтрадыКамандаванне польскай самаабароны ў Вільні, прагназуючылічачы, што [[5 студзеня]] немцы перададуцьздадуць Вільню бальшавікам, прыняліпрымае рашэнне самастойна здабыцьзаняць кантроль над горадамгорад і выцясненнівыціснуць з яго нямецкіхнямецкія войскаўвойскі. [[31 снежня]] 1918 года камандзір Ваеннай акругі Літвы і Беларусі генерал Уладзіслаў Вэйтка выдаў зваротзагад аб мабілізацыі, у якім паведамлялася<ref name=c/>:
 
{{цытата|усе здольныя трымаць зброю палякі, пачынаючы ад 17-ці гадоў, павінны тэрмінова прыбыць да мабілізацыйнага штаба - Зарэчча 5, а ўсе літоўцы да літоўскага войска. Беларусам і яўрэям пакідаю свабоду выбору ваеннай адзінкі, да якой яны хочуць далучыцца}}
 
У той жа дзень у Вільні пачаліся першыя баі. Трэці3-і батальён здабыўзахапіў Віленскую ратушу пры [[вуліца Вялікая, Вільня|вуліцы Вялікай]]. Сутычкі адбываліся таксама ў іншых частках горада, у тым ліку ў раёне [[Вострая брама, Вільня|Вострай брамы]]. Польскія салдаты пачалі раззбройваць нямецкіх салдат. У вынікуПасля перамоў нямецкае кіраўніцтва абавязаласязгадзілася перадаць польскім атрадам частку горада, захоўваючы, аднак, за сабой кантроль над [[вуліца Ёно Басанавічяус|вуліцай Вялікай Пагулянкай]] і чыгуначным вакзалам. [[1 студзеня]] 1919 года была вызначана польска-нямецкая дэмаркацыйная лінія. У той жа дзень ваенны камендант Вільні генерал Адам Макшэцкі, які атрымаў уладу над горадам, выдаў заклікзварот да жыхароў, у якім прасіў захоўваць парадак, а таксама гарантаваў<ref name=c/>:
 
{{цытата|бяспеку жыцця і маёмасці ўсім, не зважаючы на нацыянальнасць, хто жыве ў Вільне, абвяшчаю свабоду на існаванне для палітычных партый}}
 
СапраўднымФактычным кіраўніком польскай самаабароны па уласнай ініцыятывеволі стаў ротмістарротмістр Уладзіслаў Дамброўскі, які пазней фармальна атрымаў гэту пасаду ад генерала Вэйткі. Немцы ў той час вырашалірыхтаваліся пытаннеда з эвакуацыяйэвакуацыі з горада і не супраціўляліся польскім сілам. У ноч з 2 на 3 студзеня польскія скауты, чыгуначнікі і сябры Польскай ваеннай арганізацыі занялі віленскі чыгуначны вакзал<ref name=d/>.
 
=== АблогаБой домуз прыкамуністамі на вуліцы Вароняй ===
Ва ўмовах адступлення нямецкіх войскаў з горада 1 студзеня
 
Ваз ўмовах эвакуяцыі нямецкіх войскаў 1 студзеня ў горадзепадполля выйшлі з падполля мясцовыя камуністы, якія пачалі змагаццанападаць супрацьна фарміраванняўфарміраванні польскай самаабароны<ref name="d" />. Іх штаб-кватэрайштабам стаў будынак на [[вуліца Вароняй, Вільня|вуліцы Вароняй]], дзе знаходзілася сядзіба Віленскага гарадскагагарадскога савета рабочых дэпутатаў. Гэтая арганізацыя была створана [[15 снежня]] 1918 года і складалася ў большасці з жыхароў Вільні рознай нацыянальнасці, а таксама нейкай колькасцінекалькіх асоб нез жыхароўіншых горадагарадоў. ЯеСтаршынёй старышынёйСавета стаў Казімеж Ціхоўскі, ранейшы сакратар пятрагродскайпетраградскай групы [[Сацыял-дэмакратыя Царства Польскага і Літвы|Сацыял-дэмакратыі Царства Польскага і Літвы]] (СДЦПіЛ), а сакратаром прэзідыума - Ян Кулікоўскі, паляк з [[троцкі павет|троцкагаТроцкага павета]], сябра СДЦПіЛ і [[Камуністычная партыя Польшчы|Камуністычнай рабочай партыі Польшчы]]<ref name="b" />. Атрады польскай самаабароны пад кіраўніцтвам ротмістараротмістра Дамброўскага (другі2-і батальён і каля 30 салдат з трэцяга3-га батальёнубатальёна) атакавалі будынак Савета ўвечары 1 студзеня вечарам. Падчас тых баёў асабліваасаблівым гераічнымігераізмам дзеяннямі вызначыўсявылучыўся сяржант Станіслаў Квяткоўскі. Камуністы здаліся [[2 студзеня]] а 14 гадзіне. У выніку бойкі з польскага боку загінуў 1 жаўнерчалавек, чатыры было паранена; з боку камуністаў загінула 3 змагарачалавекі, 5 здзейсніла самагубства, а 76 патрапілатрапіла ў палон<ref name="d" />. Сярод самагубцаў былі, між іншымі,быў камендант народнай міліцыі Л. Чаплінскі і віленскі шэўцшавец Баніфацы Вежвіцкі<ref name="b" />. Пасля бою, уапрача рукахпалонных, польскайпольская самаабаронысамаабарона апынуласязахапіла больш за 1000 кулямётаў і 600 гранатаўгранат, у асноўнымбольшасці застаўшыхся ад немцаўнямецкіх<ref name="d" />.
=== Аблога дому пры вуліцы Вароняй ===
Ва ўмовах эвакуяцыі нямецкіх войскаў 1 студзеня ў горадзе выйшлі з падполля мясцовыя камуністы, якія пачалі змагацца супраць фарміраванняў польскай самаабароны<ref name=d/>. Іх штаб-кватэрай стаў будынак на [[вуліца Вароняй, Вільня|вуліцы Вароняй]], дзе знаходзілася сядзіба Віленскага гарадскага савета рабочых дэпутатаў. Гэтая арганізацыя была створана [[15 снежня]] 1918 года складалася ў большасці з жыхароў Вільні рознай нацыянальнасці, а таксама нейкай колькасці асоб не жыхароў горада. Яе старышынёй стаў Казімеж Ціхоўскі, ранейшы сакратар пятрагродскай групы [[Сацыял-дэмакратыя Царства Польскага і Літвы|Сацыял-дэмакратыі Царства Польскага і Літвы]] (СДЦПіЛ), а сакратаром прэзідыума - Ян Кулікоўскі, паляк з [[троцкі павет|троцкага павета]], сябра СДЦПіЛ і [[Камуністычная партыя Польшчы|Камуністычнай рабочай партыі Польшчы]]<ref name=b/>. Атрады польскай самаабароны пад кіраўніцтвам ротмістара Дамброўскага (другі батальён і каля 30 салдат з трэцяга батальёну) атакавалі будынак Савета 1 студзеня вечарам. Падчас баёў асабліва гераічнымі дзеяннямі вызначыўся сяржант Станіслаў Квяткоўскі. Камуністы здаліся [[2 студзеня]] а 14 гадзіне. У выніку бойкі з польскага боку загінуў 1 жаўнер, чатыры было паранена; з боку камуністаў загінула 3 змагара, 5 здзейсніла самагубства, а 76 патрапіла ў палон<ref name=d/>. Сярод самагубцаў былі, між іншымі, камендант народнай міліцыі Л. Чаплінскі і віленскі шэўц Баніфацы Вежвіцкі<ref name=b/>. Пасля бою у руках польскай самаабароны апынулася больш за 1000 кулямётаў і 600 гранатаў, у асноўным застаўшыхся ад немцаў<ref name=d/>.
 
=== Першая атака Чырвонай арміі ===
[[2 студзеня]] да Вільні пачалі падыходзіць рэгулярныя атрадывойскі савецкай Заходняй арміі з трох напрамкаў: ад [[Немянчын]]а, [[Маладзечна]] і [[Горад Ліда|Ліды]]. Кіраўнік сілКамандзір польскай самаабароны, гэн.генерал Вэйтка, вывеў частку сіл (частку полькупалка віленскіх уланаў, 3 батальён і АфіцэрскуюАфіцэрскі легіюлегіён) у раён [[Новая Вілейка|Новай Вілейкі]], з намерам заблакаваннякаб тамперакрыць рухударогу праціўнікачырвоным. Гэтым часам уУ Вільні засталіся астатняяастатнія часткавіленскія віленскіх уланаўуланы, 1-ы батальён Брыгады, 4-ы батальён ПВА, а таксамаі іншыя невялікіядробныя падатрадыатрады, над якімі ўзяўякія кіраўніцтваўзначаліў ротмістарротмістр Уладзіслаў Дамброўскі<ref name=d/>.
 
Загад заняцьЗаняць Вільню атрымалапавінна была ўзмоцненая 5-м Віленскім палком А. Зянковіча бальшавіцкая 2-я стралковая брыгада стральцаўПскоўскай (2БС) пскоўскага дівізыёнадывізіі Уладзіміра Аляксандравіча Альдэрогея, якая 1 студзеня апынулася ўзнаходзілся раёнекаля [[Падброддзе|Падброддзя]]. Для гэтага яна была ўзмоцнена 5 віленскім полкам пад кіраўніцтвам А. Зянковіча. Адначасова з Маладзечна на Вільню накіроўваліся 144 і 146 полкіпалкі 17 дывізіёнастралковай стральцаўдывізіі Рыгора МаксімовічаМаксімавіча Барзінскага і выдзелены атрад заходнягаЗаходняй дывізіёнадывізіі Уладзіміра Аляксеевіча Яршова. КіраўніцтваКамандаванне 2 БСстралковай збрыгады мэтай выканання задачыдля заняцця Вільні накіравала 4-ы полк праз Падброддзе на [[Міцкуны]] 4-ы полк, каб разам з 1-ым полкампалком заняць чыгуначную станцыю ў Новай Вілейцы. Адначасова 5-ы віленскіВіленскі полк быў накіраваны з Падброддзя праз Немянчын на Вільню. Бальшавіцкія атрадывойскі атрымалі прыказ задушыцьзагад польскіразграміць супраціўсупраціўленне сілайпалякаў<ref name=d/>.
 
[[4 студзеня]] 1919 года пад Новай Вілейкай адбыліся першыя баі з наступаючай Чырвонай арміяй. Бальшавікі скіравалі туды 1-ы батальён і две роты 4-ага батальёна пскоўскагаПскоўскага полку пад кіраўніцтвампалка Махначова, якія перасоўвалісяішлі з правага направафлангу ад яго. Польская кавалерыя панесла страты і была вымушана адступіць. Пяхота спрабавалапаспрабавала здзейсніць кантрнаступ на Новую Вілейку, які, аднак, неале атрымаўсяняўдала. Рэгулярныя атрадывойскі Чырвонай арміі мелі значную перавагу над імправізаванымі, нерэгулярнымі атрадамі польскай самаабароны. ДаТаксама тагоў жпалякаў бракавала амуніцыі, палякіу мелігорадзе вельміі абмежавануюў колькасцьяго амуніцыі іваколіцах не мелі падрыхтаваныхбыло абарончых пазіцый на падыходах да горада і ў самім горадзе. Адначасова бальшавікі накіравалі да прамога наступунаўпрост на Вільню 5-ы Віленскі полк. Генерал Вэйтка прыняў рашенне аб адступленні польскіх атрадаўадступіць з-пад Новай Вілейкі ў Вільню. Неўзабаве адбыліся сутыкненні з нямецкімі сіламі на вуліцы Вялікая Пагулянка, у выніку якіхшто палякіпрынесла пацярпеліпалякам чарговыя страты, у тым ліку сярод афіцэраў. Бальшавікі наступалі на горад перш за ўсё з напрамкубоку Новай Вілейкі і Немянчына. Фарміраванні самаабароны былі вымушаныя вярнуцца ў цэнтр горада, дзе яны, дзякуючы аб'яднанню сілзгуртаваўшыся, адбілі атаку Чырвонай арміі<ref name=d/>.
 
=== Другая атака Чырвонай арміі ===
[[File:Dowództwo ochotniczego oddziału braci Dąbrowskich - luty 1919 rok.JPG|thumb|250px|Кіраўніцтва добраахвотнага атраду братоў Дамброўскіх – люты 1919. Злева направа сядзяць: Уладзіслаў і Ежы]]
Адбіццё атакіПоспех польскай самаабаронайсамаабароны былобыў для бальшавікоў вялікай нечаканасцю. З мэтайДля лепшай каардынацыі баявых дзеянняў у наступны дзень яны стварылі адзінае кіраўніцтвакамандаванне. Было запланавана ў наступны раз спрабавацьвырашана заняць горад моцнай атакай на цэнтр, аі пазнейадначасовым акружэннем крылаз фланга. КіраўніцтваШтаб 5-агага Віленскага палкупалка, аднак, палічылаадмовіўся цэнтральнаепрымаць кіраўніцтва некампетэнтнымудзел у планаванніаперацыі, ілічачы, кіраваннішто наступам,створанае паслякамандаванне чагонекампетэнтнае адмовіласяу прыняцьпланаванні удзелі укіраванні аперацыінаступам. [[5 студзеня]] атаку на Вільню пачала бальшавіцкая групоўка, сканцэнтраваная ў Новай Вілейцы. Палякі арганізавалі абарону такімнаступным чынам: 1-ы, 2-і і 4-ы батальёны баранілі паўднёвыя часткі горада, у тым ліку [[Ужупіс|Зарэчча]], а 3-і батальён і полк віленскіх уланаў баранілі падыходы да [[Антокал]]а. 4-ы батальён ПВА заняўсязаняў абаронайабарончыя будынкупазіцыі штаб-кватэрына абароныЗарэччы, Вільніпоруч наз Зарэччыбудынкам штаба абароны Вільні. Баі пачаліся на прадмесцях., Бальшавікібальшавікі занялі [[Тры крыжы|Гару Трох крыжоў]], адкульі пачалі атрылерыйскіадтуль артылерыйскі абстрэл горада, у першую чаргу Зарэчча. Пазней у цэнтр Вільні накіравалася пехотачырвоная пяхота<ref name=d/>.
 
ПеравагаУ бальшавікоў убыла гэтымвялізная баіколькасная былаі вельмітэхнічная вялікаяперавага. Віленская самаабарона атрымаладаведался, інфармацыю зшто [[Варшава|Варшавы]], абне немагчымасціможа дапамогіпадтрымаць зяе бокурэгулярнымі рэгулярныхвойскамі. атрадаўУ Польскага войска.гэтых Тамуумовах грамадзянскія прадстаўнікі Гарадской рады запрапанавалі генералу Вэйтцы спыніць супраціў, гэта было выклікана страхамбаючыся рэпрэсыяўрэпрэсій з боку бальшавікоў, калі тыя займуць горад штурмам, прапанавалі генералу Вэйтцы пакінуць горад. УНе адсутнасцімаючы мажлівасцімагчымасці абараніцьўтрымаць горадВільню, кіраўнікначальнік штаба капітан Зыгмунт Клінгер [[5 студзеня]] а 19 гадзіне прыняў рашэнневырашыў спыніць баявыя дзеянні і пакінуць горад<ref name=d/>.
 
=== Адступленне палякаў ===
Паводле загадузагада, атрады віленскай самаабароны павінны былі пакінуць Вільню і [[6 студзеня]] прабівацца на [[Руднікі]], [[Гарадскі пасёлак Радунь|Радунь]], [[Эйшышкі]] і [[Горад Шчучын|Шчучын]]. ЭвакуацыяАдступленне адбывалася ў вялікімвельмі беспарадкунеарганізавана, не было магчымасці ўзяць з сабойсабраць зброю, амуніцыю і ежу, а салдаты зусім не былі падрыхтаваныягатовыя да доўгага шэсцяпаходу. Большасць з іх сабралася ў [[Белая Вака|Белай Вацы]] каля Вільні. Генерал Вэйтка і капітан Клінгер былі інтэрнаваныя немцамі. Пасля перамоў праведзеных капітанам Клінгерам быўперамоў прынятыбыла дагавордасягнута дамова аб перавозцы цягнікаміна беззбройныхцягніках бяззбройных польскіх салдат ўу [[Лапы]]. ТакімУ чынамвыніку удалосябылі эвакуявацьэвакуяваныя 154 афіцэраў і 1035 радавыхсалдат з 1-га, 2-га і 4-га батальёнаў, якія пасляпазней ўвайшліувайшлі ў склад ствараемай [[Літоўска-беларускія дывізіі|Літоўска-беларускай дывізіі]]. З другога боку салдаты зСалдаты палка віленскіх уланаў, АфіцэрскайАфіцэрскага легіілегіёна і 3-га батальёна адмовіліся здаць зброю і сфарміравалі атрад надтак назвайзваны "''«Віленскі атрад Польскага войска''"» пад кіраўніцтвамкамандаваннем ратмістраротмістра Уладзіслава Дамброўскага,. якіУ налічваўатрадзе было каля 300 салдатаўсалдат пехотыпяхоты і 150 кавалерыі. Яны пакінулі Вільню, пасля чаго з баямі прабіваліся праз Руднікі, Эйшышкі, [[Панары]] і [[Вёска Новы Двор|Новы Двор]], дзе працягвалі баі<ref name=d/>.
 
== Стаўленне урадаў Беларускай Народнай Републікі і Літоўскай Рэспублікі ўда барацьбы за Вільню ==
[[file:Luckewicz fota090128.jpg|thumb|200px|[[Антон Луцкевіч]] − прем'ер-міністр [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]]]
Напрыканцы 1918 года Вільняў з'яўляласяВільні сядзібайзнаходзілася урадасядзіба ўрада Літоўскай Рэспублікі, які лічыў сябе пераемнікам спадчыныспадчыннікам [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і патрабаваў права на ўключэнне горада ў яе мяжымежы на падставе «гістарычных прычын»<ref>Białoruska Republika… с. 351</ref>. На пачатку снежня ў Вільню прыбыўпрыехалі таксама [[Урад Беларускай Народнай Рэспублікі|ўрад]] і [[Рада Народных Міністраў БНР]] на чале з [[Антон Луцкевіч|Антонам Луцкевічам]], якіякія быў вымушаны пакінуцьпакінулі [[Мінск]] ў сувязі з-за заняццямнаступлення яго бальшавікамібальшавікоў<ref name=b/>. Урад БНР таксама лічыў Вільню часткай сваёй тэрыторыі, аднакале утады, тойімкнучыся часда ёнстратэгічнага імкнуўсязбліжэння даз стратэгічнагаЛітвой, прыбліжэнняён дане Літвыставіў і лічыўвырашэнне беларуска-літоўскіялітоўскіх тэрытарыяльныятэрытарыяльных спрэчкіспрэчак справайна пазнейшагапершае вырашэннямесца<ref>Białoruska Republika… с. 348–358</ref>. УКалі сувязібальшавікі зпачалі набліжэннем бальшавікоўпадыходзіць да Вільні, літоўцы і беларусы разампаспрабавалі спрабавалісфарміраваць фарміравацьузброеныя войскісілы для абароны горада. Літоўскі ўрад прызначыў беларуса, генерала [[Кіпрыян Антонавіч Кандратовіч|Кіпрыяна Кандратовіча]], на пасаду намесніка міністра краёвай абароны, і даўдаўшы яму задачу стварыць літоўскую армію з беларускімі атрадамі ў яе складзе. З пачатку снежня ў Вільні пачалося фарміраванне 1-га Беларускага пяхотнага палка пяхоты (1 БПП), кіраўнікомкамандзірам якога стаў палкоўнік М. Лаўрэнц'еў,Лаўрэнцьеў. кіраўнікаміКамандзірамі батальёнаў -палка былі прызначаныя палкоўнік Леніваў (праз некалькі дзён пазнейбыў звольнены з 1 БПП) і падпалкоўнік Успенскі, кіраўнікаміротнымі кампаніікамандзірамі - капітан Яўген Гайдукевіч, а таксама паручнікі Пятка, Жываткевіч і Талькоўскі. Напрыканцы снежня да полку патрапіліпалка наступныядалучыліся афіцэры: Сяткоўскі, [[Гасан Канапацкі]], Давід Якубоўскі, Рэмішэўскі і Лукашэвіч. ПачалосяАначасова таксамапачалося фарміраванне 2-га Беларускага полкупяхотнага пяхотыпалка<ref name=e>Białoruskie formacje… с. 94</ref>. ГэтыяАднак дзеяннігэтых аказалісязахадаў аднакбыло недастатковымі,замала кабдля абараніцьабароны ВільнюВільні ад бальшавікоў. Напрыканцы снежня літоўская армія былаяшчэ толькі знаходзілася ў працэсестадыі ўтварэнняфарміравання, а яе накідыасобныя часткі фарміраваліся ў [[Горад Каўнас|Коўне]], [[Горад Алітус|Аліце]] і [[Горад Кедайняй|Кейданах]]<ref name=b/>. Беларускія атрады мелі толькі афіцэраў, ў іхбо не хапала ў іх радавыхсалдат<ref name=e/>. У сувязі з гэтым [[27 снежня]] беларускія атрады разам з большасцюбольшай сяброўчасткай урада БНР пакінулі Вільню і эвакуіравалісяпераехалі ў [[Гродна]], якое яшчэ заставалася пад нямецкай акупацыяй<ref name=b/><ref name=e/>. Літоўскі ўрад абмежаваўся даПасля сімвалічнага жэсту ўзняцця [[Сцяг Літвы|літоўскага сцягафлага]] над віленскай Замкавай гарой, паслялітоўскі чагоўрад 1 студзеня эвакуіраваўсяразам з немцамі цягнікомпераехаў уна цягніку ў Коўна. ПрычынайЛітоўцы эвакуяцыібаяліся была не толькі прыбліжэнненабліжэння бальшавікоў да горада, алеа таксамаўзмацненне трывога,палякаў штомагло паслязрабіць ўзмацненнядалейшую тампрацу палякаўлітоўскага ягоўрада далейшаяцяжкай праца стане цяжкайабо альбонават немагчымай<ref name=b/>.
 
Мабілізацыя ў Вільні генералам Вэйткам мясцовых беларусаў выклікала незадаволенасць ураду БНР. [[3 студзеня]] прэм'ер-міністр БНР Антон Луцкевіч перадаў упольскаму рукі польскага міністраміністру замежных спраў [[Леон Васілеўскі|ЛеонаЛеону ВасілеўскагаВасілеўскаму]] пратэстную ноту. Незадаволенасць ўрада БНР ўзбудзіў фактпратэсту, штоімкнучыся генерал Вэйтка заявіў у Вільні мабілізацыю, якая датычылася таксама мясцовых беларусаў. Такімтакім чынам ён хацеў адзначыцьпаказаць, што ёнВіленшчына лічыць Віленшчынуз'яўляецца часткай БНР, іа нетаму згаджаецца, каб якая-небудзьніякая іншая краіна ажыццяўлялане можа ажыццяўляць там свае дзеянні. ПаводлеНа думку гісторыка беларускага паходжання Дароты Міхалюк, таківа пратэст у сітуацыіўмовах аблогі Вільні бальшавікамі такі пратэст мог быць успрыняты вельмі негатыўна вялікайуспрыняты значнай часткай яе жыхароў, тамубо штояго можна было памылкова зразумець яго як выказ сімпатыісімпатыю да бальшавікоў або як заклік, кабадмовіцца ад пакінуцьабароны абаронугорада<ref name=b/>.
 
== Гістарычная дыскусія ==
ЗмаганніБітва за Вільню паміж польскімі і бальшавіцкімі сіламі, якія пачаліся 4 студзеня 1919 года, былібыла першай сутычкай, у якой выступілі адна супраць іншайдругой сілы, якія фармальна ўваходзілі ў склад Войска польскагаПольскага і Чырвонай арміі. З гэтай прычыныТаму некаторыя гісторыкі, між імінапрыклад, [[Вальдэмар Рэзмер]], прымаюць гэтую дату як пачатак польска-бальшавіцкай вайны. АтрадыАднак наспех сабраныя атрады польскай самаабароны ў Вільні былі аднак імправізаваныя і нярэгулярныя і дзейнічалі без канкрэтных загадаў з боку галоўнага камандавання Войска польскагаПольскага. З гэтайГэта прычыныдазваляе большасцьбольшасці гісторыкаў не лічыць гэтыя змаганнісутыкненні якафіцыйным пачатак рэгулярнайпачаткам польска-бальшавіцкай вайны, хацяхоць і прызнаюць, што гэта прадвызначыла вайну ў недалёкай будучыні<ref name=d/>.
 
{{зноскі}}
177

правак