Розніца паміж версіямі "Дэкларацыя аб дзяржаўным суверэнітэце Беларускай ССР"

няма тлумачэння праўкі
|Вікікрыніца = Дэклярацыя аб дзяржаўным сувэрэнітэце Рэспублікі Беларусь
}}
'''Дэкларацыя аб дзяржаўным суверэнітэце Беларускай ССР''' была ўрачыста прынята [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўным Саветам БССР]] [[27 ліпеня]] [[1990]]  г.
 
== Гісторыя ==
К пачатку 1990  г. у [[СССР]] выявіліся прыкметы дэцэнтраліцыі, што пагражала распадам дзяржавы.
 
Ініцыятыву абвяшчэння незалежнасці выказаў [[Беларускі Народны Фронт]] [[24 ліпеня]] [[1990]]  г., Сойм якога заявіў гэта асноўнай мэтай руху, і ўжо праз некалькі дзён дэпутаты БНФ распрацавалі і прадставілі іншым дэпутатам праект Дэкларацыі аб суверэнітэце. Але ідэя яе прыняцця была адрынутая парламенцкай большасцю. Пасля прыняцця {{нп3|Дэкларацыі аб дзяржаўным суверэнітэце РСФСР|Дэкларацыі аб суверэнітэце РСФСР|ru|Декларация о государственном суверенитете РСФСР}} {{нп3|Прэзідэнт СССР|прэзідэнт СССР|ru|Президент СССР}} [[Міхаіл Гарбачоў]], каб зменшыць палітычны ўплыў [[Барыс Мікалаевіч Ельцын|Б. Ельцына]], прапанаваў кіраўнікам іншых рэспублік прыняць Дэкларацыі з канстатацыяй падпісання новай [[Саюз Суверэнных Дзяржаў|Саюзнай дамовы]]. Гэтую прапанову ў Вярхоўным Савеце агучыў старшыня ВС [[Мікалай Іванавіч Дземянцей|Мікалай Дземянцей]].
 
Для распрацоўкі праекта Дэкларацыі [[20 чэрвеня]] была створана спецыяльная камісія больш чым з 30 чал. [[23 ліпеня]], камісія, правёўшы 8 пасяджэнняў, прадставіла праект з 12 артыкулаў. У гэты ж час распрацоўваліся два альтэрнатыўныя праекты  — групай дэпутатаў на чале з Я. Глушкевічам і дэпутатамі БНФ. Разгляд праектаў распачаўся ў Вярхоўныс Савеце [[24 ліпеня]]. За праект БНФ аддалі свае галасы 47 дэпутатаў; за праект групы Я. Глушкевіча  — 57 галасоў. Праект парламенцкай камісіі атрымаў 208 галасоў. У перапынку паміж паседжаннямі [[З. Пазняк]] прапанаваў дэпутатам застацца ў Авальнай залі і разам з [[Валянцін Фёдаравіч Голубеў|Валянцінам Голубевым]] і [[Алег Трусаў|Алегам Трусавым]] распавёў ім пра гісторыю беларускай дзяржаўнасці, у т. л. і пра [[ВКЛ]] і [[БНР]]. Шмат для якіх дэпутатаў гэтая інфармацыя была навіною.
 
Падчас абмеркавання праекту «Дэкларацыі» дэпутат [[А. Лукашэнка]] пытаў пра перспектывы эканомікі і арміі ў «так званай беларускай дзяржаве»<ref>Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь.  — Ф. 968.  — Воп.
1. — Спр. 2798. — Арк. 170 — 171.</ref>.
 
Зяон Пазьняк. — Нью-Ёрк — Вільня — Варшава: Беларускія ведамасьці — Таварыства беларускай культуры ў Летуве, 2010. — С. 17.</ref>.
 
[[27 ліпеня]] [[1990]]  г. 229 галасамі «за» была прынята «Дэкларацыя аб дзяржаўным суверэнітэце Беларускай ССР». [[25 жніўня]], пасля [[Жнівеньскі путч|спробы дзяржаўнага перавароту]], у Дэкларацыю былі ўнесены пэўныя змены: 253 дэпутата выказаліся «За». Яна набыла статус канстытуцыйнага закона і захоўвала юрыдычную сілу да [[15 сакавіка]] [[1994]]  г., даты прыняцця [[Канстытуцыя Беларусі|Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь]]<ref>[http://www.zoneby.net/legal/n89docs/zk89147i.htm Закон Республики Беларусь от 25 августа 1991  г. №  1017-XII «О придании статуса конституционного закона Декларации Верховного Совета Республики Беларусь о государственном суверенитете Республики Беларусь»]</ref>.
 
З [[1991]]  г. да [[Рэферэндум у Беларусі, 1996|рэферэндума 1996  г.]] галоўнае нацыянальнае свята  — [[Дзень Незалежнасці Рэспублікі Беларусь|Дзень незалежнасці]], быў прымеркаваны да даты прыняцця «Дэкларацыі».
 
== Змест ==
Згодна Дэкларацыі, [[БССР|Беларусь]] абвяшчалася суверэннай дзяржавай, "«якая ўсталявана на аснове ажыццяўлення беларускай нацыяй яе неад'емнаганеад’емнага права на самавызначэнне, дзяржаўнасці беларускай мовы, вяршэнства народа ў вызначэнні свайго лёсу"» (арт. 1). Вышэйшай мэтай суверэнітэту прызнавалася забеспячэнне свабоднага развіцця і дабрабыту грамадзян рэспублікі. Носьбітам суверэнітэту краіны і адзінай крыніцай дзяржаўнай улады абвяшчаўся беларускі народ.
 
У адпаведнасці са зместам Дэкларацыі з дня яе прыняцця на тэрыторыі рэспублікі абвяшчалася вяршэнства Канстытуцыі і законаў Беларускай ССР, паўната ўлады рэспубліканскіх дзяржаўных органаў на ўсёй тэрыторыі краіны, самастойнасць і незалежнасць Беларусі ў міжнародных зносінах. Па сутнасці гэта азначала спыненне дзейнасці на Беларусі саюзных законаў.
 
Артыкул 10 Дэкларацыі вызначаў, што «Беларуская ССР ставіць за мэту зрабіць сваю тэрыторыю бяз'ядзернайбяз’ядзернай зонай, а рэспубліку — нейтральнай дзяржавай». Апошняе палажэнне было парушана далучэннем Беларусі [[31 снежня]] [[1993]]  г. да [[Арганізацыя Дагавора аб калектыўнай бяспецы|сістэмы Калектыўнай бяспекі СНД]].
 
== Спасылкі ==
* [http://dakumenty.com/archives/3 Тэкст Дэкларацыі аб дзяржаўным суверэнітэце Беларускай ССР]
 
 
== Літаратура ==
* Вішнеўскі, А. Ф., Юхо, Я.  А.  Гісторыя дзяржавы і права Беларусі ў дакументах і матэрыялах: Са старажытных часоў да нашых дзён: Вучэбны дапаможнік / А.  Ф.  Вішнеўскі, Я.  А.  Юхо; МУС Рэспублікі Беларусі, Акадэмія МУС; Пад агульнай рэдакцыяй А.  Ф.  Вішнеўскага.  — Мн.: Акадэмія МУС, 2003.  — 320 с.  — С. 252 — 256252—256.  — ISBN 985-427-192-7.
* Маслыка, Г. Дэкларацыя аб дзяржаўным суверэнітэце Беларускай ССР / Генадзь Маслыка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: Г.  П.  Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э.  Э.  Жакевіч. Т. 3: Гімназіі  — Кадэнцыя.  — Мн.: БелЭн, 1996.  — 523 с.  — С. 336 — 337336—337.  — ISBN 985-11-0041-2.
* Пазьняк, З. Дэклярацыя  — першы крок да незалежнасьці / Зянон Пазьняк.  — Варшава  — Нью-Ёрк  — Вільня: Беларускія ведамасьці  — Таварыства Беларускай культуры ў Летуве, 2010.  — 32 с.  — ISBN 978-9955-578-13-0.
 
{{Распад СССР}}