Вікіпедыя:Правілы: Розніца паміж версіямі

19 300 байтаў дададзена ,  4 гады таму
няма тлумачэння праўкі
Няма тлумачэння праўкі
{{Index box}}
 
'''Правілы і рэкамендацыі''' Вікіпедыі распрацаваны супольнасцю для апісання перадавой практыкі, тлумачэння прынцыпаў вырашэння канфліктаў, а ў адваротным выпадку ў далейшай нашай мэты стварэння свабоднай, якаснай энцыклапедыі. Аднак, няма неабходнасці чытаць якія-небудзь правілы ці рэкамендацыі, каб пачаць рэдагаванне. [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|Пяць слупоў]] з’яўляюцца папулярным рэзюмэ найбольш значных прынцыпаў.
== Правілы Вікіпедыі наогул ==
* [[Wikipedia:Палітыкі і звычаі|Палітыка і звычаі Вікіпедыі]]
* [[Wikipedia:Пяць слупоў|«Пяць слупоў» Вікіпедыі]]
** [[Wikipedia:Спрошчаныя правілы|Спрошчаныя правілы]]
** [[Wikipedia:Збор палітык|Збор палітык]]
 
Хоць Вікіпедыя звычайна [[Вікіпедыя:Ігнаруйце правілы|не выкарыстоўвае жорсткіх правілаў]], правілы і рэкамендацыі Вікіпедыі апісваюць свае прынцыпы і ўзгодненыя перадавыя практыкі. '''Правілы''' з’яўляюцца стандартамі, якія ўсе ўдзельнікі звычайна павінны прытрымлівацца, а '''рэкамендацыі''', як правіла, апісваюць практыкі для прытрымлівання пэўных стандартаў у канкрэтных сітуацыях. Правілы і рэкамендацыі заўсёды варта ўжываць з розумам і здаровым сэнсам.
== Стыль ==
 
Гэтая старонка вызначае стандарты супольнасці, звязаныя з арганізацыяй, жыццёвым цыклам, падтрыманнем і захаваннем правілаў, рэкамендацый і звязаных з імі старонак.
== Структура тэксту ==
Калі нешта атрымліваеца перакласці з асноўнага тэксту ў зноску без шкоды для разумення тэмы — зрабіце гэта. Такая зноска, цалкам верагодна, з’яўляе сабою гатовае ядро матэрыялу для асобнага артыкулу.
 
== Адступенне ==
''Прыклады:''
Вікіпедыя кіруецца некамерцыйнай фундацыяй Вікімедыя, які пакідае за сабой пэўныя юрыдычныя правы. Тым не менш, як правіла, Вікіпедыя з’яўляецца самакіруемым праектам, кіруецца сваёй супольнасцю. Правілы і рэкамендацыі закліканы адлюстроўваць кансэнсус супольнасці.
 
== Прызначэнне ==
Нацыянальнасць і гады жыцця вынаходцы або вучонага або дзеяча.
* '''Правілы''' маюць шырокае прызнанне сярод рэдактараў і апісваюць стандарты, якіх ўсе ўдзельнікі [[Вікіпедыя:Ігнаруйце правілы|звычайна]] павінны прытрымлівацца. Спіс правіл пералічаны на старонцы [[Вікіпедыя:Спіс правілаў]].
* '''Рэкамендацыі''' утвараюць мноствы абраных практык, якія падтрымліваюцца на аснове кансэнсусу. Удзельнікі мусяць намагацца прытрымлівацца рэкамендацый, хоць яны мусяць рабіць гэта са здаровым глуздам, і ў незвычайных выпадках могуць рабіцца выключэнні. Спіс рэкамендацый пералічаны на старонцы [[Вікіпедыя:Спіс рэкамендацый]].
* [[Вікіпедыя:Эсэ|'''Эсэ''']] з’яўляюцца меркаваннем (парадай, назіраннем) рэдактара або групы рэдактараў, для якіх не быў вызначаны шырокі кансэнсус. Яны не прызначаны для прызнання ўсёй супольнасцю і могуць быць створаны і запісаныя без дазволу. Калі аўтар не хоча, каб іншыя рэдагавалі эсэ, ці калі эсэ супярэчыць агульнапрынятаму кансэнсусу, то яго варта размяшчаць ва ўласнай прасторы.
 
== КатэгорыіЗмест ==
Правілы і рэкамендацыі павінны:
* '''Быць зразумелымі'''. Пазбягайце эзатэрычных і квазі-прававых выразаў і жаргону. Будзьце простымі, недвухсэнсоўнымі і канкрэтнымі. Пазбягайце банальнасці і абагульнення. Не бойцеся сказаць удзельнікам наўпрост, што яны павінны ці павінны рабіць нешта.
* '''Будзьце як мага больш кароткім, але не болей чым трэба'''. Шматслоўнасць не з’яўляецца надзейнай абаронай ад няправільнага тлумачэння. Прапускайце бескарысныя словы. Просты, кароткі змест можа быць больш ясным, чым хаатычныя прыклады. Зноскі і спасылкі на іншыя старонкі могуць быць выкарыстаны для далейшых тлумачэнняў.
* '''Падкрэсліце дух правіла'''. Чакайце ад удзельнікаў разумення асноўнага сэнсу. Калі дух правіла зразумелы, яго не трэба тлумачыць больш.
* '''Падтрымлівайце тэму і пазбягайце празмернасці'''. Дакладна вызначыце мэту і вобласць у пачатку старонкі, бо многія чытачы проста паглядзець пачатак. Змест павінен знаходзіцца ў межах мэт правіла. Калі вобласць аднаго правіла ці рэкамендацыі перакрываецца з вобласцю іншага, трэба мінімізаваць празмернасці. Калі адно правіла адсылае да іншага правіла, то адсылка павінна быць кароткай, выразнай і яснай.
* '''Пазбягайце празмернай вікіфікацыі'''. Спасылкі на правілы, рэкамендацыі, эсэ і артыкулы варта выкарыстоўваць толькі тады, калі патрэбны тлумачэнне або кантэкст. Спасылкі на іншыя старонкі могуць ненаўмысна або наўмысна перанесці ўвагу на іх.
* '''Не супярэчце адзін аднаму'''. Меркаванне супольнасці не можа адначасова быць «А» і «не А». Калі відавочныя разыходжанні ўзнікаюць паміж старонкамі, аўтары ўсіх адпаведных старонак павінны абмеркаваць, як яны могуць найбольш дакладна адлюстроўваць актуальны пункт погляду супольнасці, і выправіць усе старонкі, каб адлюстраваць меркаванне супольнасці. Гэта абмеркаванне павінна весціся адной старонцы, з запрашэннямі на гэтую старонку з розных старонак размоў і іншых зацікаўленых; у адваротным выпадку праўкі могуць па-ранейшаму супярэчаць адзін аднаму.
 
== Правілы — не частка энцыклапедыі ==
=== Тлумачэнне некаторых катэгорый і іх агульнай структуры ===
У Вікіпедыі можа быць шмат правілаў і рэкамендацый адносна энцыклапедычнага зместу. Гэтыя стандарты патрабуюць правяральнасці, нейтральнасці, ветлівасці і інш.
Раздзел — Постаці , Месцы, Падзеі, Беларускі раздзел
 
Правілы, рэкамендацыі і старонкі працэсу не з’яўляюцца часткай уласна энцыклапедыі. Такім чынам, яны наогул не павінны адпавядаць тым жа стандартам па змесце і [[Вікіпедыя:Афармленне артыкулаў|афармленні]], як артыкулы. Таму няма неабходнасці прадастаўляць [[Вікіпедыя:Аўтарытэтныя крыніцы|аўтарытэтныя крыніцы]] для праверкі адміністрацыйных старонак Вікіпедыі, падаваць выразы ў правілах у нейтральнай форме. Замест гэтага, змест гэтых старонак кантралююцца шырокім кансэнсусам супольнасці, і стыль павінен падкрэсліць выразнасць, зразумеласць і карыснасць для іншых удзельнікаў.
Беларускі раздзел — Постаці, Месцы, Падзеі
 
На старонках правілаў, тым не менш, неабходна выконваць юрыдычныя патрабаванні Вікіпедыі, а таксама быць ветлівымі. Напрыклад, удзельнікі не могуць парушаць аўтарскія правы ў любым месцы ў Вікіпедыі, таксама войны правак забаронены ўсюды, а не толькі ў энцыклапедычных артыкулах.
Беларускі азначае ў гэтым кантэксце «беларускі аспект раздзела».
 
== Жыццёвы цыкл ==
Многія з найбольш добра вядомых правілаў і рэкамендацый былі распрацаваны на аснове прынцыпаў, якія былі прыняты ў якасці фундаментальных з моманту стварэння Вікіпедыі. Іншыя распрацаваны як рашэнні агульных праблем і войн правак. Правілы і рэкамендацыі рэдка усталёўваюцца без прэцэдэнту і заўсёды патрабуюць моцнай падтрымкі з боку супольнасці. Правілы і рэкамендацыі могуць быць створаны на аснове новых прапаноў, прасоўвання існуючых эсэ або рэкамендацый, а таксама рэарганізацыі існуючых правілаў і рэкамендацый шляхам падзелу або зліцця.
 
Эсэ могуць быць створаны шляхам напісання з прастаноўкай шаблона {{Ш|Эсэ}}.
 
Прапановы правілаў і рэкамендацый дадаюцца ў катэгорыю [[:Катэгорыя:Прапановы правілаў і рэкамендацый]], адхіленыя прапановы — у катэгорыю [[:Катэгорыя:Адхіленыя прапановы правілаў і рэкамендацый]]. Усе ўдзельнікі запрашаюцца да іх змянення і каментавання.
 
== Прапановы правілаў ==
Прапановы правілаў і рэкамендацый павінны прайсці абмеркаванне і атрымаць кансэнсус супольнасці, каб быць прынятымі ў якасці правілаў ці рэкамендацый. Даданне шаблона {{Ш|Правіла}} без патрэбнага кансэнсусу не азначае што старонка з’яўляецца правілам, нават калі яна абагульняе ці паўтарае правілы. Звычайна новыя правілы і рэкамендацыі фармалізуюць існуючыя практыкі і кансэнсус, радзей уносяць змены ў тое, што было распрацавана раней.
 
== Добрая практыка прасоўвання прапаноў ==
На першым кроку напішыце найлепшую прапанову, якую можаце. Аўтары могуць папрасіць першапачатковы водгук на [[Вікіпедыя:Форум|Форуме]]. Заўвагі да прапановы абмяркоўваюцца на яе старонцы размоў. Важна ўлічыць заўвагі іншых удзельнікаў і ўлічыць іх у прапанове. Кансэнсус атрымоўваецца пры шырокім абмеркаванні з многімі ўдзельнікамі.
 
Калі прапанова будзе здавацца добра прапрацаванай, абмеркавана і ўзгоднена з першапачатковым колам зацікаўленых удзельнікаў і выглядаць як маючая шанцы на поспех у шырокай супольнасці, можна пачынаць абмеркаванне яе зацвярджэння. Для гэтага дадаецца новы радок на старонцы [[Вікіпедыя:Абмеркаванне правіл]], і ствараецца яе падстаронка, дзе вядзецца абмеркаванне прыняцця правіла або рэкамендаціи. На гэтай старонцы можна даць шырокае тлумачэнне і экскурс, чаму правіла ці рэкамендацыю варта зацвердзіць. На старонцы планаванага правіла ставіцца шаблон {{Ш|Прапанова правіла}} або {{Ш|Прапанова рэкамендацыі}}, што дазваляе правільна катэгарызаваць старонку. Звычайна аб пачатку зацвярджэння робіцца аб’ява на Форуме, таксама могуць быць асабіста запрошаны зацікаўленыя ўдзельнікі.
 
Удзельнікі мусяць рэагаваць на прапановы такім чынам, каб дапамагчы вызначыцца і пабудаваць кансэнсус. Растлумачце свае думкі, задавайце пытанні, выказвайце зацікаўленасць; усе віды вітаюцца. Многія рэдактары пачынаюць свой адказ з паўтлустым шрыфтам і галасамі падтрымкі або непадтрымкі, каб зрабіць агульную ацэнку сітуацыі больш простай. Удзельнікі мусяць падпісваць свае адказы.
 
Завяршэнне абмеркавання патрабуе дбайнай ацэнкі адказаў для вызначэння кансэнсусу. Падвядзенне вынікаў не патрабуе ўмяшання адміністратара, але можа быць зроблена любым досыць дасведчаным незалежным удзельнікам (непрадузятым і не задзейнічаным у абмеркаванні), які знаёмы з усімі правіламі і рэкамендацыямі, якія маюць дачыненне да актуальнай прапановы. Наступныя пункты маюць важнае значэнне пры вызначэнні кансэнсусу:
 
* [[Вікіпедыя:Кансэнсус|Кансэнсус]] павінен быць даволі моцным, хоць аднагалонасці не патрабуецца;
* Прапанова павінна ўдзейнічаць на супольнасць, выходзячы за межы аўтараў прапановы;
* Прапанова павінна мець сілу:
** Ці былі супольнасцю разгледжаны асноўныя ўзнятыя праблемы?
** Ці на супярэчыць прапанова з існуючымі правіламі і рэкамендацыямі?
** Ці не можа быць прапанова аб’яднана з існуючымі правіламі і рэкамендацыямі?
* Статус прапановы не вызначаецца шляхам падліку галасоў. Апытанне не з’яўляецца заменай абмеркаванню, і колькасны вынік не раўназначны кансэнсусу.
* Калі каннсэнсус для падтрымкі шырокага супольнасці не склаўся па заканчэнні разумнага перыяду часу, то прапанова лічыцца адхіленай. Калі кансенсус з’яўляецца незразумелым па гэтым пытанні і наўрад ці палепшыцца, то прапанова адхіляецца.
 
Пасля падвядзення вынікаў абнаўляецца шаблон на старонцы, замяняецца з {{Ш|Прапанова правіла}} або {{Ш|Прапанова рэкамендацыі}} на {{Ш|Правіла}}, {{Ш|Рэкамендацыя}} або {{Ш|Адхіленая прапанова}} ў адпаведнасці з кансэнсусам.
 
Калі прапанова не прымаецца, то шаблон {{Ш|Адхіленая прапанова}} звычайна не здымаецца. Больш перспектыўна перапісаць няўдалую прапанову з нуля для вырашэння праблемы, або дамагацца кансенсусу, каб інтэграваць яе несупярэчныя аспекты ў існуючыя старонкі, чым паўторна вылучыць прапанову.
 
== Змена прынятых правілаў і рэкамендацый ==
Правілы і рэкамендацыі могуць быць адрэдагаваныя, як і любы іншы старонкі Вікіпедыі. Пры гэтым няма неабходнасці загадзя абмяркоўваць змены і атрымаць кансэнсус супольнасці. Аднак, паколькі правілы і рэкамендацыі адчувальныя і складаныя, удзельнікі павінны клапаціцца пра любыя праўкі, каб пераканацца, што яны сапраўды адлюстроўваюць меркаванне супольнасці і быць упэўненымі, што яны не выпадкова не стануць крыніцамі памылак або блытаніны.
 
Паколькі практыка Вікіпедыі існуе ў супольнасці на аснове кансэнсусу, з рэдагавання старонкі правіла само па сабе не выцякае неадкладнае змяненне прынятай практыкі. Увогуле, дадаваць адхіленыя прапановы ў існуючыя правілы і рэкамендацыі ёсць дрэннай практыкай. Для абнаўлення існуючай шырокаўжывальна практыкі варта змяніць яе непасрэдна (дазволена адхіліцца ад практыкі для мэт такіх змяненняў) і / або ўзняць пытанне аб дасягненні шырокага кансэнсусу для абмеркавання змянення або новай рэдакцыі. Калі такое змяненне будзе прынята, можна будзе адрэдагаваць старонку, каб адлюстраваць новую сітуацыю.
 
== Гл. таксама ==
* [[Wikipedia:Палітыкі і звычаі|Палітыка і звычаі Вікіпедыі]]
* [[Wikipedia:Пяць слупоў|«Пяць слупоў» Вікіпедыі]]
** [[Wikipedia:Спрошчаныя правілы|Спрошчаныя правілы]]
** [[Wikipedia:Збор палітык|Збор палітык]]
 
{{Правілы Вікіпедыі}}