Розніца паміж версіямі "Аляксандр Ісаевіч Салжаніцын"

Удакладненні, стыль, арфаграфія, адмова ад адназначнасці ў пытанні "шавінісцкіх поглядаў" С.
(Удакладненні, стыль, арфаграфія, адмова ад адназначнасці ў пытанні "шавінісцкіх поглядаў" С.)
Вызвалены [[13 лютага]] [[1953]].
 
У зняволенні Салжаніцын цалкам расчараваўся ў [[марксізм]]е, з цягам часу паверыў у Бога і схіліўся да [[Праваслаўе|праваслаўна]]-[[патрыёт|патрыятычных]] ідэй (поўнае адмаўленне [[камунізм|камуністычнай ідэалогіі]], роспуск [[СССР]] і стварэнне [[Славяне|славянскай]] дзяржавы на тэрыторыі Расіі, [[Беларусь|Беларусі]] і [[Украіна|Украіны]], усталяванне ў новай дзяржаве [[аўтарытарызм|аўтарытарнага]] ладу з паступовым пераходам да дэмакратыі, накіраванне рэсурсаў будучай краіны на духоўнае, маральнае і рэлігійнае развіццё народа, у першую чаргу [[рускія|рускіх]]). Ужо на «шарашцы» вярнуўся да пісальніцтва, у Экібастузе складаў вершы, паэмы («[[Дарожанька]]», «[[Прускія ночы]]») і п'есы ў вершах («[[Палоннікі]]», «[[ПірБаль пераможцаў]]») і завучваў іх на памяць.
 
Пасля вызвалення Салжаніцын быў накіраваны ў [[ссылка|ссылку]] на пасяленне «назаўжды» (сяло Берлік Кактарэкскага раёна [[Джамбульская вобласць|Джамбульскай вобласці]], паўднёвы [[Казахстан]])<ref>Па нараду 9-е ўправы МДБ ад 27 снежня 1952 № 9/2-41731.</ref>. Працаваў настаўнікам матэматыкі і фізікі ў 8-10 класах мясцовай сярэдняй школы імя Кірава.
У 1965 Салжаніцын ездзіць у [[Тамбоўская вобласць|Тамбоўскую вобласць]] з [[Барыс Мажаеў|Барысам Мажаевым]] для збору матэрыялаў пра [[Тамбоўскае паўстанне, 1920—1921|сялянскае паўстанне]] (у паездцы вызначаецца назва рамана-[[эпапея|эпапеі]] пра рускую рэвалюцыю — «[[Чырвонае кола]]»), пачынае першую і пятую часткі «Архіпелага» (у [[Салатча|Салатчы]] Разанскай вобласці і на хутары Коплі-Мярдзі ля [[Горад Тарту|Тарту]]), завяршае працу над апавяданнямі «[[Як шкада]]» і «[[Захар-Каліта]]», публікуе ў «[[Літаратурная газета|Літаратурнай газеце]]» (спрачаючыся з акадэмікам [[Віктар Вінаградаў|Вінаградавым]]) артыкул [http://www.belousenko.com/books/Solzhenitsyn/Smetana.rar «Не обычай дёгтем щи белить, на то сметана»]<ref>«Литературная газета», 4 ноября 1965 — адзіная газетная публікацыя Салжаніцына ў СССР.</ref> у абарону рускай '''''гаворкі''''':
<blockquote>Яшчэ не позна выгнаць тое, што ёсць [[публіцыстыка|публіцыстычны]] [[жаргон]], а не руская гаворка. Яшчэ не позна выправіць склад нашай пісьмовай (аўтарскай) мовы, так, каб вярнуць ёй размоўную народную лёгкасць і свабоду.</blockquote>
11 верасня [[КДБ]] праводзіць вобыск на кватэры сябра Салжаніцына В. Л. Тэўша, у якога Салжаніцын захоўваў частку свайго архіва. Забраныя рукапісы вершаў, «У крузе першым», «Драбнятак», п'ес «Рэспубліка працы» і «ПірБаль пераможцаў».
 
Хмары над Салжаніцыным згушчаюцца. ЦК КПСС выдае закрытым тыражом і распаўсюджвае сярод [[наменклатура|наменклатуры]] «''дзеля абвінавачання аўтара''» «ПірБаль пераможцаў» і пятую рэдакцыю «У крузе першым». Салжаніцын піша скаргі на незаконную канфіскацыю рукапісаў міністру культуры СССР [[Дзёмічаў|ДзёмічавуДземічаву]], сакратарам ЦК КПСС [[Брэжнеў|Брэжневу]], [[Суслаў|Суславу]] і [[Андропаў|Андропаву]], перадае рукапіс «Круга-87» на захаванне ў Цэнтральны дзяржаўны архіў літаратуры і мастацтва.
 
Чатыры апавяданні прапанаваныя рэдакцыям «[[Огонёк|Огонька]]», «[[Октябрь|Октября]]», «[[Литературная Россия|Литературной России]]», «[[Москва|Москвы]]» — адхілены ўсюды. Газета «[[Известия]]» набрала апавяданне «Захар-Калита» — гатовы [[набор]] рассыпаны, «Захар-Калита» перададзены ў газету «[[Правда]]» — адмова [[Абалкін]]а.
Ужо к сакавіку [[1963]] Салжаніцын страціў прыхільнасць Хрушчова (непрысуджэнне [[Ленінская прэмія|Ленінскай прэміі]], адмова друкаваць раман «У крузе першым»). Пасля прыходу да ўлады [[Брэжнеў|Брэжнева]] Салжаніцын практычна страціў магчымасць легальна друкавацца і выступаць. У верасні [[1965]] [[КДБ]] канфіскаваў архіў Салжаніцына з яго найбольш антысавецкімі творамі, што пагоршыла становішча пісьменніка. Карыстаючыся пэўным бяздзеяннем улады, у [[1966]] г. ён пачаў актыўную грамадcкую дзейнасць (сустрэчы, выступленні, інтэрв'ю замежным журналістам). Тады ж пачаў распаўсюджваць у [[самвыдат|самвыдаце]] і свае раманы «У крузе першым» і «[[Ракавы корпус]]». У лютым [[1967]] г. Салжаніцын таемна скончыў мастацкае даследванне «[[Архіпелаг ГУЛАГ]]».
 
У маі 1967 г. Салжаніцын разаслаў «Ліст з'езду» да [[Саюз пісьменнікаў СССР|Саюзу пісьменнікаў СССР]], у якім запатрабаваў ліквідаваць цэнзуру і рэабілітаваць многіх рэпрэсаваных пісьменнікаў (з беларускай дэлегацыі яго падтрымалі толькі [[Васіль Быкаў]] і [[Алесь Адамовіч]], з якімі ён сышоўся ў сярэдзіне 1960-х)<ref name="Аксак"/>. Пасля «Ліста» ўлады сталі ўспрымаць Салжаніцына сур'ёзна. У [[1968]] г., калі ў ЗША і Заходняй Еўропе былі надрукаваныя раманы «У крузе першым» і «Ракавы корпус», што прынеслі пісьменніку агромністую папулярнасць, савецкая прэса пачала прапагандысцкую кампанію супраць аўтара. У [[1969]] г. Салжаніцын быў вылучаны на [[Нобелеўская прэмія|Нобелеўскую прэмію па літаратуры]]. Прэмія была прысуджана не яму, але неўзабаве пасля гэтага ён быў выключаны з Саюза пісьменнікаў СССР. Пасля выключэння Салжаніцын стаў адкрыта абвяшчаць пра свае праваслаўна-патрыятычныя перакананні і рэзка крытыкаваць уладу. У [[1970]] Салжаніцын ізноў вылучаны на Нобелеўскую прэмію па літаратуры, і гэтым разам быў ёю ўзнагароджаны. Пісьменнік не мог атрымаць гэтую прэмію ў Стакгольме, баючыся, што не зможа вярнуцца ў СССР. Таму прэмія знайшла яго толькі ў 1974 годзе, ужо пасля дэпартацыівысылкі Салжаніцына за мяжу. У пачатку 1970-х гадоў у савецкіх СМІ была арганізавана магутная прапагандысцкая кампанія супраць Салжаніцына, улады прапанавалі яму выехаць з краіны, але ён адмовіўсяадмаўляўся.
 
Яшчэ ў жніўні [[1968]] Салжаніцын пазнаёміўся з [[Наталля Святлова|Наталляй Святловай]], у іх пачаўся раман. Салжаніцын стаў патрабаваць разводу з першай жонкай. З надзвычайнымі цяжкасцямі развод быў здзейснены 22 ліпеня 1972. Неўзабаве Салжаніцыну ўдалося зарэгістраваць шлюб са Святловай, нягледзячы на супрацьдзеянне ўлад (шлюб даваў яму магчымасць [[прапіска|прапісацца]] ў Маскве). У іх нарадзілася трое дзяцей: Ермалай (1970 г. нар.), [[Ігнат Салжаніцын|Ігнат]] (1972) і Сцяпан (1973).<ref>Aikman, David. ''Great Souls: Six Who Changed a Century'', p.172-3. Lexington Books, 2003, ISBN 0739104381.</ref>
 
[[11 чэрвеня]] [[1971]] у [[Парыж]]ы выйшаў раман Салжаніцына «[[Жнівень Чатырнаццатага]]», які быў неадназначна ўспрыняты чытачамі за яскрава выразныя праваслаўна-патрыятычныя погляды аўтара.
[[3 сакавіка]] [[1974]] г. у [[Парыж]]ы быў надрукаваны «Ліст правадырам Савецкага Саюза»; вядучыя заходнія выданні і многія дэмакратычна настроеныя дысідэнты ў СССР, уключаючы [[Андрэй Сахараў|Сахарава]], ацанілі «Ліст» як антыдэмакратычны, нацыяналістычны, які змяшчае да таго ж «небяспечныя памылкі»; адносіны Салжаніцына з заходняй прэсай працягвалі пагаршацца.
 
Летам 1974 г. на ганарары ад «Архіпелага ГУЛАГ» пісьменнік стварыў «Рускі грамадcкі Фонд дапамогі праследаванымпераследаваным і іхнім сем'ям» для дапамогі палітычным вязням у СССР (пасылкі і грашовыя пераводы ў месцы пазбаўлення волі, лягальнаялегальная і нелягальнаянелегальная матэрыяльная дапамога сем'ям зняволеных).
 
У 1974—1975 гг. у Цюрыху Салжаніцын збіраў матэрыялы пра жыццё [[Ленін]]а ў эміграцыі (для эпапеі «Чырвонае Кола»), скончыў і выдаў мемуары «[[Бадалася цялё з дубам]]».
У жніўні 1975 г. пісьменнік вярнуўся ў Цюрых і працягнуў працу над эпапеяй «Чырвонае кола».
 
У лютым 1976 г. Салжаніцын здзейсніў паездку па Вялікабрытаніі і Францыі, к гэтамутаму часу ў яго выступленнях сталі заўважныя антызаходнія матывы. У сакавіку 1976 г. пісьменнік наведаў Іспанію. У нашумелым выступленні па іспанскім тэлебачанні ён ухвальна выказаўся пра нядаўні рэжым [[Франсіска Франка|Франка]] і перасцярог Іспанію ад «вельмі хуткага прасоўвання да дэмакратыі». У заходняй прэсе ўзмацнілася крытыка Салжаніцына, вядучыя еўрапейскія і амерыканскія палітыкі заяўлялі пра нязгоду з яго поглядамі.
 
Ідэйныя рознагалоссі Салжаніцына з эміграцыяй «трэцяй хвалі» і заходнімі актывістамі [[Халодная вайна|Халоднай вайны]] асветленыя ў яго мемуарах «[[Патрапіла зярнятка паміж двух жорнаў]]».
Салжаніцын разам з сям'ёй вярнуўся на радзіму [[27 мая]] [[1994]] года, прыляцеўшы з [[ЗША]] ва [[Уладзівасток]] і праехаўшы цягніком праз усю краіну да сталіцы.
 
У сярэдзіне 1990-х<ref>http://www.1tv.ru/owa/win/ort6_main.print_version?p_news_title_id=79048</ref> асабістым распараджэннем расійскага прэзідэнта [[Барыс Ельцын|Барыса Ельцына]] яму была падорана дзяржаўная дача<ref>http://wikimapia.org/#lat=55.7835599&lon=37.4002719&z=17&l=1&m=a&v=2</ref> «Сасноўка-2» ў [[Троіца-Лыкава|Троіца-Лыкаве]]. Салжаніцыны спраэктавалі і збудавалі там двухпавярховы цагляны дом з вялікай заляй, зашклёнай галярэяйгалерэяй, гасцінай з камінам, канцэртным раялем і бібліятэкай, дзе вісяцьвіселі партрэты [[Пётр Сталыпін|Сталыпіна]] і [[Калчак]]а.
 
Амаль не пакідаў свой дом і таму атрымаў сярод мясцовых жыхароў, што бачылі яго хіба зрэдку, празванне «наш затворнік».<ref>http://www.ng.ru/events/2006-02-06/7_moscow.html{{ref-ru}}</ref> «Ды мы гэтага Салжаніцына і не бачылі ніводнага разу» — гавораць абарыгены.<ref>http://www.vmdaily.ru/article.php?aid=34437{{ref-ru}}</ref> Праблемы суседняе вёскі пісьменніка не клапацілі.<ref>http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=667392{{ref-ru}}</ref>
== Крытыка ==
Чэшскі журналіст Т.Ржэзач, а таксама Л.Самуцін, былы ўласавец, адзін з «сааўтараў» Салжаніцына, а пасля ў 1998 г. расійскі журналіст А.Давыдаў вылучылі версію пра «самаданос», у якім Салжаніцын, апрача сябе, звінаваціў чатырох чалавек, адзін з якіх, М.Віткевіч, быў асуджаны на дзесяць год.<ref>http://www.libelli.ru/works/solzh.htm ОДА ДИССИДЕНТСТВУ, ИЛИ СТУКАЧ У ДУРАКОВ</ref><ref>http://cn.com.ua/N257/archive/archive.html</ref> Салжаніцын абвяргае ўсе падобныя абвінавачанні.<ref>[http://www.rusk.ru/st.php?idar=310414 «Потёмщики света не ищут»]{{ref-ru}}</ref>
На думку Т.Ржэзача, ён [А.Салжаніцын] агітаваў супраць улады падчас ваенных дзеянняў, пісаў правакацыйныя лісты, вёў паражэнчую прапаганду — усё гэта рабілася з мэтай адсядзецца ў тылу; менавіта за гэта і быў Салжаніцын пакараны. На старонках кнігі «ЦРУ супраць СССР» (1983) М. М. Якаўлева сцвярджалася, што «Архіпелаг ГулагГУЛАГ» з'яўляецца прадуктам работы супрацоўнікаў амерыканскіх спецслужбаў<ref>http://www.lib.ru/POLITOLOG/yakowlewnn.txt{{ref-ru}}</ref>.
 
Звярталася ўвага на рэзкія супярэчнасці між колькасцю рэпрэсаваных па дадзеных, прыведзеных Салжаніцыным, і архіўнымі дадзенымі, якія сталі даступныя ў перыяд перабудовы.<ref>[http://www.zlev.ru/49_14.htm Гулаг: архівы супраць хлусні] [http://beserikov.chat.ru/Repress.htm Якія маштабы сталінскіх рэпрэсій]</ref> Аспрэчвалася дакладнасць «турэмных» твораў Салжаніцына ў той іхняй частцы, дзе расказваецца пра побыт лагераў, смяротнасць зняволеных, іх колькасць.<ref>[http://libereya.ru/public/repressii.html#v5 Ігар Пыхалаў_ Якія маштабы сталінскіх рэпрэсій) ]</ref><ref>[http://www.pereplet.ru/history/Author/Russ/Z/Zemskov/Articles/ZEMSKOV.HTM В. Н. Земсков. ГУЛАГ (историко-социологический аспект)]{{ref-ru}}</ref>. Крытыка з камуністычнага фланга падмацоўвалася спасылкай на даследаванні вучоных, што працавалі ў расійскіх архівах<ref>[http://www.zlev.ru/49_14.htm ГУЛАГ: АРХИВЫ ПРОТИВ ЛЖИ]{{ref-ru}}</ref>
 
Салжаніцына таксама неаднаразова крытыкавалі за апраўданне калабаранцтва падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] і звязаныя з гэтым фальсіфікацыі адносна [[Савецкія ваеннапалонныя ў гады Другой Сусветнай вайны|савецкіх ваеннапалонных]]<ref>[[Аляксандр Дзюкаў|Дзюкаў А. Р.]] [http://russbalt.ucoz.ru/publ/9-1-0-277 Госпремия для ревизиониста]{{ref-ru}}</ref><ref>[[Аляксандр Дзюкаў|Дзюкаў А. Р.]] Літасць да загінулых: савецкія рэпрэсіі супраць нацысцкіх памагатых // Великая оболганная война-2. Нам не за что каяться! — М.: Яуза, Эксмо, 2008. — 432 с: ил. — ([[Война и мы]]). ISBN 978-5-699-25622-8, с. 98-141{{ref-ru}}</ref>. Сцвярджалася, што матэрыял для сваіх выкрыццяў Салжаніцын пазычаў з [[Гебельс|гебельсаўскае]] прапаганды. Падобны водгук зыходзіць ад Л. А. Самуціна, па яго сцвярджэнні, дысідэнта, былога ўласаўца, які асабіста працаваў у ідэалагічным апараце гебельсаўскага міністэрства прапаганды і прыхільніка Салжаніцына і захоўваўперахоўваў у сябе рукапіс «Архіпелага» ад КДБ<ref>http://beserikov.chat.ru/Samutin.htm{{ref-ru}}</ref>.
 
Салжаніцына актыўна крытыкавалі і «справа» — найперш іншыя дысідэнты і эмігранты, якія адмаўлялі яго хрысціянскія і антыліберальныя погляды (дысідэнты-нацыяналісты, наадварот, углядалібачылі ў яго залішні лібералізм). «Ліст правадырам Савецкага Саюза» падвергся крытыцы А. Д. Сахарава.
 
КанфліктКанфлікты Салжаніцына з антысавецкай эміграцыяй і заходнімі актывістамі Халоднай вайны асветлены ў яго мемуарах «Патрапіла зярнятка паміж двух жорнаў».
 
Яго даследванне гісторыі ўзаемаадносін яўрэйскага і рускага народаў у кнізе «Дзвесце год разам» (2001—2002) выклікала актыўную крытыку як з боку як многіх яўрэйскіх публіцыстаў, так і нацыяналістычнай прэсы. Так, напрыклад, прыхільнік ліберальных поглядаў [[Уладзімір Вайновіч]] сказаў: «Кніга Салжаніцына „Дзвесце год разам“ — доўгая, сумная і хлуслівая».<ref>Уладзімір Вайновіч: «Солженицын недостаточно ўмный человек» — з [http://www.sem40.ru/interview/hot/9926/ інтэрв'ю Уладзіміра Нузава ў «Русский базар» 02-03-2004.]{{ref-ru}}</ref> Між тым беларускі палітолаг яўрэйскага паходжання Вольф Рубінчык, спрачаючыся з Вайновічам у 2008 г., адзначаў недарэчнасць папрокаў у «неаб'ектыўнасці», адрасаваных Салжаніцыну (які не быў прафесійным навукоўцам), і настойваў на тым, што кніга «Дзвесце год разам», нягледзячы на шэраг аўтарскіх памылак, мае свае вартасці<ref>https://belisrael.info/?p=17443</ref>.
 
Вобраз Салжаніцына падвергнутыбыў іу сатырычным сатырычнамуплане выяўленнювыяўлены ў мастацкіх творах, напрыклад, у рамане Уладзіміра Вайновіча «[[Масква 2042]]» (Сім Сімыч Карнавалаў)<ref>[http://magazines.russ.ru/voplit/2003/2/nikol.html Майкл Нікалсан. Солженицын на мифотворческом фоне]{{ref-ru}}</ref> і ў паэме [[Юрый Кузняцоў|Юрыя Кузняцова]] «Путь Христа».
 
Пры ўсёй павазе да Салжаніцына, трэба адзначыць яго небясспрэчныя погляды (часам яны трактаваліся як [[шавінізм|шавіністычныя]] погляды) адносна Беларусі і Украіны. У працы пад назвай «Як нам уладкаваць Расію?» ён прапаноўваўабмяркоўваў стварэнне адзінай расійскай дзяржавы, куды неабходна было б уключыць і гэтыя дзве краіны, такім чынам адмаўляючы іхнюю незалежнасць<ref>[http://www.charter97.org/be/news/2008/8/4/8682/ Памёр Аляксандр Салжаніцын. Беларусы ўзгадваюць расійскага пісьменніка]// Хартыя'97. [[4 жніўня]] [[2008]]</ref>.
 
== Узнагароды ==
Ананімны ўдзельнік