Розніца паміж версіямі "Вялікая сініца"

3 402 байты дададзена ,  1 год таму
няма тлумачэння праўкі
др (пішу)
| eol = 1051974
}}
'''Вялі́кая сіні́ца'''<ref name=pr>Артыкул '''Сініцавыя''' ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах., Т.14. Мн., 2002, С.400-401</ref> (''Parus major'')  самыптушка сямейства [[сініцавыя|сініцавых]] атрада [[вераб'інападобныя|вераб’інападобных]]. Самы буйны і найбольш распаўсюджаны ў [[Беларусь|Беларусі]] [[Від, біялогія|відаўвід]] [[сініцавыя|сініцавых]].
 
== Апісанне ==
Даўжыня цела 14-16 см, размах крылаў 22-25 см, маса каля 20 г. Апярэнне галавы, горла, валляка і падхвосця чорнае, на галаве з сінім адлівам; чорная блiскучая галава з белымi шчокамi i чорны «гальштук» па сярэдзiне жоўтага споду цела, шчокі белыя, верхняя частка спіны жаўтавата-зялёная, крылы шаравата-блакітныя са светлай папярочнай паласой, хвост амаль чорны з блакітным напыленнем. 2 азіяцкія групы з белым або белаватым нізам, а таксама з аліўкава-шэрым або аліўкава-зялёным верхам. Еўрапейская група з жоўтым нізам і аліўкава-зялёным нізам. Маладыя з карычневым або бурым апярэннем замест чорнага, шчокi жаўтаватыя.
{{пішу}}
 
Даўжыня цела 14 см, размах крылаў 22-25 см. Чорная, блiскучая галава з белымi шчокамi i чорны «гальштук» па сярэдзiне жоўтага споду цела. Маладыя з карычневым або бурым апярэннем замест чорнага, шчокi жаўтаватыя. Сярэднеазiяцкi падвiд увогуле без жоўтага i алiўкава-зялёнага колеру, але з белым i алiўкава-шэрым.
Голас — звонкае «пінь-пінь-чэржж». Песня громкая, звонкая «пілі-пілі-пілі… ін-ча-ін-ча».
 
== Пашырэнне ==
ЖывеПашырана ў [[Еўропа|Еўропе]], [[Азія|Азіі]] і [[Заходняя Афрыка|Паўночна-Заходняй Афрыцы]]. УАрэал дзікайахоплівае прыродзеПалеарктыку сустракаецца(акрамя ўпоўначы разнастайныхі [[Лес|лясах]]Гімалаяў), звычайнаа натаксама адкрытыхІнда-Малайскі участках,рэгіён. узлесках,На паБеларусі берагахзвычайны [[вадаём]]аў.і Аселая,нават часткашматлікі папуляцыіаселы і качуекачуючы альбоўзімку мігрыруевід.
 
У дзікай прыродзе сустракаецца ў разнастайных [[Лес|лясах]], звычайна на адкрытых участках, узлесках, па берагах [[вадаём]]аў. Трымаецца таксама культурных ландшафтаў. Гняздуецца ў гаях, парках, садах, у вербняках уздоўж рэк, у лісцевых і мяшаных лясах, населеных пунктах.
 
Аселая, частка папуляцыі качуе альбо мігрыруе.
 
== Асаблівасці біялогіі ==
Корміцца пераважна дробнымі [[насякомыя|насякомымі]], іх лічынкамі і яйцамі, восенню і зімой часткова насеннем, на штучных кармушках ахвотна дзяўбе мяса і сала.
 
За невялікім выключэннем, размнажаецца з канца студзеня па верасень, робячы 2 кладкі за сезон. Гняздуе ў дуплах і пустэчах [[Дрэва|дрэў]], а таксама ў разнастайных нішах як прыроднага, так і антрапагеннага паходжання. Знешняя частка гнязда з няшчыльна ўкладзенага зялёнага моху з прымессю сухой травы (часам толькi мох). Унутраная частка — з касмыкоў воўны, валосся, шэрсці і пуху (часам з прымессю пёраў), добра пераплеценых паміж сабой. Унутраныя памеры залежаць ад прасторнасці месца, у якім знаходзіцца гняздо, дыяметр звычайна 5-6 см. Будуюць гняздо абедзьве птушкі 4-7 дзён.
 
[[File:Parus major excelsus MHNT 232 Aïn Béïda Algerie.jpg|thumb|Яйкі]]
Яйкі (звычайна 6-11) элiптычныя, часам асiметрычныя, з вострым вузейшым канцом. Белыя, са слабым бляскам і дробнымі светла-чырвонымі плямкамі (часам зусім белыя). Памеры: 18 х 13,5 мм.
За невялікім выключэннем, размнаваецца з канца студзеня па верасень, робячы 2 кладкі за сезон. Гняздуе ў дуплах і пустэчах [[Дрэва|дрэў]], а таксама ў разнастайных нішах як прыроднага, так і антрапагеннага паходжання. Імкнецца да жытла [[чалавек]]а, часта сустракаецца ў буйных [[Горад|гарадах]] і іншых населеных пунктах, у прыгарадах, у [[сад]]ах і [[парк]]ах. Сілкуецца пераважна дробнымі [[насякомыя|насякомымі]] і іншымі [[Беспазваночныя|бесхрыбтовымі]].
 
Наседжванне працягваецца 13-14 сутак. Птушаняты вылятаюць з гнязда праз 19-21 сут.
 
== Падвіды ==
Адрозніваецца 31 падвiд<ref>[http://ptushki.org/bird/274.html ptushki.org]</ref>, сярод іх:
* ''P. m. major'' — большая частка еўрапейскага арэала, [[Малая Азія]], Цэнтральная Азiя
* ''P. m. newtoni'' — [[Брытанскія астравы]];
* ''P. m. excelsus'' — поўдзень Пірэнейскага п-ва;
* ''P. m. corsus'' — Сардзінія і Корсіка;
* ''P. m. aphrodite'' — поўдзень Грэцыі, Крыт, Кіпр, Балеары;
* ''P. m. bokharensis'' — Забайкалле, Цэнтральная Азія;
* ''P. m. wladiwostokensis'' — [[Далёкі Усход]].
 
{{зноскі}}
 
== Літаратура ==
* Фядосаў А. К. Сініца вялікая // {{Крыніцы/ЭПБ|4}}
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. нікіфарава — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X
* Fidler A. E., van Oers K., Drent P. J., Kuhn S., Mueller J. C., Kempenaers B. [http://www.journals.royalsoc.ac.uk/content/j515mxt030844304/fulltext.pdf ''Drd4'' gene polymorphisms are associated with personality variation in a passerine bird] // Proceedings of the Royal Society London B. — 2007. — Vol. 274. — doi:10.1098/rspb.2007.0337. (Published online May 2, 2007).