Розніца паміж версіямі "Казяльцовыя"

653 байты дададзена ,  2 гады таму
няма тлумачэння праўкі
др
| ipni =
}}
'''Казяльцовыя''' (''Ranunculaceae'') — [[сямейства, (біялогія)|сямейства]] двухдольных [[Аднагадовыя расліны|адна-]] і [[Шматгадовыя расліны|шматгадовых]] [[Трава|травяністых]] раслін, радзей кустоў[[куст]]оў і [[Ліяна|ліян]].
 
У межах сямейства казяльцовых прасочваецца эвалюцыя ад раслін з кветкамі[[кветка]]мі правільнымі, ацыклічнымі і геміцыклічнымі, з нявызначаным лікам членаў кветкі, да кветак правільных, цыклічных са стабілізацыяй [[Песцік|гінецэя]] да 5 і далей да кветак зігаморфных з далейшай рэдукцыяй гінецэя да 1 ([[рагулькі палявыя]]). Характэрна выпрацоўка прыстасаванняў да распаўсюджвання пладоў ветрам; у выніку [[плод]] становіцца аднанасенным, нераскрывальным ([[Арэшак (плод)|арэшак]]) і на ім узнікаюць прыдаткі-валаскі — {{Bt-bellat|сон раскрыты (|Pulsatilla patens)}}, {{Bt-bellat|павойнік (|Clematis)}}, {{Bt-bellat|княжык (|Atragene)}}.
 
Эвалюцыя кветак ішла ў напрамку прыстасавання да [[Апыленне|апылення]] рознымі насякомымі. Некаторыя віды не маюць [[Нектарнікі|нектарнікаў]] ([[павойнік]], [[пылюшнік]], [[кураслеп]], [[пралеска]]), насякомых прывабліваюць пылком. Шэраг раслін мае даволі разнастайныя нектарнікі: паглыбленні пры аснове пладалісцікаў у {{Bt-bellat|Лотаць{{!}}лотаці (|Caltha)}}, у выглядзе ямкі ў аснове пялёстка ([[казялец]], [[мышахвоснік]]), у выглядзе стамінодыяў (княжык сібірскі), з недаразвітых тычынак, з пялёсткаў ({{Bt-bellat|раўнаплоднік — |Isopyrum}}, {{Bt-bellat|чэмер — |Helleborus}}, чарнушка —{{Bt-bellat|Чарнушка (расліна){{!}}чарнушка|Nigella}}). Для распаўсюджання пладоў вадой (гідрахарыя) у некаторых відаў казяльцовых, якія растуць на балотах, семя ахавана ад намакання шчыльным эндакарпам, а пад эпідэрмай знаходзяцца буйныя паветраныя акаркавелыя клеткі, утвараючыя плавальны пояс ({{Bt-bellat|казялец даўгалісты — |Ranunculus lingua}}, {{Bt-bellat|казялец ядавіты — R.|Ranunculus sceleratus}}). У {{Bt-bellat|Лотаць балотная{{!}}лотаці балотнай (|Caltha рalustris)palustris}} насенне разбухае і ператвараецца ў плавальны орган. Іншы раз вадой разносяцца плады, прыстасаваныя для пераносу ветрам. У многіх казяльцовых плады прыстасаваны да пераносу жывёламі на іх знешніх покрывах. Кручкаватыя стылодыіі [[{{Bt-bellat|казялец едкі|{{!}}казяльца едкага]] (R.|Ranunculus acris)}} і іншых з'яўляюццаз’яўляюцца органамі прымацавання да футра жывёл, пер'япер’я птушак, адзення людзей (заахарыя, антрапахарыя). У казяльцовых назіраецца распаўсюджанне зачаткаў раслін жывёламі, птушкамі, якія з'ядаюцьз’ядаюць плады і насенне і распаўсюджваюць з экскрэментамі (эндазаахарыя). У многіх лясных відаў насенныя зачаткі раслін распаўсюджваюцца мурашкамі (мірмекахарыя).
 
На тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] 18 родаў, каля 50 відаў, найбольш пашыраныя, [[казялец]], [[пылюшнік]], [[кураслеп]], [[рагулькі]]<ref>Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. Т. 2. — Мн.: БелСЭ. 1979.</ref>.
 
Казяльцовыя — расліны багатыя [[Алкалоіды|алкалоідамі]], [[Гліказіды|гліказідамі]], з-за чаго некаторыя з іх — важныя [[Лекавыя расліны|лекавыя]], а таксама ядавітыя. Большасць казяльцовых раслін ядавітыя. Выкарыстоўваюцца ў медыцыне [[адоніс веснавывясновы]]<ref name="БЭ1">{{Крыніцы/БелЭн|1|Адоніс}} — С. 126.</ref>, боцікі і інш.. Сярод казяльцовых ёсць [[Дэкаратыўныя расліны|дэкаратыўныя]] з прыгожымі кветкамі, фарбавальныя і пустазельныя віды. Дэкаратыўныя віды: [[ворлікі]], [[Боцікі, расліны(род раслін)|боцікі]], рагулькі, чарнушка. У травастоі лугоў расліны сямейства казяльцовых — непажаданы кампанент па прычыне ўтрымання ядавітых [[алкалоіды|алкалоідаў]] і ў сувязі з гэтым непаяданняіх іхне ядуць сельскагаспадарчымісельскагаспадарчыя жывёламіжывёлы.
 
{{зноскі}}
 
== Літаратура ==
* ''Сапегін Л. М.'' Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін. 2-е выд.  — Мінск, 2011.
 
[[Катэгорыя:Казяльцовыя| ]]