Розніца паміж версіямі «Хроніка Быхаўца»

290 байтаў дададзена ,  2 гады таму
др
стыль, арфаграфія, +1 зноска
Тэгі: Праўка з маб. прылады Праўка праз маб. дадатак
др (стыль, арфаграфія, +1 зноска)
{{Твор сярэдневяковай літаратуры
|Арнамент =
|Арыгінальная назва =
|Даверанасць = сярэдняе
|Альтэрнатыўныя назвы = Хроніка Быхаўца
|Альтэрнатыўныя арыгінальныя назвы =
|Альтэрнатыўныя беларускія назвы =
|Выява = Хроніка Быхаўца, старонка рукапісу.PNG
|Подпіс да выявы = Старонка рукапісу
|ОрнаментT =
|Аўтар =
|Аб'ём = 20 арк.
|Перыяд = [[сярэднявечча]]
|Пацвярджаецца =
|Супярэчаць =
|Версіі =
|Звязаны =
|Крыніцы =
|Змест = гісторыя [[вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]
|Персанажы =
|Выданне = [[1846]]
|Манускрыпты =
|Захоўванне =
|Арыгінал = знік
|Краіны1 = Вялікае Княства Літоўскае
|Краіны2 =
|Краіны3 =
|Спасылка = https://books.google.com/books?id=c-BbAAAAcAAJ&pg=PP9 Pomniki do dziejow litewskich
|Вікітэка =
}}
'''«Хроніка Быхаўца»''' — [[летапісны звод]] з ліку [[беларуска-літоўскія летапісы|беларуска-літоўскіх летапісаў]], адзін з агульнадзяржаўных зводаў [[ВКЛ]]. У [[літоўская гістарыяграфія|літоўскай гістарыяграфіі]] азначаецца таксама як '''3-я рэдакцыя [[Літоўская хроніка|Літоўскай хронікі]]'''.
 
{{змест злева}}
Звод быў складзеныСкладзены ў сяр.сярэдзіне XVI ст., і дайшоў да нашых часоў у адзінымдвух [[спіс]]е,ах — зробленымБыхаўца уі Вавельскім. Спіс Быхаўца зроблены ў канцы XVII — пач.пачатку XVIII ст. Звод, захоўваўся ў маёнтку Магілёўцы<ref>Сучасная [[вёска Магілёўцы]], [[Пружанскі раён]].</ref> шляхціца А. Быхаўца, адсюльякі назва.ў Быхавец1834 годзе пераслаў [[Манускрыпт|рукапіс]] [[Т. Нарбут|Тэадору Нарбуту]] ў ([[1834]]).
 
ДоўгіПрацяглы час крыніцахроніка лічылася [[фальсіфікат]]ам, якіпрыпісваным прыпісвалі [[Т. Нарбут]]уНарбуту, які ўпершыню выдаў «Хроніку Быхаўца»яе ў серыі «''Помнікі літоўскай гісторыі''» ([[1846]]), пасля чаго [[рукапіс]] бязследна знік без следу. Гэта, а таксама неадназначная рэпутацыя Т. Нарбута (які часам спасылаўся на неіснуючыяняісныя крыніцы<ref>Предисловие // ПСРЛ, Т.32, 1975.</ref>) і, супярэчнасці і [[анахранізм]]ы ў [[тэкст|тэксце]], дало падставы для думкі абпра фальсіфікацыіфальсіфікацыю. Але з сапраўднасцю дакументахронікі згадзіліся шматлікія расійскія, беларускія і польскія гісторыкі. За некалькі гадоў перад Т. Нарбутам урывак з хронікі (фрагмент абпра забойствезабойства вялікага князя [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонта Кейстутавіча]] ў 1440 годагодзе) надрукаваў настаўнік [[Віленская гімназія|Віленскай гімназіі]] Г. Клімашэўскі, які чытаў рукапіс яшчэ ў маёнтку А. Быхаўца.
 
УДругім другі разразам «Хроніка Быхаўца» была апублікаванаяапублікавана ў ХVII томе [[ПСРЛ|Поўнага збору рускіх летапісаў]] (1907). [[М. Улашчык]] даказаў, што ў спісе летапіса выдадзеным у 1846 годзе не хапае толькі 10 % тэксту арыгінала, які быў складзеныскладзенага ў 1530-я гады аўтарам, блізкім да магнатаў [[Род Гаштольдаў|Гаштольдаў]] і [[Род Алелькавічаў|Алелькавічаў]].
 
У 20122011 годзе літоўскі даследчык Кястуціс Гудмантас знайшоў у 1-м (вавельскім) аддзяленні Нацыянальнага архіва ў Кракаве ўрывак «Хронікі Быхаўца», перапісаны ў 1570–15801570-1580-я гады, што канечна абвяргае думкі пра фальсіфікацыю Т. Нарбута. Вавельскі ўрывак, у адрозненне ад тэксту «Хронікі», апублікаванага Т. Нарбутам, перапісаны кірыліцай.<ref>''Gudmantas K.'' Lietuvos metraščio Vavelio nuorašas (fragmentas) // Senoji Lietuvos literatūra. T. 34. -- — Vilnius, 2012. -- — P. 121–151121—151.</ref><ref>''Міхальчук Г.'' Новы спіс агульнадзяржаўнага летапісання Вялікага Княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага і яго суадносіны з «Хронікай Быхаўца» // Białoruskie Zeszyty Historyczne = Беларускі гістарычны зборнік. Białystok: Białoruskie Towarzystwo Historyczne, 2016. № 45. — С. 190−225.</ref>
 
Твор пачынаецца з [[легенда аб Палемоне|апісання бегства «рымлян»]]<ref>Палемон у самым пачатку рукапісу адзін раз названы Апалонам, але ўжо на наступнай старонцы — Палемонам. Пачатак гісторыі пра Палемона не ў поўнай меры адпавядае версіі [[Хроніка Вялікага княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага|Хронікі ВКЛ]], затое амаль даслоўна супадае з адной з цытатаў, прыведзеных па гэтаму пытанню [[Мацей Стрыйкоўскі|Стрыйкоўскім]].</ref>, і завяршаецца разгромам крымскіх татараў [[бітва пад Клецкам, 1506|пад Клецкам]] (1506). Асноўная тэма твору — ваенна-патрыятычная, таму падкрэслены факты тэрытарыяльнага росту [[ВКЛ]], ухваляецца замежнаязнешняя палітыка вялікага князя [[Вітаўт]]а, яго роля ў [[Грунвальдская бітва, 1410|Грунвальдскай бітве]]. Адчуваецца антыпольская скіраванасць у выкладанні матэрыялу. Так, Польшча апісваецца як галоўны вораг незалежнасці ВКЛ. З той прычыны, штоПраз «Хроніка»напісанне ствараласяхронікі ў перыядчас да Люблінскай уніі, высока ацэнена роля беларуска-літоўскай шляхтызнаці ў гісторыі краіны, выказана заклапочанасць яе лёсам.
 
== Заслаўская хроніка ==
У сваёй «[[Хроніка польская, літоўская, жамойцкая і ўсяе Русі|Хроніцы польскай, літоўскай, жамойцкай і ўсёй Русі]]» [[Мацей Стрыйкоўскі]] прыводзіць пачаткі двух летапісаў, якія выкарыстоўваўвыкарыстаных у сваёй працы. Адзін з гэтых летапісаў, атрыманы, паводле слоў самога М. Стрыйкоўскага, ад князёў Заслаўскіх, надзвычай блізка супадае ў прыведзеным фрагменце з ХронікаюХронікай Быхаўца. Пры гэтым цытата ўтрымоўваезмяшчае і першыя сказы летапісу, згубленыя ў рукапісе Хронікіспісе Быхаўца, дазваляючыдазволіўшы запаўняцьзапоўніць гэтую лакуну пры выданні.
 
[[Ігнат Даніловіч]] лічыў, што гэты рукапісспіс, умоўна званыназваны «Заслаўскім», быў тоесны рукапісуспісу Быхаўца. Пазней стала прынятым меркаванне, што гэта быў іншы, але блізкі летапіс, лёс якога сёння невядомы.<ref>Улащик Н. Н. Предисловие. В: Хроника Быховца. М. 1966,</ref>
 
{{зноскі}}