Розніца паміж версіямі "Грушаўка (прадмесце)"

няма тлумачэння праўкі
{{Іншыя значэнні|Грушаўка}}
[[Выява:Belarus-Minsk-Railway Water Tower-2.jpg|thumb|200px|Воданапорная вежа Грушаўскай лякарні]]
[[Файл:Miensk, Hrušaŭka, Niamiha. Менск, Грушаўка, Няміга (1920).jpg|міні|[[Няміга (рака)|Рака Няміга]] ў Грушаўцы, да 1918 г.]]
[[Файл:Miensk, Hrušaŭka. Менск, Грушаўка (1901-39).jpg|міні|Дамы ў прадмесці, да 1941 г.]]
'''Грушаўка, Грушаўскае [[прадмесце]]''' — гістарычны раён [[Мінск]]а, размешчаны ў заходняй частцы [[горад]]а. Архітэктурнай дамінантай мясцовасці была [[Воданапорная вежа (Мінск)|воданапорная вежа]], якая захавалася да нашага часу.
 
У сучаснай тэрміналогіі гістарычная Грушаўка — гэта раён вакол перпендыкулярнага перасячэння вуліц [[Вуліца Грушаўская, (Мінск)|Грушаўскай]] і [[Вуліца Шчорса (Мінск)|Шчорса]] (вул. Разінская, Дзекабрыстаў, Лермантаўская, Рамізніцкая і інш.).<ref name="rb">[[Расціслаў Баравы|Ростислав Боровой]]. Минские пригороды XVI — начала XX века // [[Архитектура и строительство]]. — 2008. — № 11. — С. 46—50.</ref>
На паўднёвым захадзе ад Грушаўкі размяшчаецца [[Пятроўшчына (Мінск)|Пятроўшчына]], на паўночным захадзе — [[Мядзведжына]], на паўночным усходзе — [[Пляшчанка]], на ўсходзе — прадмесце [[Добрыя Мыслі]].<ref name="m-2">[http://minchanin.esmasoft.com/maps/1903/index.html «План губернского города Минска (1903)»] з выпраўленнямі і дадаткамі [[Іван Сацукевіч|І. Сацукевіча]] // Гісторыя Мінска. 1-е выданне. Мінск. БелЭн. 2006. C. 196—197</ref><ref name="m-3">[http://minchanin.esmasoft.com/maps/1800-2004/index.html «Формирование территории г. Минска (1800 — 2004)»] // Гісторыя Мінска. 1-е выданне. Мінск. БелЭн. 2006. C. 550—551</ref>
 
На паўднёвым захадзе ад Грушаўкі размяшчаеццамесціцца [[Пятроўшчына (Мінск)|Пятроўшчына]], на паўночным захадзе — [[Мядзведжына]], на паўночным усходзе — [[Пляшчанка]], на ўсходзе — прадмесце [[Добрыя Мыслі]].<ref name="m-2">[http://minchanin.esmasoft.com/maps/1903/index.html «План губернского города Минска (1903)»] з выпраўленнямі і дадаткамі [[Іван Сацукевіч|І. Сацукевіча]] // Гісторыя Мінска. 1-е выданне. Мінск. БелЭн. 2006. C. 196—197</ref><ref name="m-3">[http://minchanin.esmasoft.com/maps/1800-2004/index.html «Формирование территории г. Минска (1800 — 2004)»] // Гісторыя Мінска. 1-е выданне. Мінск. БелЭн. 2006. C. 550—551</ref>.
У сучаснай тэрміналогіі гістарычная Грушаўка — гэта раён вакол перпендыкулярнага перасячэння вуліц [[Вуліца Грушаўская, Мінск|Грушаўскай]] і [[Вуліца Шчорса (Мінск)|Шчорса]] (вул. Разінская, Дзекабрыстаў, Лермантаўская, Рамізніцкая і інш.).<ref name="rb">[[Расціслаў Баравы|Ростислав Боровой]]. Минские пригороды XVI — начала XX века // [[Архитектура и строительство]]. — 2008. — № 11. — С. 46—50.</ref>
 
== Гісторыя ==
Прадмесце ўзнікла побач з вагонарамонтнымі майстэрнямі [[Маскоўска-Брэсцкая чыгунка|Маскоўска-Брэсцкай чыгункі]]. У ім сяліліся пераважна працоўныя-чыгуначнікі.<ref>Гісторыя Мінска. 1-е выданне. Мінск. БелЭн. 2006. С. 231</ref>.
 
У пачатку [[XX стагоддзе|XX ст.]] Грушаўка ўваходзіла ў [[чацвертая паліцэйская частка Мінска|чацвертую паліцэйскую частку горада]]. Праз прадмесце праходзілі [[Вуліца Грушаўская, Мінсквуліца|Грушаўская]], Восіпаўская (цяпер [[Вуліца Разінская, вуліца (Мінск)|Іосіфаўская (цяпер Разінская)]]) і Пакгаўзная ([[Вуліца Хмялеўскага, (Мінск)|Пакгаўзная (Хмялеўскага)]]), Кандуктарская ([[Вуліца Чыгуначная, Мінск|Кандуктарскаявуліца (ЧыгуначнаяМінск)|Чыгуначная]]), Жандарская ([[Вуліца Пуцейская, Мінск|Жандарскаявуліца (ПуцейскаяМінск)|Пуцейская]]), Дабравешчанская ([[Вуліца Аўтадораўская, вуліца (Мінск)|Дабравешчанская (Аўтадораўская)]]) вуліцы.<ref name="m-2"/><ref>Іван Сацукевіч. Тапанімія вуліцы і плошчаў Мінска ў ХІХ — пачатку ХХ стст. // «Беларускі калегіум», 4 чэрвеня 2008.</ref><ref>[http://minchanin.esmasoft.com/maps/1898/index.html План губернского города Минска (1898)] // Шыбека З.В., Шыбека С.Ф. Мінск: Старонкі жыцця дарэв. горада/ Пер. з рускай мовы М.Віжа; Прадмова С.М. Станюты. — Мн.: Полымя, 1994. [1] асобн. арк. карт.</ref>. У гэты час уласна Грушаўская вуліца — «ад вул. Дзяменцеўскай (цяпер вул. Дзяржынскага) да вёскі [[Пятроўшчына (прадмесцеМінск)|Петраўшчызна]]» — налічвала 65 будынкаў.<ref name="rb"/>.
 
Вулічную сетку прадмесця ўтваралі Восіпаўская, Грушаўская, Чыгуначная вуліца разам са шматлікімі завулкамі. У XIX — пач. XX ст. тут брукаваных вуліц не было. Уздоўж агароджы месціліся ходнікі з дошак. На скрыжаванні Грушаўскай вуліцы з 3-м Чыгуначным завулкам месціўся шынок, крамы гандляроў, меліся тры водазаборныя калонкі і дом арыштантаў з мужчынскім і жаночым аддзяленнямі. Забудавана прадмесце было пераважна дамамі з флігелямі на цягляных падмурках, з брусоў, з двухсхільнымі гонтавымі дахамі, разьбянымі ўпрыгожаннямі на вокнах, карнізах, шчытах. Дамы былі разлічаны на некалькі сем’яў.
 
Своеасаблівым каларытам, маштабам вылучалася драўляная забудова на вуліцы Пакгаўзнай. У канцы XIX ст. гэта была ўскраіна, якая межавала з землямі Пятроўшчыны і асобных фальваркаў. Першапачаткова яна насіла назву Грушаўскага завулка. Першыя дамы тут з’явіліся ў 1880-я гады. Паўночны канец Пакгаўзнай вуліцы выходзіў на выган, на якім, паводле картаграфічных матэрыялаў пачатку XX ст. было возера і група курганных могільнікаў. Дамы на Пакгаўзнай вуліцы належалі асобным домаўладальнікам, але жылі ў іх і рабочыя, і служачыя Лібава-Роменскай чыгункі. Тут таксама былі хлебныя крамы, крамы царкоўных атрыбутаў, кузня, на некаторых пляцах месціліся свірны, стайні, вазоўні для фурманак. На ўсход ад Пакгаўзнай вуліцы ішла Рамізная, на якой жылі рамізнікі.
 
=== Старыя адрасы ===
*''Дабравешчанская.'' [[Чыгуначная бальніца, (Мінск)|Чыгуначная бальніца]]. Пабудаваная ў [[1912]]—[[1914]] [[год|гадах]] каля [[Брэсцкі вакзал|Брэсцкага вакзала]]. Складалася з галоўнага і пяці дапаможных будынкаў. На тэрыторыі бальнічнага комплексу стаяла вышынная воданапорная вежа. У перыяд [[Першая Сусветнаясусветная вайна|Першай Сусветнай вайны]] ў будынку лякарні размяшчаўсямесціўся ваеннывайсковы шпіталь. Амаль усе пабудовы захаваліся, і цяпер выкарыстоўваюцца як філіял новай чыгуначнай лякарні (Аўтадораўская, 3).<ref>[[Захар Шыбека|Шыбека З.В.]], Шыбека С.Ф. Мінск: Старонкі жыцця дарэв. горада/ Пер. з рускай мовы М.Віжа; Прадмова С.М. Станюты. — Мн.: Полымя, 1994. С. 297</ref>
 
=== Воданапорная вежа ===
[[Воданапорная вежа, (Мінск)|Воданапорная вежа]] на тэрыторыі былога бальнічнага комплексу была пабудаваная напачатку [[20XX стагоддзе|ХХ ст.]] і з'яўляеццаз’яўляецца адзіным інжынерным збудаваннем гэтага часу, якое захавалася да нашых дзён.<ref>[http://minsk-old-new.com/minsk-2833.htm Урочище Грушевка] // Мінск стары і новы.</ref>.
 
Вежа пабудаваная ў [[неагатычны стыльНеаготыка|неагатычным стылі]] з чырвонай [[цэгла|цэглы]] са складанай кладкай. Ваду з вежы спажывалі карпусы чыгуначнай бальніцы, на тэрыторыі якой яна размяшчалася, чыгуначная станцыя, а таксама [[паравоз]]нае дэпо.
 
== Сучаснасць ==
Назва Грушаўка замацавана за прадмесцем і ў цяперашні час, сваю дарэвалюцыйную назву зберагла [[Грушаўская вуліца Грушаўская, (Мінск)|Грушаўская вуліца]]. У [[2009]] г.годзе безыменнаму скверу ў межах [[Вуліца Дзекабрыстаў, (Мінск)|вул. Дзекабрыстаў]] — [[вуліца Парашутная, вуліца (Мінск)|Парашутнай]] — [[вуліцаВуліца Папаніна, (Мінск)|Папаніна]] была нададзена назва [[Грушаўскі сквер]]. У [[2012]] [[год]]зе адкрыта [[Грушаўка (станцыя метро Грушаўка)|аднайменная станцыя]] [[ПершаяМаскоўская лінія Мінскага метрапалітэна(Мінск)|Першай лініі Мінскага метрапалітэна]]. Драўляная забудова паступова руйнуецца на працягу XXI ст., а прадмесце забудоўваецца шматпяворховымі жылымі дамамі нізкай архітэктурнай якасці і паніжанай камфартабельнасці.
 
{{зноскі}}
 
== Літаратура ==
* Шыбека З.В., Шыбека С.Ф. Мінск: Старонкі жыцця дарэв. горада/ Пер. з рускай мовы М.Віжа; Прадмова С.М. Станюты. — Мн.: Полымя, 1994. — 341 с. [1] асобн. арк. карт.: іл. ISBN 5-345-00613-X.
* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Мн.: БЕЛТА, П15 2001. — 576 с.: іл. ISBN 985-6302-33-1.
* Гісторыя Мінска. 1-е выданне. Мінск. БелЭн. 2006. — 696 с. ISBN 985-11-0344-6.
* Іван Сацукевіч. [http://baj.by/belkalehium/lekcyji/historyja/sacukievicz_01.htm Тапанімія вуліцы і плошчаў Мінска ў ХІХ — пачатку ХХ стст.] // «Беларускі калегіум», 4 чэрвеня 2008.
* Ростислав Боровой. [http://ais.activemedia.by/article/43031 Минские пригороды XVI — начала XX века] // [[Архитектура и строительство]]. — 2008. — № 11. — С. 46—50.
8 052

праўкі