Розніца паміж версіямі "Удзельнік:Andrei Schutt/Чарнавік-12"

др
няма тлумачэння праўкі
др
др
[[File:Wingolf Rostock 1904.jpg|300px|thumb|Шаржыртары нямецкай студэнцкай карпарацыі {{нп3|Rostocker Wingolf|„Rostocker Wingolf“|de|Rostocker Wingolf}} (1904).]]
 
'''Шаржы''' (''адз. л.'' '''шаржа'''; {{lang-de|Charge}}, {{lang-pl|szarża}}<ref name="Surma">[http://www.surma.org.pl/slownik.html Banda] (Słownik), Poznańska Korporacja Akademicka „Surma“ [dostęp 2019-07-30].</ref> ад {{lang-fr|la charge}} — цяжар, абавязак) — агульная назва для кіруючых пасад (кіраўніцтва) у {{нп3|Студэнцкія карпарацыі|студэнцкіх карпарацыях|de|Studentenverbindung}}. Такім чынам ужо называлася кіраўніцтва ў {{нп3|Студэнцкія ордэны|студэнцкіх ордэнах|de|Studentenorden}} і {{нп3|Студэнцкія зямляцтвы|гістарычных студэнцкіх зямляцтвах|de|Landsmannschaft (Frühe Neuzeit)}}. Той, хто займае пасаду-шаржу, называецца '''шаржыртарам''' ({{lang-de|Chargierter}})<ref name="Шаржиртер">[http://enc.znanium.com/article/806023 Шаржиртер] // Электронно-библиотечная система ''Znanium.com'' [дата доступа: 30.07.2019].</ref> ці '''шаржаваным'''<ref name="Рыжакова">''Рыжакова С.'' [http://anthropologie.kunstkamera.ru/files/pdf/019online/ryzhakova.pdf Фуксы, коммильтоны, филистры...: некоторые предварительные заметки и материалы о студенческих корпорациях Латвии] // «Антропологический форум» № 19 ONLINE [дата доступа: 30.07.2019].</ref>; пры гэтым абодва тэрміны — «шаржа» ды «шаржыртар» — у пазначэнні асобы пасадоўцы часта ўжываюцца як адпаведнікі<ref name="Paschke-64">Robert Paschke: ''Studentenhistorisches Lexikon''. SH-Verlag 1999, S. 64.</ref>. Назва запазычана са спецыялізаванай вайсковай мовы, дзе словы: {{lang-de|Charge}}<ref>Вызначэнне тэрміна [https://pl.wiktionary.org/wiki/Charge «Charge»„Charge“] ў Wikiwörterbuch.</ref>, {{lang-pl|szarża}}<ref>Вызначэнне тэрміна [https://pl.wiktionary.org/wiki/szarża «Szarża»„Szarża“] ў Wikisłowniku.</ref><ref>[https://sjp.pwn.pl/sjp/szarza;2577030.html Szarża], Słownik języka polskiego (Wydawnictwo Naukowe PWN SA) [dostęp 2019-07-30].</ref>, [[Беларуская мова|бел.]]: «шаржа»<ref>[http://www.belhistory.eu/wp-content/themes/ah/library/slucky_zbrojny_chyn.pdf Слуцкі збройны чын 1920 г. у дакумэнтах і ўспамінах] / ''Ул. Ляхоўскі'', ''Ул. Міхнюк'', ''А. Гесь''. — 2-ое выд., дапрац. — Мн.: «Энцыклапедыкс», 2006. — С. 126.</ref> ёсць сінонімамі ў сваіх мовах такіх слоў як: «званне», «чын», «ранг», «ступень».
 
== Разнавіднасць шаржаў ==
Тыповымі для розных студэнцкіх карпарацый з'яўляецца наступныя склады шаржаў:
 
=== Фехтуючыя ({{нп3|Мензура|«мензурныя»|de|Mensur (Studentenverbindung)}}) карпарацыі ===
 
З'яўляючыся найстарэйшымі студэнцкімі злучэннямі, карпарацыі такога тыпу, як {{нп3|Коры (студэнцкія карпарацыі)|коры|de|Corps)}} (карпусы; {{lang-de|Corps}}), вызначылі наступны складўзор складу шаржаў:
 
* '''{{нп3|Сеньёр (студэнцкія карпарацыі)|сеньёр|de|Senior (Studentenverbindung)}}''' ({{lang-de|Senior}}), які таксама можа звацца '''першым шаржыртарам''' ({{lang-de|Erstchargierter}}) або '''рэчнікам''' (прамоўцапрамоўцай, спікерспікерам; {{lang-de|Sprecher}});
 
* '''{{нп3|Кон-сеньёр (студэнцкія карпарацыі)|кон-сеньёр|de|Consenior}}''' ({{lang-de|Consenior}}), таксама — '''другі шаржыртар''' ({{lang-de|Zweitchargierter}}) або '''фехтварт''' (захавальнік фехтавальнага звычая; {{lang-de|Fechtwart}});
 
* '''{{нп3|Суб-сеньёр (студэнцкія карпарацыі)|суб-сеньёр|de|Subsenior}}''' ({{lang-de|Subsenior}}), таксама — '''трэці шаржыртар''' ({{lang-de|Drittchargierter}}), '''шрыфтварт''' (захавальнік пісьменствапісьма; {{lang-de|Schriftwart}}), '''сакратар''' ({{lang-de|Sekretär}}) або '''актуары''' (пісар; {{lang-de|Aktuar}}).
 
Звычайна пасадоўцы-шаржы да подпісаў, што імі ставяцца пасля {{нп3|Цыркель (студэнцкія карпарацыі)|цыркелей|de|Zirkel (Studentenverbindung)}} ({{lang-de|Zirkel}}) сваіх карпарацый, дадаюць адмысловыя сімвалы ў выглядзе крыжыкаў ({{lang-de|Chargenzeichen}}): × — першы шаржыртар, ×× — другі шаржыртар і ××× — трэці шаржыртар. Але ў {{нп3|Канвент сеньёраў (студэнцкія карпарацыі)|канвентах сеньёраў|de|Senioren-Convent (Hochschule)}} ({{lang-de|Senioren-Convent}}), якія ўтвараюць шаржы карпарацый, што дзейнічаюць у [[Гётынген|Гётынгене]], {{нп3|Клаўсталь-Цэлерфельд|Клаўсталі|de|Clausthal-Zellerfeld}}, [[Гановер|Гановеры]], [[Ена|Ене]], [[Лейпцыг|Лейпцыге]], [[Мюнхен|Мюнхене]], [[Пасау]] і [[Ульм|Ульме]], робіцца наадварот: сеньёр ставіць тры крыжыка, а суб-сеньёр — адзін крыжык.
 
У дадзеных студэнцкіх карпарацыях сеньёр ёсць „Primus inter pares“ (першым сярод роўных) з ліку шаржыртараў, ён кіруе актыўнай дзейнасцю свайго злучэння і прадстаўляе яго перад знешнім светам. Кон-сеньёр з’яўляецца першым намеснікам сеньёра, ён адказвае за фехтавальную падрыхтоўку ({{lang-de|Mensuretriebe}}) і займаецца арганізацыяй мерапрыемстваў карпарацыі. Суб-сеньёр ёсць адказным за ліставанне (карэспандэнцыю) і рэгіструе хаду канвентаў, часам таксама з'яўляецца адказным за касу карпарацыі.
 
У фехтуючых студэнцкіх карпарацыях такія пасадоўцы, як {{нп3|Альдэрманы (студэнцкія карпарацыі)|фукс-магістры|de|Fuchsmajor}} ({{lang-de|Fuchsmajor}}), адказныя за выхаванне новых карпарантаў — {{нп3|Фуксы (студэнцкія карпарацыі)|фуксаў|de|Fuchs (Studentenverbindung)}} ({{lang-de|Fuchs}}, ''Füxe''), па склаўшайся традыцыі не адносіцца да ліку шаржаў.
 
=== Нефехтуючыя карпарацыі ===
 
[[File:Welfen Chargierte.jpg|300px|thumb|Шаржыртары швейцарскай змешанай мужчынска-жаночай акадэмічнай карпарацыі {{нп3|Welfen Zürich|„Welfen Zürich“|de|AV Welfen Zürich}} (2009).]]
 
== Зноскі ==
1 311

правак