Розніца паміж версіямі "Латгалы"

4 136 байтаў дададзена ,  1 год таму
няма тлумачэння праўкі
{{Не блытаць|Латгальцы}}
{{Гісторыя Латвіі}}
'''Латгалы''' ({{lang-orv|летьгола, лотыгола}}; {{lang-lv|latgali}}) — [[усходнія балты|усходнебалцкае]] племя, якое па некаторых меркаваннях дало назву сучасным [[латышы|латышам]]. Этнонім захаваўся ў назвах асобных вёсак на Віцебшчыне.
 
Латгалы засялялі ўсходнюю частку сучаснай [[Латвія|Латвіі]] і паўночную частку [[Беларусь|Беларусі]] па правым беразе [[Заходняя Дзвіна|Заходняй Дзвіны]], на захадзе межавалі з [[лівы|лівамі]], на поўдні — з [[селы|селамі]] і [[земгалы|земгаламі]], на ўсходзе — з [[крывічы|крывічамі]], на поўначы — з плямёнамі [[эсты|эстаў]]. У 10—12[[X]]—[[XII]] стстст. у латгальскім грамадстве вылучылася раннефеадальная вярхушка. З раннефеадальнага перыяду латгалы рассяляліся на тэрыторыю ліваў. Палітычная структура лаьгалаў у [[XII]]—пачатку [[XIII]] стст. ўключала некалькі тэрытарыяльных аб’яднанняў з дзяржаўным кіраваннем.
 
Займаліся земляробствам і жывёлагадоўляй. Была развіта апрацоўка жалеза і каляровых металаў. Будавалі ўмацаваныя паселішчы: [[Кокнэсэ|Кокнесс]], [[Герцыке]], Мукукалнс, Асатэ, Олінькапнс, Пекаскалнс. Неўмацаваныя селішчы ў асноўным размяшчаліся пры гарадзішчах. Вылучаюцца паселішчы на насцілах сярод азёр ([[IX]]—[[X]] стст., вядома каля 10). Зрубныя абарончыя пабудовы ўзводзілі з 2 паралельных сцен. На паселішчах, асабліва ў Кокнесе і Ерсіке, знойдзена шмат рэчаў з [[Русь|Русі]] (шкляныя [[пацеркі]], [[бранзалет]]ы, [[Пярсцёнак|пярсцёнкі]], шыферныя [[прасліца|прасліцы]], абразкі). Пахаванні ў бескурганных могільніках па абраду трупапалажэння: мужчын хавалі галавой на усход, жанчын — на захад. Магільныя ямы ў плане авальныя або прамавугольныя, глыбінёй 0,5—0,9 м. Нябожчыкаў клалі на дошкі, якія высцілалі шарсцяной ці льняной тканінай, лубам ці бяростай. На тэрыторыі могільнікаў знойдзены рытуальныя вогнішчы, што тлумачыцца шлюбнымі сувязямі латгалаў з [[крывічы|крывічамі]] або літвой. У жаночых пахаваннях знойдзены жалезныя [[серп|сярпы]], прасліцы, [[Шыйная грыўня|шыйныя грыўні]], вайнагі, дугападобныя ланцугатрымальнікі, пярсцёнкі, пацеркі з ракавін кауры (часта ў спалучэнні са шклянымі), у мужчынскіх — наканечнікі коп’яў, [[Спражка|спражкі]], манжэтападобныя бранзалеты, арбалетападобныя [[Фібула|фібулы]]. У мужчынскіх і жаночых пахаваннях сустракаюцца сякеры, бранзалеты, шпількі і падковападобныя фібулы. У [[X]]—[[XIII]] стст. ва ўсходняй частцы Латгаліі быў вядомы курганны абрад пахавання. Знешне курганы не адрозніваюцца ад старажытнарускіх, але іх пахавальны інвентар ідэнтычны з рэчавым матэрыялам латгальскіх бескурганных могільнікаў.
Займаліся земляробствам і жывёлагадоўляй. У 10—11 ст. у васальнай залежнасці ад [[Полацк]]а і Пскова. У пач. 13 ст. занявшены нямецкімі рыцарамі-крыжакамі. У [[Хроніка Лівоніі|«Хроніцы Лівоніі»]] Генрыха Латвійскага (1224—27) Латгалы названы яшчэ латвійцамі.
 
Займаліся земляробствам і жывёлагадоўляй. У 10—11[[X]]—[[XI]] стстст. у васальнай залежнасці ад [[Полацкае княства|Полацк]]а і [[Пскоўская рэспубліка|Пскова]]. У пач.пачатку 13[[XIII]] ст. занявшены нямецкімі рыцарамі-крыжакамі. У [[Хроніка Лівоніі|«Хроніцы Лівоніі»]] Генрыха Латвійскага (1224—27) Латгалы названы яшчэ латвійцамі.
 
== Гл. таксама ==
 
== Літаратура ==
* Дучыц, Л. У. Латгалы / Л. У. Дучыц // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 2: Л — Я. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2009. — 492, [1] c. — С. 8. — ISBN 978-985-11-0354-2.
* Латгалы // БЭ ў 18 тамах, Т. 9. Мн., 1999.
* Мугуревич Э. С.  Восточная Латвия и соседние земли в Х—XIIIX—XIII вв.,: пер.Экономические связи с латышРусью и другими территориями. Пути сообщения / Академия наук Латвийской ССР, Институт истории. — Рига: Зинатне, 1965. — 145 с., 32 л. ил.
* История Латвийской ССР: сокр. курс / АН Латвийской ССР, Ин-т истории. 2-е перераб. и доп. изд., Рига: Зинатне, 1971. — 923 с.
 
== Спасылкі ==