Розніца паміж версіямі «Полацкі штомесячнік»

няма тлумачэння праўкі
{{Часопіс
|назва = {{s|"Полацкі штомесячнік"}}
|арыгінальная назва = {{lang-pl|„MiesęcznikMiesęcznik Połocki”Połocki}}
|выява =
|подпіс =
}}
 
'''«Полацкі штомесячнік»''' ({{lang-be|Полацкі месячнік, Месéнчнік полóцкі}}, {{lang-pl|Miesięcznik Połocki}}) - — літаратурна-навуковы [[часопіс]]. Выдаваўся [[Полацкая езуіцкая акадэмія|Полацкай езуіцкай акадэміяй]] на польскай мове штомесячна на працягу [[1818]]  г. і двух месяцаў [[1820]] г. Першы часопіс, які выдаваўся на сучаснай тэрыторыі Беларусі<ref>[https://www.nlb.by/by/news/knizhnyja-vystawki/u-pachatku-by-polatsk-da-1150-goddzya-gorada_166446/ У пачатку быў Полацк: да 1150-годдзя горада]</ref>.
 
З'яўленнеЗ’яўленне часопіса было анансавана яшчэ ў [[1817]]  г. Меркавалася, што ён будзе насіць назву "«Dziennik Akademii Połockiej"». Першы нумар пабачыў свет яшчэ напрыканцыу 1817канцы 1817 г., але з цэнзурным патрабаванняў быў пазначаны ужо з іншым годам выдання - — 1818<ref>Bieś, Andrzej Paweł. Kwestie oświatowe na łamach „Miesięcznika«Miesięcznika Połockiego”Połockiego» (1817–18201817—1820)... s. 15.</ref>. Часопіс заснаваны філосафам [[Вінцэнцій Бучынскі|Вінцэнціям Бучынскім]] з ініцыятывы рэктара акадэміі [[Раймунд Бжазоўскі|Раймунда Бжазоўскага]]. Галоўны рэдактар — прафесар фізікі і доктар філасофіі [[Юзаф Цытовіч]], рэдактары - — [[Ігнацій Івіцкі]], галандзец [[Ян Ротан]], [[Язафат Залескі]], швейцарац [[Якаб Кандраў]] і інш. Меў 6 раздзелаў: літаратуры і вольных навук, маральна-філасофскі, фізіка-матэматычны, гістарычны, крытычны, літаратурных навін<ref name=":0">Самусік, А. "«Месéнчнік полóцкі"...»… C. 118</ref>. Тытульны ліст выдання аздабляўся выказваннем [[Гарацый|Гарацыя]]: ''«Што праўдзіва і прыгожа, пра тое кпапачуся і пытаюся, і ўвесь таму адданы»'' ({{lang-la|Quid verum atque decens curo et rogo, et omnis in hoc sum}}).
 
На працягу 1818  г. выйшла 12 нумароў штомесячніка, якія склалі тры тамы па чатыры ў кожным з асобнай пагінацыяй і аглаўленнем для кожнага нумара<ref>Баўтовіч, М. Кнігадрук у Полацку ад 1774  г. да 1829  г. / М. Баўтовіч // Кнігадрук у Полацку (1774 – 18291774—1829): Бібліяграфічнае выданне / укладальнік М. Баўтовiч. — Полацк: Выдавецкая ініцыятыва “Полацкая«Полацкая ляда”ляда», 2018. — С. 168.</ref>. Па падліках Ірэны Кадульскай месяцовы наклад часопіса налічваў ад 250 да 300 паасобнікаў. У лістападаўскім нумары за 1818  г. чытачоў папярэдзілі, што ў наступным годзе часопіс выходзіць не будзе. Выдаўцы патлумачылі гэта загружанасцю полацкай друкарні. У 1820  г. з'явілісяз’явіліся два нумары. У артыкуле ''Krótka wiadomość o mieście Połocku'' (Т. 1, № 1–3 1-3, 1818  г.)<ref>[http://ebuw.uw.edu.pl/dlibra/doccontent?id=168867 Miesięcznik Połocki 1818, Т 1. Nr 1-4]</ref> змяшчаюцца звесткі аб мінулым і сучасным стане горада, што робіць матэрыял цікавай гістарычнай крыніцай<ref>Філатава, А. Полацак 1818  г. Па матэрыялах часопіса «Miesięcznik Połocki» / А. Філатава // Беларускі гістарычны часопіс. — 1993. —  1. — С. 59 — 60.</ref>. Сярод артыкулаў, што публікаваліся ў "«Полацкім штомесячніку" » — літаратурныя пераклады (трагедыя [[Эўрыпід|Эўрыпіда]]а «Арэст» у перакладзе Я. Мігановіча з [[Віцебск|Віцебска]]а), рэцэнзіі на творы польскамоўных пісьменнікаў (на эпічную паэму [[Нікодам Мусніцкі|Нікодама Мусніцкага]] «Палтава») і нават тэкст Я. Кандраў наконт уладкавання і прынцыпаў дзеяння спецыяльнага компасу, прыдатнага для выкарыстання ў астраноміі і картаграфаванні (такая мадэль была выканана і ў Полацкай акадэміі).
 
У ідэйных спрэчках з прагрэсіўнымі прафесарамі [[Вільнюскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]], якія друкаваліся ў [[Dziennik Wileński|«Віленскім дзённіку»]], часопіс стаяў на клерыкальна-кансерватыўных пазіцыях<ref>Chmielowski, P. Liberalizm i obskurantyzm na Litwie i Rusi (1815-18231815—1823) / Piotr Chmielowski. — Warszawa: Drukarnia Atystyczna Saturnina Sikorskiego, 1898. — s. 49–5149-51.</ref>. Тым не менш, дыскусіі, якія разгортвалася на старонках гэтых выданняў, не толькі мелі вялікае значэнне для развіцця грамадскай думкі, але і ўкаранялі традыцыю талерантнай палемікі<ref>Конеў, Я. Ф.  Фарміраванне інфармацыйнай прасторы Беларусі ў сярэдзіне XVIII — першай палове ХІХ ст. / Я. Ф.  Конеў // Веснік БДУ. Сер.4. Філалогія, журналістыка, педагогіка. — 2005. —  2. — С. 127.</ref>. Сама гэтая палеміка можа сведчыць аб пэўнай духоўнай блізкасці непрымірымых выданняў: у Полацку, як і ў [[Вільнюс|Вільні]], выдатна ўсведамлялі неабходнасць ажыўлення літаратурнай і навуковай дзейнасці студэнцкай моладзі і выкладчыкаў<ref>Lichocka, Н. "«Miesięcznik Połocki"» (1818-18201818—1820). Kontekst historyczny i bibliografia zawartości...zawartości… s. 637.</ref>.
 
Выданне «Полацкага штомесячніка» спынілася пасля забароны [[Езуіты|Таварыства Ісуса]] ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] і выгнання езуітаў з краіны. Да гэтага часу паспела выйсці 14 нумароў, у якіх на 1076 старонках<ref>Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564–19951564—1995 / оprac. L. Grzebień. — Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. — s. 422.</ref> было надрукавана 85 артыкулаў<ref name=":0" />. Сёння часопіс з'яўляеццаз’яўляецца бібліяграфічнай рэдкасцю<ref>[https://www.jezuici.krakow.pl/cgi-bin/rjbo?b=enc&n=4230&q=0 Grzebień, L. (Ed.), ''Encyklopedia Wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy'', 1996.]</ref>. Поўны камплект часопісаў маюць толькі дзве бібліятэкі: Нацыянальная бібліятэка (''Biblioteka Narodowa'') ў [[Варшава|Варшаве]] і Навуковая бібліятэка айцоў-езуітаў (''Biblioteka Naukowa Księży Jezuitów'') ў [[Кракаў|Кракаве]]<ref>Bieś, Andrzej Paweł. Kwestie oświatowe na łamach „Miesięcznika«Miesięcznika Połockiego”Połockiego» (1817–18201817—1820) / Zachować dla przyszłości. Sprawy szkolnictwa, oświaty i opieki w przekazie prasowym XIX i początków XX wieku Iwonna Michalska, Grzegorz Michalski (red.), — Łódź, 2018. — s. 13</ref>.
 
У [[Снежань|снежні]] [[2018]]  г. у межах Міжнароднай навукова-практычнай канферэнцыі ''«Бібліятэка: сувязь часоў і вектары развіцця»'', прысвечанай 50-годдзю Навуковай бібліятэкі [[Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт|Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта]], адбылася выстававыстаўка з нагоды 200-годдзя «Полацкага штомесячніка»<ref>[https://www.psu.by/objavlenija/11658-priglashaem-na-vystavku-k-200-letiyu-pervogo-zhurnala-belarusi-miesi-cznik-po-ocki Приглашаем на выставку к 200-летию первого журнала Беларуси «Miesięcznik Połocki»]</ref>.
 
{{зноскі}}
 
== Літаратура ==
* Баўтовіч, М. Кнігадрук у Полацку ад 1774  г. да 1829  г. / М. Баўтовіч // Кнігадрук у Полацку (1774 – 18291774—1829): Бібліяграфічнае выданне / укладальнік М. Баўтовiч. — Полацк: Выдавецкая ініцыятыва “Полацкая«Полацкая ляда”ляда», 2018. — с. 204.
* Конеў, Я. Ф.  Фарміраванне інфармацыйнай прасторы Беларусі ў сярэдзіне XVIII — першай палове ХІХ ст. / Я. Ф.  Конеў // Веснік БДУ. Сер.4. Філалогія, журналістыка, педагогіка. — 2005. —  2. — С. 125–128125—128.
* Самусік, А. "«Месéнчнік полóцкі"» / А.Самусік // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т — Пуд / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П.  Пашкоў (галоўны рэд) і інш.; — Мінск: БелЭн, 1999. — С. 118-119118—119.
* Філатава, А. Полацак 1818  г. Па матэрыялах часопіса «Miesięcznik Połocki» / А. Філатава // Беларускі гістарычны часопіс. — 1993. —  1. — С. 59 — 60.
* Bieś, Andrzej Paweł. Kwestie oświatowe na łamach „Miesięcznika«Miesięcznika Połockiego”Połockiego» (1817–18201817—1820) / Zachować dla przyszłości. Sprawy szkolnictwa, oświaty i opieki w przekazie prasowym XIX i początków XX wieku Iwonna Michalska, Grzegorz Michalski (red.), — Łódź, 2018. — s. 13-26.
* Chmielowski, P. Liberalizm i obskurantyzm na Litwie i Rusi (1815-18231815—1823) / Piotr Chmielowski. — Warszawa: Drukarnia Atystyczna Saturnina Sikorskiego, 1898. — 163 s.
* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564–19951564—1995 / оprac. L. Grzebień. — Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s. - — s. 422.
* Giżycki, J.M. Materyały do dziejów Akademii Połockiej i szkół odniej zależnych / J.M. Giżycki. — Kraków: Druk. W. Anczyca i spółki, 1905. — 288 s.
* Lihocka, H. „Miesęcznik«Miesęcznik Połocki”Połocki» (1818-18201818—1820). Kontekst historycny i bibliografia zawartości /H. Lihocka // Wkład jezuitów do nauki i kultury w Rzeczypospolitej Obojga Narodów i pod zaborami / Pod red. naukową Ireny Stasiewicz-Jasiukowej. — Kraków: Wyd-wo WAM, 2004. — s. 631-662631—662.
 
== ''Miesięcznik Połocki'' ў Сеціве ==
* [http://ebuw.uw.edu.pl/dlibra/doccontent?id=168867 Miesięcznik Połocki. 1818, T. 1, nr 1-4]
* [http://ebuw.uw.edu.pl/dlibra/doccontent?id=168868 Miesięcznik Połocki. 1818, T. 2, nr 5-8]
* [http://dlibra.kul.pl/dlibra/docmetadata?id=25696&from=publication Miesięcznik Połocki 1818 T. 3, nr 11]
* [http://dlibra.kul.pl/dlibra/doccontent?id=25697 Miesięcznik Połocki 1818. T. 3, nr 12]
* [https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/publication/301155/edition/288134/content?ref=desc Miesięcznik Połocki. 1820, t. 4]
 
{{Беларускія перыядычныя выданні 1776-1945}}
 
[[Катэгорыя:Часопісы Расійскай імперыі]]
[[Катэгорыя:Часопісы на польскай мове]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1818 годзе]]
[[Катэгорыя:1818 год у ПолацкуБеларусі]]
[[Катэгорыя:Зніклі ў 1820 годзе]]
[[Катэгорыя:Віцебская губерня]]
[[Катэгорыя:ПерыядычныПолацкая друкезуіцкая на Полаччынеакадэмія]]
[[Катэгорыя:Культура Полацка]]
[[Катэгорыя:XIX стагоддзе ў Полацку]]